Brandenburgia (prowincja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Provinz Brandenburg
Prowincja Brandenburgia
1815-1946
Flaga Brandenburgii
Herb Brandenburgii
Flaga Brandenburgii Herb Brandenburgii
Hymn: Brandenburglied
(Pieśń Brandenburgii)
Położenie Brandenburgii
Stolica Poczdam (1815-1827)
Berlin (1827-1843)
Poczdam (1843-1918)
Charlottenburg (1918-1946)
Powierzchnia
 • całkowita

38,275 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

3,023,443
79 osób/km²
Data powstania 1815
Data likwidacji 1946
Mapa Brandenburgii
Podział administracyjny prowincji brandenburskiej w 1905 roku

Prowincja Brandenburgia (niem. Provinz Brandenburg) – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Prowincja powstała w 1815 roku. W 1939 roku prowincja miała powierzchnię 38 275 km² i liczyła 3 023 443 mieszkańców.

Od 21 marca 1939 zmieniono nazwę prowincji na Mark Brandenburg (Marchia Brandenburska)[1].

Zmiany terytorialne[edytuj | edytuj kod]

Główna część terytorium prowincji to tereny należące wcześniej do Marchii Brandenburskiej, z wyłączeniem obszaru Starej Marchii (położonych na zachód od rzeki Łaby). W wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego pod panowaniem Prus znalazła się północna Saksonia (Dolne Łużyce), która została włączona do tworzonej prowincji. 1 kwietnia 1881 z prowincji wydzielono administracyjnie miasto Berlin, jednak nadal podlegało ono pod nadprezydenta Brandenburgii. W 1920 odłączono część terytorium prowincji i przyłączono ją do tzw. Wielkiego Berlina.

W 1938 r. przyłączono do Brandenburgii część zlikwidowanej Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiejpowiat Bomst, powiat Międzyrzecz i powiat Schwerin (Warthe). W zamian, w związku z utworzeniem rejencji pilskiej w prowincji Pomorze, od Brandenburgii odłączono powiaty: Arnswalde i Friedeberg Nm.

Po drugiej wojnie światowej tereny na wschód od Odry przypadły Polsce jako część Ziem Odzyskanych. Po podziale Niemiec znalazła się w Niemieckiej Republice Demokratycznej. Od 1990 roku w Republice Federalnej Niemiec jako kraj związkowy Brandenburgia.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Stolica: Poczdam (Potsdam).

Dzieliła się na trzy rejencje: berlińską (Regierungsbezirk Berlin) w latach 1816–1821, frankfurcką (Regierungsbezirk Frankfurt) oraz poczdamską (Regierungsbezirk Potsdam).

Rejencja berlińska[edytuj | edytuj kod]

Powiaty grodzkie (Stadtkreise):

  1. Berlin

Rejencja frankfurcka[edytuj | edytuj kod]

Powiaty grodzkie (Stadtkreise):

  1. Chociebuż Cottbus (od 1886)
  2. Forst (Lausitz) (od 1897)
  3. Frankfurt nad Odrą Frankfurt (Oder) (od 1826)
  4. Gubin Guben(od 1884)
  5. Landsberg (Warthe) (od 1892)

Powiaty ziemskie (Landkreise):

  1. Arnswalde (do 1938)
  2. Calau
  3. Cottbus
  4. Crossen (Oder)
  5. Cüstrin (do 1836)
  6. Friedeberg Nm.
  7. Guben
  8. Königsberg Nm.
  9. Landsberg (Warthe)
  10. Lebus (siedziba powiatu do 1863 we Frankfurcie nad Odrą, później w Seelow)
  11. Luckau
  12. Lübben (Spreewald)
  13. Międzyrzecz (od 1938)
  14. Oststernberg (od 1873; siedziba w Zielenzig)
  15. Schwerin (Warthe) (od 1938)
  16. Soldin
  17. Sorau (Lausitz)
  18. Spremberg (Lausitz)
  19. Sternberg (do 1873)
  20. Weststernberg (od 1873; siedziba w Reppen)
  21. Züllichau-Schwiebus (siedziba w Züllichau)

Rejencja poczdamska[edytuj | edytuj kod]

Powiaty grodzkie:

  1. Berlin (1822-1875)
  2. Brandenburg an der Havel (od 1881)
  3. Charlottenburg (1877-1920; później część Wielkiego Berlina)
  4. Deutsch-Wilmersdorf (1907-1920; później część Wielkiego Berlina)
  5. Eberswalde (od 1911)
  6. Lichtenberg (1908-1920; później część Wielkiego Berlina)
  7. Poczdam Potsdam (od 1809)
  8. Rathenow (od 1925)
  9. Rixdorf (1899-1920; później część Wielkiego Berlina)
  10. Schöneberg (1899-1920; później część Wielkiego Berlina)
  11. Spandau (1886-1920; później część Wielkiego Berlina)
  12. Wittenberge (od 1922)

Powiaty ziemskie:

  1. Powiat Angermünde (siedziba w Angermünde)
  2. Powiat Beeskow-Storkow (od 1836; siedziba w Beeskow)
  3. Powiat Jüterbog-Luckenwalde (siedziba w Jüterbog)
  4. Powiat Niederbarnim (siedziba w Berlin)
  5. Powiat Oberbarnim (siedziba w Bad Freienwalde (Oder))
  6. Powiat Osthavelland (siedziba w Nauen)
  7. Powiat Ostprignitz (siedziba w Kyritz)
  8. Powiat Prenzlau (siedziba w Prenzlau)
  9. Powiat Ruppin (siedziba w Neuruppin)
  10. Powiat Teltow (do 1935 powiat Teltow-Storkow; siedziba w Berlinie)
  11. Powiat Templin (siedziba w Templinie)
  12. Powiat Westhavelland (siedziba w Rathenow)
  13. Powiat Westprignitz (siedziba w Perleberg)
  14. Powiat Zauch-Belzig (siedziba w Bad Belzig)

Nadprezydenci Brandenburgii[edytuj | edytuj kod]

Lata urzędowania Nadprezydent Lata życia
1815–1824 Georg Christian Friedrich von Heydebreck (1765–1828)
1825–1840 Magnus Friedrich von Bassewitz (1773–1858)
1840–1848 August Friedrich Wilhelm Werner von Meding (1792–1871)
1848–1849 Erasmus Robert Freiherr von Patow (nadzór komisaryczny) (1804–1890)
1849–1850 August Herrmann Klemens Freiherr von Wolff von Metternich (nadzór komisaryczny) (1803–1872)
1850–1862 Eduard Heinrich von Flottwell (1786–1865)
1862 Werner Ludolf Erdmann von Selchow (1806–1884)
1862–1879 Gustav Wilhelm von Jagow (1813–1879)
1879–1899 Heinrich Karl Julius von Achenbach (1829–1899)
1899–1905 Theobald von Bethmann-Hollweg (1856–1921)
1905–1909 August Clemens Bodo Paul Wilhelm von Trott zu Solz (1855–1938)
1909–1910 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931)
1910–1914 Alfred von Conrad (1852–1914)
1914–1917 Rudolf Wilhelm von der Schulenburg (1860–1930)
1917–1919 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931)
1919–1933 Adolf Maier (1871–1963)
1933–1936 Wilhelm Paul Richard Kube (1887–1943)
1936–1945 Emil Stürtz (1892–1945)

Wykaz miast 1815–1945 (stan ludności na 1 grudnia 1905)[edytuj | edytuj kod]

Herb Miasto Nazwa niem. 1905 Ludność 1905 Rejencja 1905 Powiat 1905 Obecna lokacja
Coat of arms of Berlin.svg Berlin (1822–1875[2]) Berlin 2 040 148 poczdamska Berlin-Miasto (Berlin-Stadt) Niemcy
Coat of arms de-be charlottenburg 1705.png Charlottenburg (miasto do 1920[3]) Charlottenburg 239 632 poczdamska Charlottenburg-Miasto (Charlottenburg-Stadt) Niemcy
Coat of arms of borough Neukoelln.svg Rixdorf (miasto 1899–1920[3]) Rixdorf 153 572 poczdamska Rixdorf-Miasto (Rixdorf-Stadt) Niemcy
Coat of arms de-be schoeneberg 1956.png Schöneberg (miasto 1898–1912[4]) Schöneberg 141 010 poczdamska Schöneberg-Miasto (Schöneberg-Stadt) Niemcy
Coat of arms of borough Spandau.svg Szpandawa (miasto do 1920[3]) Spandau 70 302 poczdamska Szpandawa-Miasto (Spandau-Stadt) Niemcy
Wappen Frankfurt (Oder).png Frankfurt nad Odrą (+Słubice) Frankfurt an der Oder 64 304 frankfurcka Frankfurt-Miasto (Frankfurt-Stadt) NiemcyPolska
Coat of arms de-be wilmersdorf 1955.png Wilmersdorf (miasto 1906–1920[3]) Wilmersdorf 63 568 poczdamska Wilmersdorf-Miasto (Wilmersdorf-Stadt) Niemcy
Coat of arms of Potsdam.svg Poczdam Potsdam 61 414 poczdamska Poczdam-Miasto (Potsdam-Stadt) Niemcy
Coat of arms of borough Lichtenberg.svg Lichtenberg (miasto 1907–1920[3]) Lichtenberg 55 391 poczdamska Lichtenberg-Miasto (Lichtenberg-Stadt) Niemcy
Wappen Brandenburg an der Havel.png Branibórz Brandenburg an der Havel 51 239 poczdamska Branibórz-Miasto (Brandenburg-Stadt) Niemcy
Wappen Cottbus.png Chociebuż Kottbus 46 270 frankfurcka Chociebuż-Miasto (Kottbus-Stadt) Niemcy
POL Gorzów Wielkopolski COA 1.svg Gorzów Wielkopolski Landsberg an der Warthe 36 934 frankfurcka Gorzów-Miasto (Landsberg-Stadt) Polska
Wappen der Stadt Guben.svg Gubin (+Gubin) Guben 36 636 frankfurcka Gubin-Miasto (Guben-Stadt) NiemcyPolska
Wappen der Stadt Forst (Lausitz).svg Barszcz (+Zasieki) Forst in Lausitz 33 752 frankfurcka Barszcz-Miasto (Forst-Stadt) NiemcyPolska
Coat of arms de-be koepenick 1987.png Kopnik (miasto do 1920[3]) Köpenick 27 721 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
Coat of Arms Eberswalde.svg Eberswalde Eberswalde 23 833 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim) Niemcy
Wappen Rathenow.svg Ratnów Rathenow 23 095 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland) Niemcy
Wappen Luckenwalde.png Łukojce Luckenwalde 22 263 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde) Niemcy
Wappen Prenzlau.png Przemysław Prenzlau 20 929 poczdamska przemysławski (Prenzlau) Niemcy
Wappen Fuerstenwalde.png Przybór Fürstenwalde an der Spree 20 489 frankfurcka lubuski (Lebus) Niemcy
Wappen Nowawes.png Nowawieś (de) (miasto 1924–1939[5]) Nowawes[5] 19 026 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
Neuruppiner Wappen.png Rypin Nowy Neuruppin 18 555 poczdamska rypiński (Ruppin) Niemcy
Wappen Wittenberge.png Biała Góra Wittenberge 18 501 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz) Niemcy
DEU Kuestrin-Kietz COA.svg Kostrzyn nad Odrą (+Küstrin-Kietz) Küstrin 17 404 frankfurcka chojeński (Königsberg) PolskaNiemcy
POL Żary COA.svg Żary Sorau 16 410 frankfurcka żarski (Sorau) Polska
POL Lubsko COA.svg Lubsko Sommerfeld in der Niederlausitz 12 251 frankfurcka krośnieński (Krossen) Polska
Wappen Finsterwalde.svg Grabin Finsterwalde 11 685 frankfurcka łukowski (Luckau) Niemcy
Wappen Spremberg.png Gródek Spremberg 11 188 frankfurcka gródecki (Spremberg) Niemcy
Oranienburg Wappen.png Boczów Oranienburg 10 637 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim) Niemcy
Wappen der Stadt Schwedt.svg Świeć Schwedt an der Oder 9530 poczdamska węgroujski (Angermünde) Niemcy
Wappen Bernau bei Berlin.png Bernau Bernau 9500 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim) Niemcy
Wappen Perleberg.png Perłów Perleberg 9499 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz) Niemcy
POL Świebodzin COA.svg Świebodzin Schwiebus 9321 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus) Polska
Wappen Zehdenick.png Sadniki Zehdenick 9172 poczdamska tępliński (Templin) Niemcy
POL Choszczno COA.svg Choszczno Arnswalde 9065 frankfurcka choszczeński (Arnswalde) Polska
Wappen Nauen.png Nowe Nauen 8776 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland) Niemcy
DEU Bad Freienwalde COA.svg Tarnowica Freienwalde an der Oder 8341 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim) Niemcy
POL Dębno COA.svg Dębno Neudamm 8274 frankfurcka chojeński (Königsberg) Polska
DEU Strausberg COA.svg Strausberg Strausberg 7888 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim) Niemcy
Wappen Angermuende.png Węgroujście Angermünde 7575 poczdamska węgroujski (Angermünde) Niemcy
Wappen Wittstock.png Wysoka Wittstock an der Dosse 7574 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz) Niemcy
POL Sulechów COA.svg Sulechów Züllichau 7485 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus) Polska
Wappen Velten.png Velten (miasto od 1935) Velten 7467 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland) Niemcy
POL Krosno Odrzańskie COA.svg Krosno Odrzańskie Krossen an der Oder 7445 frankfurcka krośnieński (Krossen) Polska
Stadtwappen Pritzwalk.png Przestawilk Pritzwalk 7309 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz) Niemcy
DEU Wriezen COA.svg Wrzecień Wriezen 7280 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim) Niemcy
Wappen Lübben.png Lubin Lübben 7173 frankfurcka lubiński (Lübben) Niemcy
Wappen Jueterbog.png Jutrzybok Jüterbog 7102 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde) Niemcy
Wappen Werder (Havel).png Werder Werder an der Havel 6987 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig) Niemcy
Wappen Senftenberg.png Komorów Zły Senftenberg 6904 frankfurcka kaławski (Calau) Niemcy
Wappen Strasburg (Uckermark).svg Dargorad Wkrzański Strasburg 6797 poczdamska przemysławski (Prenzlau) Niemcy
POL Drezdenko COA.svg Drezdenko Driesen 6359 frankfurcka strzelecki (Friedeberg) Polska
POL Chojna COA.svg Chojna Königsberg in der Neumark 6138 frankfurcka chojeński (Königsberg) Polska
DEU Wappen Furstenberg an der Oder.jpg Przybrzeg Fürstenberg an der Oder 6137 frankfurcka gubiński (Guben) Niemcy(Polska)
POL Barlinek COA.svg Barlinek Berlinchen 5995 frankfurcka myśliborski (Soldin) Polska
Wappen Havelberg.png Hobolin Havelberg 5988 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz) Niemcy
Wappen Dahme (Mark).png Dahme Dahme 5851 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde) Niemcy
POL Myślibórz COA.svg Myślibórz Soldin 5704 frankfurcka myśliborski (Soldin) Polska
POL Sulęcin COA.svg Sulęcin Zielenzig 5648 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg) Polska
POL Strzelce Krajeńskie COA.svg Strzelce Krajeńskie Friedeberg in der Neumarkt 5629 frankfurcka strzelecki (Friedeberg) Polska
Coats of arms of None.svg Winawa (de) (miasto od 1935) Finow[6] 5430 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim) Niemcy
Wappen Kyritz.png Korzyca Kyritz 5188 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz) Niemcy
Wappen Treuenbrietzen.png Treuenbrietzen Treuenbrietzen 5014 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig) Niemcy
Wappen Templin.png Tęplin Templin 4929 poczdamska tępliński (Templin) Niemcy
POL Ośno Lubuskie COA.svg Ośno Lubuskie Drossen 4905 frankfurcka zachodniotorzymski (Weststernberg) Polska
POL Dobiegniew COA.svg Dobiegniew Woldenberg 4608 frankfurcka strzelecki (Friedeberg) Polska
Wappen Beeskow.png Bezków Beeskow 4577 poczdamska bezkowsko-storkowski (Beeskow-Storkow) Niemcy
POL Rzepin COA.svg Rzepin Reppen 4530 frankfurcka zachodniotorzymski (Weststernberg) Polska
Wappen Zossen.png Sosny Zossen 4430 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
POL Słońsk COA.svg Słońsk Sonnenburg 4427 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg) Polska
Wappen Kirchhain (Doberlug-Kirchhain).png Gostków Kirchhain 4325 frankfurcka łukowski (Luckau) Niemcy
Wappen Beelitz.png Beelitz Beelitz 4256 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig) Niemcy
DEU Koenigs Wusterhausen COA.svg Parsk (miasto od 1935) Königs Wusterhausen 4247 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
Wappen Luckau.png Łuków Luckau 4171 frankfurcka łukowski (Luckau) Niemcy
Wappen Ketzin-Havel.png Kcyń Ketzin 4167 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland) Niemcy
POL Witnica COA.svg Witnica (miasto od 1935) Vietz 4070 frankfurcka gorzowski (Landsberg) Polska
Wappen Oderberg.png Odrzycko Oderberg 4013 poczdamska węgroujski (Angermünde) Niemcy
Wappen der Stadt Teltow.svg Teltow Teltow 4009 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
POL Lipiany COA.svg Lipiany Lippehne 3991 frankfurcka myśliborski (Soldin) Polska
Wappen Gransee.png Grązy Gransee 3914 poczdamska rypiński (Ruppin) Niemcy
Wappen Luebbenau.png Lubniów Lübbenau im Spreewald 3805 frankfurcka kaławski (Calau) Niemcy
POL Jasień COA.svg Jasień Gassen 3763 frankfurcka żarski (Sorau) Polska
DEU Muencheberg COA.svg Lubiąż Müncheberg 3752 frankfurcka lubuski (Lebus) Niemcy
Wappen Trebbin.png Trebbin Trebbin 3656 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
POL Mieszkowice COA.svg Mieszkowice Bärwalde in der Neumark 3456 frankfurcka chojeński (Königsberg) Polska
Wappen Calau.png Kaława Calau 3380 frankfurcka kaławski (Calau) Niemcy
Wappen Mittenwalde.png Międzylesie Mittenwalde 3059 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
Wappen Liebenwalde.png Liebenwalde Liebenwalde 3035 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim) Niemcy
Wappen Friesack.png Brzeźnik Friesack 2989 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland) Niemcy
Wappen Wusterhausen(Dosse).png Ostrożno Wusterhausen an der Dosse 2986 poczdamska rypiński (Ruppin) Niemcy
Wappen Bad Belzig.png Bielsko Belzig 2888 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig) Niemcy
DEU Seelow COA.svg Żelów Seelow 2863 frankfurcka lubuski (Lebus) Niemcy
Wappen Biesenthal.png Biesenthal Biesenthal 2841 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim) Niemcy
Wappen Peitz.png Pieczyn Peitz 2835 frankfurcka chociebuski (Kottbus) Niemcy
Wappen Vetschau.png Wietoszów Vetschau 2819 frankfurcka kaławski (Calau) Niemcy
POL Drawno COA.svg Drawno Neuwedell 2791 frankfurcka choszczeński (Arnswalde) Polska
Wappen Kremmen.png Krzemień Kremmen 2758 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland) Niemcy
Storkow (Mark) - Wappen.png Storkow Storkow 2720 poczdamska bezkowsko-storkowski (Beeskow-Storkow) Niemcy
Wappen Lychen.png Licheń Lychen 2619 poczdamska tępliński (Templin) Niemcy
POL Trzcińsko-Zdrój COA.svg Trzcińsko-Zdrój Bad Schönfließ 2598 frankfurcka chojeński (Königsberg) Polska
Wappen Rheinsberg.png Ryńsk Rheinsberg 2575 poczdamska rypiński (Ruppin) Niemcy
Lenzener Wappen.png Łączyn Lenzen 2526 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz) Niemcy
DEU Altlandsberg COA.svg Altlandsberg Altlandsberg 2406 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim) Niemcy
Wappen Stadt Niemegk.png Niemegk Niemegk 2263 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig) Niemcy
POL Pełczyce COA.svg Pełczyce Bernstein 2260 frankfurcka myśliborski (Soldin) Polska
Wappen Muellrose.png Miłoradz Müllrose 2227 frankfurcka lubuski (Lebus) Niemcy
Joachimsthal wappen.PNG Grzyminica Joachimsthal 2202 poczdamska węgroujski (Angermünde) Niemcy
POL gmina Górzyca COA.svg Górzyca Göritz an der Oder 2167 frankfurcka zachodniotorzymski (Weststernberg) Polska
Wappen Plaue (Havel).jpg Plaue (de) (miasto od 18??) Plaue an der Havel 2129 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland) Niemcy
Wappen Bad Wilsnack.png Wilsnack Wilsnack 2106 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz) Niemcy
DEU Lebus COA.svg Lubusz Lebus 2082 frankfurcka lubuski (Lebus) Niemcy
Wappen Buckow.png Buków Buckow 2040 frankfurcka lubuski (Lebus) Niemcy
POL Recz COA.svg Recz Reetz in der Neumark 2036 frankfurcka choszczeński (Arnswalde) Polska
POL gmina Boleszkowice COA.svg Boleszkowice Fürstenfelde 1986 frankfurcka chojeński (Königsberg) Polska
Wappen Baruth.png Baruth Baruth 1986 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde) Niemcy
Wappen Drebkau.png Drzewków Drebkau 1834 frankfurcka kaławski (Calau) Niemcy
Wappen der Stadt Werneuchen.svg Werneuchen (miasto od 18??) Werneuchen 1824 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim) Niemcy
Wappen Meyenburg.png Meyenburg Meyenburg 1814 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz) Niemcy
Wappen alt ruppin.png Rypin Stary (de) Alt Ruppin 1813 poczdamska rypiński (Ruppin) Niemcy
Wappen Putlitz.png Podleszcze Putlitz 1805 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz) Niemcy
POL gmina Trzebiel COA.svg Trzebiel Triebel 1737 frankfurcka żarski (Sorau) Polska
POL Krzystkowice COA.jpg Krzystkowice Christianstadt am Bober 1694 frankfurcka żarski (Sorau) Polska
POL Cedynia COA.svg Cedynia Zehden 1642 frankfurcka chojeński (Königsberg) Polska
Wappen Dobrilugk 1900 (Alter Fritz).jpg Dobryług Dobrilugk 1632 frankfurcka łukowski (Luckau) Niemcy
Wappen pritzerbe.png Pritzerbe (de) Pritzerbe 1618 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland) Niemcy
Wappen Lindow.png Lindow Lindow 1594 poczdamska rypiński (Ruppin) Niemcy
POL Torzym COA.svg Torzym Sternberg 1589 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg) Polska
Wappen Brueck.png Brück Brück 1503 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig) Niemcy
Wappen Lieberose.png Luboradz Lieberose 1487 frankfurcka lubiński (Lübben) Niemcy
Wappen Golssen.png Goliszyn Golßen 1486 frankfurcka łukowski (Luckau) Niemcy
Wappen Freyenstein.png Freyenstein (de) (miasto do 19??) Freyenstein 1473 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz) Niemcy
Wappen Bruessow.png Brusów Brüssow 1441 poczdamska przemysławski (Prenzlau) Niemcy
Wappen Vierraden.svg Vierraden (de) Vierraden 1440 poczdamska węgroujski (Angermünde) Niemcy
Wappen Fehrbellin.png Fehrbellin Fehrbellin 1437 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland) Niemcy
DEU Wappen Zinna.jpg Zinna (de) Zinna 1402 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde) Niemcy
POL Lubniewice COA.svg Lubniewice Königswalde 1306 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg) Polska
Wappen Rhinow.PNG Rhinow Rhinow 1273 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland) Niemcy
POL gmina Lubrza COA.svg Lubrza (miasto od 1857) Liebenau 1217 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus) Polska
Wappen Greiffenberg.png Greiffenberg (de) Greiffenberg 1210 poczdamska węgroujski (Angermünde) Niemcy
Wappen Maerkisch Buchholz.png Wendisch Buchholz Wendisch Buchholz 1208 poczdamska bezkowsko-storkowski (Beeskow-Storkow) Niemcy
POL Moryń COA.svg Moryń Mohrin 1198 frankfurcka chojeński (Königsberg) Polska
POL gmina Bobrowice Lubuskie COA.svg Bobrowice Bobersberg 1159 frankfurcka krośnieński (Krossen) Polska
Wappen Finsterwalde.svg Grodziszcze Sonnewalde 1076 frankfurcka łukowski (Luckau) Niemcy
Wappen Neustadt (Dosse).png Nowe Miasto nad Doszą Neustadt an der Dosse 1053 poczdamska rypiński (Ruppin) Niemcy
Wappen Friedland (Lkr. Oder-Spree).png Bryland Friedland 1028 frankfurcka lubiński (Lübben) Niemcy
POL gmina Brody COA.svg Brody Pförten 756 frankfurcka żarski (Sorau) Polska
DE Saarmund COA.jpg Saarmund (de) (miasto do 18??) Saarmund 736 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig) Niemcy
Wappen Teupitz.png Teupitz Teupitz 705 poczdamska teltowski (Teltow) Niemcy
POL gmina Trzebiechów COA.svg Trzebiechów (miasto do 1860) Trebschen 439 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus) Polska
POL gmina Łagów COA.svg Łagów (miasto do 1931) Lagow 428 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg) Polska
POL COA Korzbok.svg Trzemeszno Lubuskie (miasto do 1870) Schermeisel 335 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg) Polska

1 kwietnia 1938 do Brandenburgii przyłączono 8 miast: Babimost (Bomst) i Kargowa (Unruhstadt) z powiatu babimojskiego, Brójce (Brätz), Międzyrzecz (Meseritz), Pszczew (Betsche) i Trzciel (Tirschtiegel) z powiatu międzyrzeckiego oraz Bledzew (Blesen) i Skwierzyna (Schwerin an der Warthe) z powiatu skwierzyńskiego (patrz Wykaz miast Prowincji Poznańskiej).

Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

Poczdam, ok. 1890-1905

Populacja największych miast prowincji pod koniec XIX wieku:

miasto pop. 1890 pop. 1900 rejencja źródło 2016
1. Charlottenburg 76,859 189,305 poczdamska [7] Niemcy
2. Schöneberg 28,721 95,998 poczdamska [7] Niemcy
3. Rixdorf 35,702 90,422 poczdamska [7] Niemcy
4. Spandau 45,365 65,030 poczdamska [7] Niemcy
5. Frankfurt nad Odrą/Słubice 55,738 61,852 frankfurcka [8] Niemcy/Polska
6. Poczdam 54,125 59,796 poczdamska [9] Niemcy
7. Brandenburg an der Havel 37,817 49,250 poczdamska [10] Niemcy
8. Chociebuż 34,910 39,322 frankfurcka [11] Niemcy
9. Gorzów Wielkopolski 28,065 33,598 frankfurcka [12] Polska
10. Gubin/Gubin 29,328 33,122 frankfurcka [13] Niemcy/Polska

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Od słowiańskich nazw prowincji (dlnłuż. Bramborska, grnłuż. Braniborska) wywodzi się polski przymiotnik braniborski, oznaczający tyle, co „brandenburski”, pojawiający się w niektórych nazwach własnych w Polsce (np. Wieża Braniborska w Zielonej Górze, ul. Braniborska – przed wojną Berlinerstraße – we Wrocławiu, ul. Braniborska do 1945 r. Franz-Engel-Straße w Szczecinie, oraz obowiązująca od 1945 do 1951 roku nazwa placu Braniborskiego, dziś placu Orląt Lwowskich – przed wojną do 1935 Berlinerplatz, potem Elfer Platz – również we Wrocławiu). Ten sam źródłosłów ma czeska nazwa ziemniakówbrambory. ul. Braniborska w Poznaniu na Junikowie.
  2. W latach 1815–1822 w rejencji berlińskiej Brandenburgii; od 1875 stanowił oddzielną prowincję
  3. a b c d e f 1 października 1920 miasto włączono do Berlina
  4. 1 października 1912 miasto włączono do Berlina
  5. a b 1 kwietnia 1938, po przyłączeniu gmin Neubabelsberg i Neuendorf, zmiana nazwy miasta z Nowawes na Babelsberg; rok później, 1 kwietnia 1939, zniesienie miasta Babelsberg przez włączenie do Poczdamu
  6. Do 1928 oddzielne gminy Heegermühle, Eisenspalterei-Wolfswinkel i Messingwerk
  7. a b c d Stadt Berlin. Deutsche Verwaltungsgeschichte. [dostęp 2016-05-11].
  8. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-15] (niem.).
  9. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-25] (niem.).
  10. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  11. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-14] (niem.).
  12. Deutsche Verwaltungsgeschichte Provinz Mark Brandenburg, Kreis Landsberg/Warthe, www.verwaltungsgeschichte.de:80 [dostęp 2018-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-23].
  13. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-23] (niem.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]