Gryfino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
To jest stara wersja tej strony, edytowana przez EmausBot (dyskusja | edycje) o 14:55, 8 lut 2011. Może się ona znacząco różnić od aktualnej wersji.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
{{{nazwa}}}
{{{nazwa oryginalna}}}
[[Plik:{{{zdjęcie}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis zdjęcia}}}]]
{{{opis zdjęcia}}}
Herb [[Plik:{{{flaga}}}|100px| border|Flaga]]
[[Herb {{{dopełniacz nazwy}}}|Herb]] [[Flaga {{{dopełniacz nazwy}}}|Flaga]]
Państwo {{{państwo}}}
Zarządzający Burmistrz
Powierzchnia 9,58 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

{{{liczba ludności}}}
{{{gęstość zaludnienia}}} os./km²
Nr kierunkowy {{{numer kierunkowy}}}
Kod pocztowy {{{kod pocztowy}}}
Tablice rejestracyjne {{{tablice rejestracyjne}}}
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }}
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
Strona internetowa

Gryfino, (niem. Greifenhagen, także Griphenhagen lub Griphinhagen[1]) – miasto w zachodniej części woj. zachodniopomorskiego, siedziba władz powiatu gryfińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Gryfino. Leży nad Odrą Wschodnią na Równinie Wełtyńskiej. Pomiędzy rzeką a granicą z Niemcami (Odrą Zachodnią) znajduje się Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry.

Według danych z 31 grudnia 2008 miasto miało 21 065 mieszkańców[2].

Historia

We wczesnym średniowieczu słowiańska osada rybacka o nazwie Dąbrowa[3]. Historyczne początki miasta sięgają XIII wieku[4]. Prawa miejskie na prawach magdeburskich Gryfino otrzymało w 1254 na mocy dokumentu lokacyjnego wydanego przez księcia Barnima I. Nowy ośrodek szybko zyskiwał na znaczeniu otrzymując dalsze przywileje. W 1271 książę przekazał miastu prawo zakładania cechów i gildii kupieckich, które miały być wzorowane na podobnych instytucjach Szczecina. Pierwszymi wójtami Gryfina byli jego zasadźcy, w pierwszej połowie XIV stulecia wójtostwo przeszło w ręce najbogatszego w mieście rodu Wobberminów. Miastem zarządzało dwóch burmistrzów. Od XIV wieku Gryfino było członkiem Hanzy. W drugiej połowie XIV wieku Gryfino związane coraz silniej ze Szczecinem zaczęło tracić na znaczeniu[4]. Do końca XIV wieku uzależniło się całkowicie pod względem gospodarczym od stolicy księstwa, schodząc do roli ośrodka rynku lokalnego[4]. Od 1640 pod władaniem Szwedów, którzy przed opuszczeniem miasta w 1679 zniszczyli mury obronne i mosty, co spowodowało spadek znaczenia handlowego.

W XVIII wieku miasto podupadło gospodarczo, do czego przyczyniło się między innymi splądrowanie miasta przez wojska rosyjskie w 1760 podczas wojny siedmioletniej oraz wielka powódź w 1780. W tym czasie coraz większe znaczenie, jako źródło utrzymania mieszkańców, zyskiwało rolnictwo[4].

Ponowne ożywienie nastąpiło w II połowie XIX wieku. W latach 1857–1860 wybudowano i przebudowano szereg obiektów, powstały przedmieścia: Szczecińskie (pn.), Bańskie (pd.) i najmłodsze po przeciwnej stronie torów kolejowych, położono drewniany most, a w 1877 miasto otrzymało połączenie kolejowe ze Szczecinem. W 1904 rozpoczęto regulację Odry. Około 1930 wybudowano fabrykę mydła, garbarnię i wytwórnię kapeluszy filcowych. Na ulicy Szczecińskiej wzniesiono szkołę rolniczą i rzeźnię, na północ od miasta zlokalizowano duży zakład suchej destylacji drewna[4].

W 1945 miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie. Zniszczenia zabudowy sięgnęły 70%. Od tego samego roku miasto znajduje się w granicach Polski. Dotychczasową nazwę miasta spolszczono w celu przystosowania do polskiego systemu nazewnictwa[3]. Początkowo używano nazwy Gryfin[5][6][7][8], forma Gryfino została wprowadzona rozporządzeniem ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 roku[9]. Dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec i zastąpiono polskimi osadnikami. W latach 1954–1975 Gryfino pełniło rolę siedziby powiatu w ówczesnym województwie szczecińskim. Po reformie administracyjnej z 1999 ponownie stało się miastem powiatowym.

Architektura

Ochronie podlega cały układ Starego Miasta z 2. połowy XIII wieku.

Zabytki chronione prawnie

Wieża romańsko-gotyckiego kościoła

Kościół Narodzenia NMP – późnoromańsko-gotycki kościół parafialny, wcześniej pw. św. Mikołaja, budowla jest jednoprzęsłową, trójnawową halą z transeptem (nawą poprzeczną), prostokątnym chórem (prezbiterium) i kwadratową w rzucie wieżą zachodnią. Prosto zamknięte prezbiterium, transept i nawa główna w swoim rzucie tworzą układ krzyża greckiego (równoramiennego), początek budowy kościoła datuje się na rok 1278, w którym książę Barnim I przekazał patronat nad świątynią kościołowi NMP w Szczecinie. Fundację ołtarza w roku 1300 wiąże się z zakończeniem budowy części wschodniej kościoła, a więc prezbiterium i transeptu. Partie te wzniesione zostały z ciosów kamiennych przy użyciu cegły w architektonicznym detalu. Drugi etap budowy miałby być ukończony w 1325 roku, kiedy to książę Otton I ufundował drugi ołtarz. Zbudować wtedy miano z cegły bazylikowy, trójnawowy, jednoprzęsłowy korpus i kamienną w dolnej partii wieżę zachodnią. O istnieniu w tamtym czasie układu bazylikowego (nawy boczne niższe od nawy głównej) świadczą okna w górnej partii ścian nawy głównej, widoczne dziś na strychu kościoła. Trzeci etap budowy przypada na epokę późnego gotyku (XV wiek). Podwyższono wtedy nawy boczne do wysokości nawy głównej tworząc układ halowy oraz założono sklepienia gwiaździste (dotychczas kościół nakryty był drewnianym stropem). W 1938 r. zmieniono średniowieczny stożek wieńczący wieżę na zupełnie nie komponujący z całością neobarokowy hełm. (ul. Kościelna 31)

Mury obronne – XIV, XV wieku, mury wzniesiono z kamienia polnego układanego w grube warstwy, wyrównywane co ok. 1 m drobnymi kamykami i okrzeskami., obecna wysokość murów nie przekracza 4 metrów pierwotnie sięgała około 6m. Obecnie w najlepszym stanie pozostaje odcinek na południowo-wschodnim narożu miasta, przylegający do parku. Ma on ok. 70 metrów długości, 4 m wysokości i od 1,0 do 1,5 m grubości. (ul. Bałtycka, Wałowa, Murarska)

Brama Bańska

Brama Bańska – wybudowana w XIV wieku następnie modernizowana w 1864, 1979, 1984. Cały masywny blok bramy ma 15,3m wysokości, do 11,75 m zbudowany jest z kamienia polnego i nadbudowany w XV wieku cegłą o dalsze 3,55 metra. Wymiary zewnętrzne bramy wynoszą 8m x 8,5m, grubość ścian przejazdu – wschodnia 1,65 m, zachodnia (z klatką schodową w grubości muru) 2,20m. Wielki ostrołukowy otwór nad przejazdem bramy od strony miasta zamurowany został po roku 1500.

Poczta wraz z budynkiem gospodarczym – budynek położony na narożniku ulic 1 maja od południa i ul. Sprzymierzonych od wschodniej. Budynek powstał w roku 1883 z przeznaczeniem na urząd pocztowy. Lokalizacja budynku w tym miejscu wiąże się z powstaniem w 1877 roku linii kolejowej Kostrzyn-Szczecin.

Rzeźnia – zespół budynków z początku XX wieku, budynek produkcyjny z wieżą ciśnień, budynek administracyjno-mieszkalny, magazyn, ogrodzenie. Rzeźnia powstała na terenach przemysłowego Przedmieścia Szczecińskiego (Stettiner Vorstadt). Istniejącą zabudowę rzeźnia otrzymała na początku XX wieku, jej zabudowania stoją na czworobocznym placu, otoczonym wysokim ceglanym murem, a od strony ul. Szczecińskiej kutym ogrodzeniem ma ceglanych filarach. Zespół rzeźni wzniesiono z ceramicznej cegły. Obiekty w większości jednokondygnacyjne przykryte są dachami o zróżnicowanym kształcie. Na początku XX wieku zakład zajmował się wyrobem wędlin oraz konserw. Po 1945 r. rzeźnia nadal funkcjonowała jako masarnia. Po 1994 roku zaprzestano produkcji, a obiekt sprzedano prywatnemu właścicielowi[10]. (ul. Szczecińska 37).

Inne obiekty historyczne

Kaplica na cmentarzu komunalnym

Cmentarz wojenny – powstał w 1946 roku w wyniku ekshumacji w latach 1947, 1948, 1953, 1954, 1969, posiada powierzchnię 0,70 ha, założony w 1946 r. Zwłoki poległych ekshumowano z miejscowości: Gryfino, Zdunowo, Trzebiatów, Stargard Szczeciński, Chlebowo, Śmierdnica, Kobylanka, Daleszewo, Kliniska, Sobieradz, Goleniów, Łobez, Żelisławiec, Gardno, Dobra. Łącznie na cmentarzu spoczęło 7134 żołnierzy, w tym 1220 żołnierzy znanych i 5914 żołnierzy nieznanych. W latach 1972-74 cmentarz przebudowano według projektu Witolda Andrzejewskiego.

Pałacyk pod Lwami z końca XIX wieku – nazwę zawdzięcza rzeźbionym wizerunkom lwów, które ozdabiają bramę wjazdową. Wybudowano go w miejscu średniowiecznej fosy, którą zniwelowano w XVIII wieku. Pochodzi z końca XIX wieku i posiada formę willi o charakterze podmiejskiego dworku. Wybudował go przemysłowiec niemiecki Henrich Moller, producent mydła i środków piorących w miejscu ogrodów miejskich[11].

Cmentarz komunalny – powstał ok. 1909 r. Posiada układ alejek i centralne położenie kaplicy cmentarnej podobne do Cmentarza Centralnego w Szczecinie przy ul. Ku Słońcu. Kaplica cmentarna w stylu neogotyckim została wybudowana ok. 1911 r.

Lapidarium byłych niemieckich mieszkańców Gryfina – Powstało na przełomie 1994/1995 roku. Zebrano w nim płyty nagrobne z terenu obecnego cmentarza, byłych mieszkańców Gryfina i okolic. Lapidarium nie jest ukończone, nadal trwa rozbudowa. Przy tworzeniu lapidarium Gryfino współpracuje ze Stowarzyszeniem "Heimatkreis Greifenhagen" w Bersenbruck (Dolna Saksonia).

Park miejski im. Stanisławy Siarkiewicz – założony na początku XIX w. z przeznaczeniem na cmentarz. Do lat 60. XX w. w parku istniały neoklasycystyczne grobowce, wzniesione na wzór świątyń greckich i starorzymskich. Dzisiejszy park zajmuje obszar 6,02 ha na którym rosną głównie drzewa liściaste. Przy jednej z alejek znajduje się głaz narzutowy, na którym znajduje się tablica poświęcona patronce parku – gryfińskiej nauczycielce, poetce, malarce, miłośniczce przyrody. Znajduje się tu również plac zabaw dla dzieci.

Demografia

Dane historyczne
Rok Ludność Zm., %
1965 5300
1970 7400 39,6%
1975 10 800 45,9%
1980 15 300 41,7%
1990 21 000 37,3%
1995 22 229 5,9%
2000 21 690 –2,4%
2005 21 561 –0,6%
2007 21 177 –1,8%
Dane z 1995,2000,2005[12],
Dane z 1965,70,75,80,90[potrzebny przypis]


Struktura demograficzna mieszkańców Gryfina wg danych z 31 grudnia 2007 r.:[12]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 21 177 100 10 878 51,37 10 299 48,63
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 3904 18,44 1876 8,86 2028 9,58
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 14 898 70,35 7350 34,71 7548 35,64
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 2375 11,21 1652 7,8 723 3,41

Mieszkalnictwo

W 2007 w mieście było 7359 mieszkań, z czego 46.51% (3 421) należało do spółdzielni mieszkaniowych, 36.70% (2 698 ) do osób prywatnych, mieszkania komunalne stanowiły 11.38% (837), TBS 3.02% (222), w zasobach zakładów pracy pozostawało 2.36% (174) mieszkań. Przeciętna wielkość jednego mieszkania wynosi 58,4 m2, statystycznie na każdego mieszkańca przypada 20,3 m2 powierzchni użytkowej[12].

Przemysł

Gryfino jest przede wszystkim ośrodkiem przemysłu drzewnego. W mieście znajdują się dwa tartaki oraz zakład produkujący węgiel drzewny (Gryfskand). Oprócz tego w Gryfinie istnieje zakład produkujący wyroby gumowe i tworzywa sztuczne (He Gru). 5 km na południe od miasta, w Nowym Czarnowie, znajduje się Elektrownia Dolna Odra, największy w regionie zakład produkcyjny.

Ochrona przyrody

Turystyka

W Gryfinie znajduje się Centrum Informacji Turystycznej (ul. Bol. Chrobrego 48 w Pałacyku pod Lwami), gdzie można zaopatrzyć się w plan miasta, topograficzne mapy gminy i powiatu, a także książki o historii Gryfina, przewodniki po mieście i gminie, kajakowe mapy Międzyodrza i inne. W Centrum znajduje się również publiczny (bezpłatny) dostęp do Internetu, czynny w godzinach funkcjonowania Centrum.

W Gryfinie rozpoczynają się piesze szlaki turystyczne:
szlak turystyczny zielony "Szlak Woja Żelisława" (dł. 31,2 km; Gryfino (dworzec PKP) – WełtyńŻelisławiecBinowo – Czajcza Przełęcz – przeł. Trzech Braci – Szwedzki Kamień (pomnik przyrody) – Grobla Zielawy – grodzisko Chojna – Skórcza Góra – jez. Szmaragdowe)

szlak turystyczny żółty "Szlak Stekliński" (dł. 18 km; Gryfino (tartak południowy) – Żórawki – Żórawie – Szczawno – Bartkowo – Steklno – Czarnówko – Lubicz)

Przez miasto przebiega również pieszy szlak turystyczny:
szlak turystyczny czerwony "Szlak Nadodrzański" (dł. 144,1 km; Radziszewo – przeł. Trzech Braci – wzg. Bukowiec (149 m n.p.m.) – Droga Kołowska – Głaz Kołyska – BinowoChlebowo – Gryfino (dworzec PKP) – "Krzywy Las" (pomnik przyrody)Dolna OdraRurkaChojna – Stoki – Cedyński Park Krajobrazowy – Głazy Bliźniaki (pomnik przyrody) – dąb "Król" (pomnik przyrody) – Puszcza PiaskowaLubiechów DolnyCedynia – Góra Czcibora – Osinów DolnyStary KostrzynekStara RudnicaSiekierkiGozdowiceMieszkowice)

W Gryfinie mają początek oraz koniec (są to pętle) rowerowe szlaki turystyczne:
szlak rowerowy czerwony "Szlak Odrzańsko-Bukowy" (dł. 32,5 km; Gryfino (pl. Barnima – ul. Targowa) – ŻabnicaDębceDaleszewoStare BrynkiPuszcza BukowaJarząbki – jez. Binowo – Wysoka GryfińskaGardnoWełtyń – Gryfino)

szlak rowerowy niebieski "Szlak Wełtyńsko-Tywiański" (dł. 34,9 km; Gryfino (pl. Barnima) – ścieżka rowerowa do jez. Wełtyń – WełtyńChwarstnicaBorzym – Borzymek – Mielenko GryfińskieWirówekWirów – Gryfino)

szlak rowerowy zielony "Szlak Leśny" (29,5 km; Gryfino (pl. Barnima) – SzczawnoŻórawieBartkowoGajkiSteklinkoCzarnówkoPacholętaKrzypnicaKrajnik"Krzywy Las" (pomnik przyrody)Pniewo – Gryfino (Centrum Wodne "Laguna")

szlak rowerowy żółty "Szlak Stekliński" (29,5 km; Gryfino (pl. Barnima) – ścieżka rowerowa do jez. Wełtyń – WirówWirówekBartkowoŚremskoSteklnoSteklinkoNowe CzarnowoPniewoŻórawki – Tywina – Gryfino (Centrum Wodne "Laguna")

Przez miasto przebiega również rowerowy szlak turystyczny:
szlak rowerowy zielony Znakowany Szlak Kolarski "Zielona Odra" (dł. 154,5 km; SzumiłowoNamyślinKłosówCzelinCedyński Park KrajobrazowyGozdowiceSiekierkiStara RudnicaStary KostrzynekOsinów DolnyCedyniaLubiechów DolnyBielinekPiasekZatoń DolnaKrajnik GórnyKrajnik DolnyOgnicaWiduchowaMarwiceKrzypnicaKrajnikPniewo – Gryfino – ŻabnicaDębceStare Brynki – Leśnictwo Radziszewko – Puszcza BukowaSzczecin ŻydowceSzczecin Podjuchy

W pobliskiej Żabnicy oraz w budynkach po straży granicznej na przejściu granicznym Gryfino – Mescherin znajdują się wypożyczalnie kajaków. Jest to najlepszy sposób na zwiedzanie terenów Międzyodrza.

Komunikacja

Przez miasto prowadzą:

W 1877 miasto otrzymało połączenie kolejowe (zelektryfikowane w 1983) po wybudowaniu ostatniego odcinka Nadodrzańskiej Magistrali Kolejowej Wrocław – Szczecin z Chojny do nieistniejącego już szczecińskiego Dworca Wrocławskiego. W roku 1885 otwarta została linia z Gryfina przez Chwarstnicę i Banie do Swobnicy, zamknięta w 1986, a w 1987 rozebrano odcinek Swobnica – Banie. Odcinek Banie – Chwarstnica rozebrano w 2006. Od roku 1898 z Gryfina można było dojechać do Pyrzyc przez Chwarstnicę. Linię zamknięto w 1996, a w 2009 rozebrano. Z Gryfina można było jeszcze dojechać do Szczecina Dąbie przez Chwarstnicę i Stare Czarnowo. Linię otwarto w 1905, zamknięto w 1945, a odcinek z Oleszna do p. odg. Sobieradz rozebrano w 1992 roku.

Komunikacją autobusową w mieście i okolicach zajmuje się przedsiębiorstwo PKS Szczecin obsługujące linie do Szczecina, Dębna, Myśliborza, Kołbacza, Żelechowej i in. W ograniczonym zakresie działa tu też przedsiębiorstwo PKS Myślibórz, zapewniające połączenia z Moryniem i Dębnem.

Sport

Gryfińskie zespoły sportowe:

  • KS Energetyk Gryfino z sekcjami: piłki nożnej (III liga), piłki ręcznej (II liga), siatkarską (III liga), tenisa ziemnego, kolarskiej, kajakarskiej
  • MKS Hermes Gryfino z sekcjami: lekkoatletyczną, gimnastyczną, żeglarską, biatlon letni
  • stowarzyszenie kultury fizycznej LKS Piast Gryfino skupiające w swych strukturach: piłkę nożną, tenis stołowy, siatkówkę
  • triathlonowy KS Delf Gryfino
  • pływacki UKP Marlin Gryfino z sekcją piłki wodnej
  • klub karate UKS Kamikaze Gryfino
  • klub aikido Polski Klub Aikido Taiso
  • szachowy UKS Biały Pion Gryfino
  • klub płetwonurków GKP Raffer

Media

Miasto posiada tygodnik "Gazeta Gryfińska"[13] oraz "Nowe 7 Dni Gryfina"[14], a także darmowy dwutygodnik "Ekspres Gryfiński".

Religia

Większość mieszkańców Gryfina stanowią wyznawcy kościoła rzymskokatolickiego, który posiada tu dwie parafie tj. Narodzenia NMP oraz Niepokalanego Serca NMP, obie w dekanacie Gryfino w archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej. Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą także dwie wspólnoty protestanckie: Kościół Zielonoświątkowy w RP oraz Kościół Adwentystów Dnia Siódmego. Działalność prowadzi również Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy.

Administracja

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Gryfina wybierają do swojej rady miejskiej 15 radnych (15 z 21). Pozostałych 6 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Gryfino. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest urząd miejski przy ul. 1 Maja. W mieście znajduje się starostwo gryfińskie. Gryfino jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[15].

Burmistrzowie Gryfina

  • 1417 Thomas Schonenfelt
  • 1468 Juntter von Wedel i Christian Linde
  • 1470 Otto Plate
  • 1471 Heinrich von Wobbermyn
  • 1490 Titke Drewes, Johannes Knust i Nikolaus Költzke
  • 1532-1551 Kersten Molner
  • 1542 Hans Matthias i Matthias Berndt
  • 1543 Joachim Rückfordt
  • 1545 Hans Paul Reimar
  • 1570 Eramus Pauli
  • 1572 Jordan
  • 1574 Hans Pauli
  • 1580 Joachim Stolpe
  • 1592 Johannes Reimar
  • 1631 Nicolaus Kelde
  • 1651 Joachim Pauli
  • 1673 Michael Wustrow
  • 1674 Daniel Cruse
  • 1699 Worms
  • 1711 Joachim Wesendorff
  • 1714 Jacob Wulffen
  • 1716 Georg Peter Jancticous
  • 1733 Carl Otto Jahn i Johann Friedrich Crusius
  • 1745 Curt Heinrich von Beneckendorff -1761
  • 1762 Gottfried Georgi
  • 1762-1775 Johann Ludwig Sponholtz
  • 1764-1772 Johann Friedrich Martini
  • 1767 Emanuel Friedrich Stein
  • 1775 Johann Christian Schmidt
  • 1775-1802 Friedrich Wilhelm Krüger
  • 1776-1778 Biesel
  • 1776 Böttcher
  • 1780 J. C. Masch
  • 1782 Struwe
  • 1783 Olympius
  • 1798 Johann Gottfried Regen
  • 1809-1814 Friedrich Wilhelm Krüger
  • 1814-1837 Friedrich Christen
  • 1838-1849 Emil Seiler
  • 1849-1852 Bintz (p.o.)
  • 1853-1859 Alexander Cäsar
  • 1860-1863 Ernst Schilke
  • 1863-1869 Gustav Ludwig
  • 1869-1872 Johannes Nathanäl Winkler
  • 1873-06.1874 Flogertzy (p.o.)
  • 06.1874-08.1874 Leopold Müller
  • 08.1874-29.05.1889 Johann Heinrich Ferdinand Lucas
  • 1890-1897 Christian Richard Johann Wadehn
  • 1897-1923 August Quandt
  • 1924-193. Heinrich Willert[16]
  • Wojciech Długoborski (1990–1998)
  • Andrzej Urbański (1998–2002)
  • Henryk Andrzej Piłat (od 2002)

Mieszkańcy Gryfina wybierają parlamentarzystów z okręgów wyborczych Szczecin, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Miasta partnerskie

Ludzie związani z Gryfinem

Zobacz też

  1. http://greifenhagen.webpark.pl/ – w jęz. niem. funkcjonowały co najmniej 3 nazwy miasta.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-05, s. 109. ISSN 1734-6118. [dostęp 2009-06-24].
  3. a b Kazimierz Rymut: Nazwy Miast Polski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987. ISBN 83-04-02436-5.
  4. a b c d e 3. Historia miasta Gryfino. W: Biuro Studiów i Projektów Europejskich: Lokalny Program Rewitalizacji dla Miasta Gryfino. Szczecin-Gryfino: BIP gminy Gryfino, wrzesień 2007, s. 8-9.
  5. Ustalona granica w rejonie Swinoujście – Gryfin. „Kurier Szczeciński”. 1 (I), s. 1, 1945-10-7. 
  6. Mapa Polski 1:1000 000 Wojskowy Instytut Geograficzny Sztabu Generalnego W.P., Warszawa 1945 [1]
  7. Koleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946 [2]
  8. Fragment mapy z Atlasu Samochodowego Polski, wydany nakładem wydawnictwa "Przełom" z Krakowa w 1945 roku [3]
  9. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85, s. 1)
  10. 3. Sfera zabytków. W: Biuro Studiów i Projektów Europejskich: Lokalny Program Rewitalizacji dla Miasta Gryfino. Szczecin-Gryfino: BIP gminy Gryfino, wrzesień 2007, s. 18.
  11. Wrota Gryfina, Strona miasta
  12. a b c Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  13. Tygodnik Gazeta Gryfińska
  14. Nowe 7 Dni Gryfina
  15. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  16. F. Hayn, Das Stadtbild von Greifenhagen in seiner historischen Entwicklung, Greifenhagen 1930.

Linki zewnętrzne

Szablon:Linki do map Polski