Triumwirat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Triumwirat – zgromadzenie złożone z trzech osób (z łaciny trium viri – trzech mężów) mające na celu wykonanie określonych zadań.

Triumwirat można uznawać za formę ustroju politycznego, jednak naprawdę nie jest to odmienny ustrój, a jedynie szczególny przypadek dyktatury bądź oligarchii. W dyktaturze triumwirat zajmuje miejsce jednego władcy (przejmuje jego uprawnienia, przywileje i obowiązki). Gdy mówimy o triumwiracie w oligarchii to rozumiemy przez to fakt, że grupa rządząca (oligarchowie) składa się z trzech osób.

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Starożytny Rzym (Republika rzymska)[edytuj | edytuj kod]

W Rzymie dwukrotnie zawiązywano triumwirat:

Chiny[edytuj | edytuj kod]

W starożytnych Chinach jeden z triumwiratów został zawiązany w czasie panowania Dynastii Han kiedy to po śmierci cesarza Wudi w 87 p.n.e. władzę objęli trzej dostojnicy (Trzej Ekscelencje) : Huo Gang, Jun Midi, i Shangguan Jie którzy sprawowali ją w imieniu małoletniego cesarza Zhaodi.

Trzej Ekscelencje było to gremium składające się z trzech najważniejszych urzędników państwowych czasów dynastii Han:

  • Kanclerz
  • Sekretarz Cesarstwa
  • Najwyższy Dowódca Sił Zbrojnych

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

Francja[edytuj | edytuj kod]

Władzę sprawowali wówczas trzej konsulowie z kadencją dziesięcioletnią, chociaż faktyczne rządy sprawował Napoleon – od 1802 dożywotni konsul, zaś dwóch pozostałych konsulów miało głos doradczy.

Urząd konsula sprawowali:

Republika Rzymska (1849)[edytuj | edytuj kod]

W Republice Rzymskiej w 1849 roku rządziły 2 triumwiraty:

  1. 29 marca – 1 lipca 1849: Carlo Armellini , Giuseppe Mazzini, Aurelio Saffi
  2. 1 lipca do 4 lipca 1849: Aurelio Saffi, Alessandro Calandrelli, Livio Mariani

Grecja[edytuj | edytuj kod]

Istniał w Grecji od 30 stycznia do 30 października 1863. Po obaleniu króla Ottona I władze przejął triumwirat w składzie: Dimitrios Voulgaris (premier), Konstantinos Kanaris i Venizelos Rouphos. Triuwirat przekazał władze nowemu królowi Grecji – Jerzemu I

Argentyna[edytuj | edytuj kod]

W państwie o nazwie Zjednoczone Prowincje Rio de La Plata przed powstaniem Argentyny rządził w latach 1811–1812 triumwirat: Feliciano Chiclana, Juan José Paso and Manuel de Sarratea; w w l. 1812–1813: Juan José Paso, Nicolás Rodríguez Peña, Antonio Álvarez Jonte.

Rosja Radziecka / ZSRR[edytuj | edytuj kod]

  • I triumwirat: w maju 1922 na skutek pogarszającego się stanu zdrowia Włodzimierza Lenina uformował się triumwirat który miał w jego imieniu a także po śmierci (w 1924) sprawować władzę: Lew Kamieniew, Józef Stalin, Grigorij Zinowjew. Istniał on do 1925 r. kiedy to Kamieniew i Zinowiew zerwali współpracę ze Stalinem.

Kolejne dwa triumwiraty kierowały ZSRR:

Rumunia[edytuj | edytuj kod]

Polska[edytuj | edytuj kod]

Rząd Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej[edytuj | edytuj kod]

Rząd polski powołany przez władze powstańcze powstania krakowskiego 22 lutego 1846. Istniał aż do czasu zdławienia powstania przez wojska austriackie 3 marca 1846. Nie miał jednak znaczenia ogólnopolskiego a jego władza ograniczała się w krótkim okresie do Krakowa i okolic. Na czele Rządu w dniach 22-24 lutego 1848 stał triumwirat[4]:

Rząd Narodowy (powstanie styczniowe)[edytuj | edytuj kod]

Podziemna struktura dążąca do przejęcia władzy na terenie Królestwa Polskiego i Ziem Zabranych w czasie powstania styczniowego W dniach 19-20 marca 1863 Rządem kierowała Wykonawcza Komisja Dyktatorska[5] w składzie:

Rada Regencyjna[edytuj | edytuj kod]

W Polsce formę triumwiratu przyjęła Rada Regencyjna która powstała na podstawie patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim opublikowanego 15 września 1917 i miała oficjalnie sprawować władzę zwierzchnią nad zależnym od obu państw centralnych Królestwem Polskim.

Radę Regencyjną tworzyli regenci:

Rada Regencyjna 7 października 1918 roku ogłosiła niepodległość Polski, a 11 listopada 1918 roku przekazała naczelne dowództwo nad wojskiem polskim Józefowi Piłsudskiemu, zaś 14 listopada 1918 r. rozwiązała się mocą własnego dekretu przekazując pełnię swej władzy Piłsudskiemu.

Rada Trzech[edytuj | edytuj kod]

Innym triumwiratem w dziejach Polski była Rada Trzech działająca w Londynie na uchodźstwie w l. 1954–1972 – miała ona od 1956 prerogatywy prezydenta RP na wychodźstwie i była konkurencyjnym organem wobec prezydentury Augusta Zaleskiego. Rada Trzech rozwiązała się w lipcu 1972 po śmierci Augusta Zaleskiego, uznając za prezydenta wskazanego przez niego na następcę Stanisława Ostrowskiego.

Skład Rady Trzech:

  1. 1954–1955 Władysław Anders, Tomasz Arciszewski, Edward Bernard Raczyński
  2. 1956–1966 Władysław Anders, Edward Bernard Raczyński, Tadeusz Bór-Komorowski
  3. 1966–1968 Władysław Anders, Edward Bernard Raczyński, Roman Odzierzyński
  4. 1968–1969 Władysław Anders, Edward Bernard Raczyński, Stanisław Mglej
  5. 1969–1970 Władysław Anders, Edward Bernard Raczyński, Alfred Urbański
  6. 1970–1972 Stanisław Kopański, Edward Bernard Raczyński, Alfred Urbański

Rada Prezydencka (projekt)[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1945 podczas konferencji w Jałcie prezydent USA Franklin Delano Roosevelt zaproponował utworzenie Rady Prezydenckiej, jako kolegialnego organu pełniącego funkcję głowy państwa który miałby powołać Rząd Tymczasowy Jedności Narodowej, sprawujący władzę w Polsce do czasu wolnych wyborów. W skład tej Rady mieliby wejść:

Przywódca ZSRR Józef Stalin miał stwierdzić, że obecność Sapiehy ułatwiłaby rokowania, ale... nie jest znany adres biskupa[7].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

  •  Bośnia i Hercegowina - w Bośni i Hercegowinie funkcje głowy państwa pełni trzyosobowe Prezydium Republiki, złożone z przedstawicieli trzech głównych grup etnicznych: muzułmańskiej, chorwackiej i serbskiej, wybieranym w wyborach powszechnych na kadencję czteroletnią. Na jego czele stoi przewodniczący, zmieniający się rotacyjnie co 8 miesięcy. Obecnie Prezydium tworzą: Nebojša Radmanović (Serb) – przewodniczący, Bakir Izetbegović (Boszniak) i Željko Komšić (Chorwat).

Istnienia triumwiratu można się też doszukiwać w państwach Commonwealth realm (poza Wielką Brytanią), są to: Antigua i Barbuda, Australia, Bahamy, Barbados, Belize, Grenada, Jamajka, Kanada, Nowa Zelandia, Papua-Nowa Gwinea, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Tuvalu i Wyspy Salomona; a także w państwach stowarzyszonych z Nową Zelandią, których głową również jest brytyjski monarcha: Niue i Wyspy Cooka.

Faktyczny triumwirat tworzą następujące osoby:

    • Monarcha brytyjski – obecnie królowa Elżbieta II - jest z mocy prawa głową państwa
    • Gubernator reprezentuje monarchę i rezyduje w danym państwie - de facto pełniąc funkcję głowy państwa,
    • Premier - sprawuje realną władzę i stoi na czele państwa
  •  Andora - Andora choć formalnie istnieje w niej diarchia - to jednak dwaj współksiążęta mają funkcję symboliczną i reprezentacyjną. Ich decyzje w sprawach wewnętrznych (z nielicznymi wyjątkami) i niektórych zagranicznych muszą podlegać kontrasygnacie premiera (ewentualnie Przewodniczącego Rady Generalnej), zaś pozostałe decyzje w sprawach zagranicznych dotyczących obronności i bezpieczeństwa Andory podejmują wspólnie z rządem księstwa.[8]

Biorąc pod uwagę pozycję premiera jako faktycznego przywódcy Andory[9]triumwirat tworzą:


Przypisy

  1. wtedy jeszcze Oktawian, a dopiero od 27 p.n.e. Oktawian August
  2. uchwalenie cesarstwa przez Senat miało miejsce 18 maja 1804; 2 grudnia 1804 Napoleon został koronowany na cesarza
  3. Gazeta Lwowska 165/1927,s.1. Zgon króla rumuńskiego
  4. 24 lutego Tyssowski ogłosił się "dyktatorem" i był nim do końca powstania krakowskiego 3 marca 1848 http://www.rulers.org/rulp2.html
  5. Countries Ph-Pu
  6. Konferencja Episkopatu Polski
  7. Krzysztof Burnetko i.in., Kalendarium działań Arc. Stefana Sapiehy – Pamięci konspiratorów krakowskiego Kedywu AK
  8. http://www.marszalek.com.pl/INNE/prac01.pdf Przemysław Osóbka Współczesny system polityczny Księstwa Andory, s.71
  9. Premier Andory kieruje administracją księstwa i definiuje oraz w praktyce prowadzi jego politykę zagraniczną, może rozwiązać Radę Generalną występując z formalnym wnioskiem do współksiążąt, ma prawo mianowania ministrów http://www.marszalek.com.pl/INNE/prac01.pdf Przemysław Osóbka Współczesny system polityczny Księstwa Andory,s. 90-91
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło triumwirat w Wikisłowniku