Kokociniec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kokociniec
Część Katowic
Ilustracja
Fragment osiedla mieszkaniowego Kokociniec
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miasto

Katowice

Dzielnica

Ligota-Panewniki

Data założenia

połowa XVII wieku

W granicach Katowic

1 kwietnia 1951

SIMC

0937617

Strefa numeracyjna

0-32

Tablice rejestracyjne

SK

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Kokociniec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Kokociniec”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kokociniec”
Ziemia50°14′04″N 18°57′22″E/50,234489 18,956208
Portal Polska

Kokociniec (niem. Kokoczinietz[1]) – historyczna część Katowic, położona w zachodniej części miasta, w granicach dzielnicy Ligota-Panewniki, na terenach historycznej gminy Panewniki.

Osada ta zaczęła się rozwijać od połowy XVII wieku wokół powstałej wówczas kuźnicy, zaś w XIX wieku powstała huta żelaza Ida. Znaczący rozwój Kokocińca nastąpił dopiero po II wojnie światowej. W 1951 roku osadę włączono do Katowic, zaś w latach 70. XX wieku rozpoczęto budowę osiedla Kokociniec. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku powstało osiedle Sadyba, zaś w 2014 roku rozpoczęto budowę osiedla Franciszkańskiego na granicy Kokocińca i Ligoty.

Kokociniec obecnie ma mieszkaniowy charakter z rozwiniętymi usługami towarzyszącymi. Główne trasy Kokocińca to ulice: Krucza i Kijowska. W 2007 roku w Kokocińcu mieszkało ok. 6,2 tys. osób[2], zamieszkujących głównie osiedle Kokociniec[3].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kokociniec pod względem administracyjnym położony jest w województwie śląskim i wraz z całymi Panewnikami stanowi część dzielnicy Ligota-Panewniki[4]. Od północy Kokociniec graniczy z lasami (z Lasem Załęskim), a za nimi z Szadokiem i Załęską Hałdą, od wschodu z Ligotą (Starą Ligotą), zaś od południa i zachodu z pozostałą częścią Panewnik (Nowe Panewniki i Wymysłów) i lasami[5][6]. Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Kokociniec znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13)[7], natomiast pod względem historycznym we wschodniej części Górnego Śląska[8], do 1951 roku w gminie Panewniki[9].

Pod względem budowy geologicznej Kokociniec położony jest w zapadlisku górnośląskim, które wypełnia utwory pochodzące z karbonu (głównie zlepieńce, piaskowce i łupki ilaste zawierające pokłady węgla kamiennego)[10]. Powierzchniowe utwory, na których leży Kokociniec są zbudowane natomiast z młodszych skał. Utwory plejstoceńskie w postaci glin zwałowych, budują północny Kokociniec, zaś południową część piaski i żwiry fluwioglacjalne. W dolinach cieków wodnych wykształciły się holoceńskie osady rzeczne[11]. Utwory plejstoceńskie powstały pod wpływem trwających w tym czasie zlodowaceń[12]. Pod utworami czwartorzędowymi równoleżnikowo biegnie uskok, zwany uskokiem kłodnickim, rozdzielająco dwie części dzielnicy: północna, wykształcona na skałach karbonu górnego i południowa, zbudowana z mioceńskich utworów[13]. Cały obszar dzielnicy geomorfologicznie położony jest w Rowie Kłodnicy[14].

Klimat Kokocińca nie wyróżnia się zbytnio od warunków panujących w całych Katowicach, a jedynie jest modyfikowany przez lokalne czynniki (topoklimat). Występuje tu klimat umiarkowany przejściowy z przewagą prądów oceanicznych nad kontynentalnymi[15]. Obszar Kokocińca położony jest w dorzeczu Odry. Przez teren dzielnicy płyną dwie rzeki: Kłodnica i dopływający do niej na terenie dzielnicy potok Kokociniec[16]. Dolina potoku Kokociniec stanowi obszar o podwyższonej wartości przyrodniczej. Dolna, niezabudowana część łączy z korytarzem ekologicznym Kłodnicy i występują tam siedliska lęgowe oraz płaty lasu i zarośli olchowo-wierzbowych[17].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tablica informacyjna ustawiona w miejscu gdzie funkcjonowała huta Ida

Według językoznawców nazwa Kokociniec pochodzi od nazwy rośliny uprawnej – kłokoczki[3]. Sam zaś Kokociniec został założony jako kolonia Panewnik nad Kłodnicą, wokół kuźnicy zbudowanej w 1650 roku[18][19] (lub na początku XVII wieku[20][21]). Kuźnię tę oddał do użytku zarząd pszczyńskich dóbr materialnych. Zakład ten do 1670 roku był dzierżawiony przez nieznanego obecnie kuźnika, a potem został przejęty przez zarząd pszczyńskiego dominium. W XVIII wieku była ona nieczynna, a w XIX wieku wznowiono niej produkcję jako fryszerka[19].

W XIX wieku kolonia rozwijała się wokół omawianej fryszerki i huty Ida, należącej do księcia pszczyńskiego z rodu Hochbergów. W latach 1845–1846 wybudowano przy hucie dwa wielkie piece opalane węglem, odlewnię żelaza i kotlarnię. W węgiel hutę zaopatrywała pobliska kopalnia Szadok, położona na granicy Kokocińca z Ligotą. Obecnie pozostałością huty są budynki zajmowane przez Nadleśnictwo Katowice, położone przy ulicy Kijowskiej[3]. W XIX i XX wieku w Kokocińcu rozwijała się nowa zabudowa mieszkaniowa w postaci domów jednorodzinnych dla robotników[19]. W XIX wieku wytyczono również główną drogę, prowadzącą przez Kokociniec – obecną ulicę Kijowską[3]. W grudniu 1885 roku w Kokocińcu mieszkały 354 osoby. W tym czasie osada ta przynależała do gminy wiejskiej Panewniki w powiecie pszczyńskim (Pleß)[1].

W 1912 roku oddano do użytku szkołę katolicką, według projektu Fedora Rudzińskiego[22]. W związku z likwidacją powiatu katowickiego, Kokociniec włączono do Katowic w dniu 1 kwietnia 1951 roku[9]. Do lat 70. XX wieku tereny Kokocińca były słabo zaludnione, a większość budynków stanowiły domy jednorodzinne[3]. W latach 70. i 80. XX wieku, w rejonie ulic: Kruczej, Zielonej, Kijowskiej i gen. J. Wybickiego powstało dla pracowników kopalni Śląsk w Rudzie Śląskiej i ich rodzin osiedle mieszkaniowe Kokociniec, będące obecnie w zarządzie Spółdzielni Mieszkaniowej Górnik[22], Śląsko-Dąbrowskiej Spółki Mieszkaniowej[23] oraz osobnych wspólnot mieszkaniowych[3]. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku w Kokocińcu powstało osiedle Sadyba[24].

W 1995 roku na osiedlu oddano do użytku nową szkołę – obecną Szkołę Podstawową Nr 67 z Oddziałami Integracyjnymi im. Komisji Edukacji Narodowej[3]. Z uwagi na działalność wydobywczą pod osiedlem Kokociniec, w kwietniu i maju 2011 roku celem uratowania całego segmentu bloków na osiedlu Kokociniec wyburzono budynki przy ulicy Kijowskiej 73d i 73j[3]. Na rzecz mieszkańców obydwu osiedli: Kokociniec i Sadyba, w 2016 roku powołano Inicjatywę Mieszkańców[25].

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Sadyba w Kokocińcu

W pierwszej połowie XX wieku zabudowa Kokocińca skupiała się w rejonie dzisiejszych ulic: Kijowskiej i Kruczej, a pomiędzy nimi znajdowały się pola uprawne poprzecinane niewielkimi potokami. Na północ znajdował się natomiast gęsty las, za którym położona jest Załęska Hałda[3]. Obecna, najstarsza zabudowa Kokocińca, będąca pozostałością górnośląskiego budownictwa drewnianego, znajduje się w rejonie ulic: Braci Woźniaków, Płochej, Panewnickiej, Stolarskiej[19].

Osiedle Franciszkańskie na granicy Ligoty i Kokocińca w trakcie budowy w kwietniu 2020 roku

Po II wojnie światowej zakazano zabudowania kokocinieckich pól uprawnych, prawdopodobnie z uwagi na warunki geologiczne – niestabilny grunt i przebiegający przez osiedle uskok kłodnicki. Mimo tego, w latach 70. XX wieku zaplanowano budowę osiedla dla górników kopalni Śląsk w Rudzie Śląskiej w rejonie ulic: Zielonej, Kruczej, Kijowskiej i gen. J. Wybickiego. W latach 1974–1975 Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego wybudowało osiem czteropiętrowych bloków, w których znalazło się 640 mieszkań[3]. Obecnie ta część osiedla zarządzana jest przez Administrację Śląsk Śląsko-Dąbrowskiej Spółki Mieszkaniowej[23]. Nowsze bloki są zarządzane przez Spółdzielnię Mieszkaniową Górnik. W skład tego osiedla wchodzą 22 budynki mieszkalne z lat 1982–1991 o zabudowie wysokiej i niskiej, w której znajdują się łącznie 1 153 mieszkania o łącznej powierzchni użytkowej ok. 65,4 tys. m², a także 24 lokale użytkowe, 32 garaże i boisko sportowe[26]. Udział powierzchni zabudowanej na powierzchni terenu osiedla Kokociniec wynosi 18%, wskaźnik intensywności zabudowy (netto) – 0,63 WIZ; średnia ważona liczby kondygnacji to 3,5[27]. Obszar pomiędzy ulicami: Kijowską, J. Płochy i Małą stanowi lokalny ośrodek usługowy, w którym występują placówki handlowo-usługowe, przedszkole, szkoła podstawowa, obszary zielone oraz przystanki transportu miejskiego[28].

Po 1989 roku trwała dalsza rozbudowa Kokocińca, obejmująca zwłaszcza zachodnie i południowe części dzielnicy. Jeszcze na przełomie lat 80. i 90. XX wieku w rejonie ulicy Szafirowej powstało osiedle Sadyba[24], do około 1995 roku ukończono budowę domów szeregowych w rejonie m.in. ulic: K. Grzesika, J. Heweliusza, J. Wybickiego, Wyzwolenia i Ogrodowej, zaś w latach 2000–2012 powstało osiedle w rejonie ul. J. Szojdy. Powstała również nowa zabudowa w rejonie granicy z Nowymi Panewnikami, m.in. przy ul. Twardej i Panewnickiej[24], zaś na granicy Kokocińca i Ligoty w 2014 roku rozpoczęto budowę osiedla Franciszkańskiego[29].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Ulica Kijowska na wysokości siedziby Nadleśnictwa Katowice

Do głównych dróg przebiegających przez Kokociniec należą dwie ulice, przy których w czasie rozwoju Kokocińca w XIX wieku koncentrowała się zabudowa[3]. Są to:

  • ul. Kijowska – ulica biegnąca wschodnią stroną dzielnicy; łączy ona Kokociniec w kierunku południowym z ulicą Panewnicką, a stamtąd do innych dzielnic Katowic[6]; jest to droga powiatowa o klasie drogi zbiorczej[30],
  • ul. Krucza – ulica biegnąca środkiem Kokocińca w kierunku północny wschód – południowy zachód; podobnie jak ulica Kijowska, łączy się z ulicą Panewnicką po południowej stronie[6]; jest to droga powiatowa o klasie drogi zbiorczej[30].

Powyższymi ulicami kursują również autobusy na zlecenie Zarządu Transportu Metropolitalnego (ZTM). W Kokocińcu zlokalizowane są cztery przystanki ZTM-u: na ulicy Kruczej Kokociniec Ogrodowa i Kokociniec Wybickiego, zaś na ulicy Kijowskiej Kokociniec Płochy [nż] i Kokociniec Kijowska. Linie kursujące przez te przystanki łączą Kokociniec z innymi dzielnicami Katowic oraz z niektórymi ościennymi miastami Gónośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, tj. z Chorzowem, Rudą Śląską oraz Świętochłowicami[31].

Sieć kolejowa w Kokocińcu okala dzielnicę od północnej strony. Znajduje się tam posterunek odgałęźny Panewnik, w którym krzyżuje się pięć linii kolejowych w tym linia nr 141 Katowice LigotaGliwice oraz nr 171 Dąbrowa Górnicza Towarowa – Panewnik. Posterunek Panewnik został oddany do użytku w 1953 roku przez Polskie Koleje Państwowe[32]. Linia kolejowa nr 141 została otwarta dla ruchu 1 października 1904 roku przez pruskie koleje państwowe (KPEV). Linię tę zelektryfikowano 8 września 1977 roku, zaś pociągi pasażerskie kursowały przez nią do 27 maja 2000 roku. Na linii tej znajdował się też przystanek osobowy Katowice Kokociniec – obecnie zlikwidowany[33][34]. Linię nr 171 na odcinku Szadok – Panewnik otwarto 27 września 1953 roku, a zelektryfikowano 30 maja 1970 roku. Na linii tej prowadzony jest ruch towarowy[35][36].

Oświata, kultura i sport[edytuj | edytuj kod]

W 1881 roku na terenie Kokocińca została założona biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych – wówczas jedna z pierwszych na Górnym Śląsku. W 1908 roku przystąpiono do działań na rzecz budowy szkoły w Kokocińcu. W tym czasie władze gminy Panewniki zakupiły od Piotra Gierlotki teren pod budowę szkoły, którą oddano do użytku w 1912 roku[22]. Powstanie osiedle Kokociniec w latach 70. XX wieku spowodowało zatłoczenie istniejącej szkoły przy ulicy Panewnickiej (obecna Szkoła Podstawowa nr 9 im. J. Brzechwy). W tym celu szkołę powiększono, co jednak z biegiem czasu spowodowało ponowny problem z przepełnieniem. Dopiero w 1992 roku przy ulicy Zielonej rozpoczęto budowę nowej szkoły, którą ukończono w 1995 roku. Jest nią obecna Szkoła Podstawowa Nr 67 z Oddziałami Integracyjnymi im. Komisji Edukacji Narodowej[3].

Od 2016 roku w Kokocińcu działa Inicjatywa Mieszkańców Osiedli Kokociniec i Sadyba, która działa na rzecz mieszkańców obydwu osiedli. Wśród podjętych działań, zaangażowano się w sprawie zgłoszenia do katowickiego budżetu obywatelskiego pomysłu wybudowania strefy aktywności fizycznej[25]. Strefa ta wraz z parkiem do strret workoutu została oddana do użytku w 2017 roku. Z Kokocińcem związani są dwaj znaczący bokserzy: Leszek Błażyński (dwukrotny brązowy medalista olimpijski w wadze muszej) oraz Antoni Papierski (pięściarz specjalizujący się w wadze papierowej)[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b The Genealogical Gazetteer: Kokociniec, Kokoczinietz (ang.). gov.genealogy.net. [dostęp 2021-07-13].
  2. Studium... 2012 ↓, s. 18.
  3. a b c d e f g h i j k l m Bulsa Malejka-Żywica ↓.
  4. Rada Miejska Katowic, Uchwała NR XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 r. w sprawie nazw i granic obszarów działania jednostek pomocniczych samorządu na terenie miasta Katowic, Katowice, 29 września 1997 [zarchiwizowane z adresu 2016-04-09] (pol.).
  5. Szaraniec 1996 ↓, s. 2.
  6. a b c Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2021-07-16].
  7. Opracowanie... 2014 ↓, Załącznik nr 8.
  8. Szaraniec 1996 ↓, s. 11.
  9. a b Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 141.
  10. Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 44.
  11. Opracowanie... 2014 ↓, Załącznik nr 10.
  12. Opracowanie... 2014 ↓, s. 33.
  13. Opracowanie... 2014 ↓, Załącznik nr 11.
  14. Opracowanie... 2014 ↓, Załącznik nr 7.
  15. Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 52-54.
  16. Studium... 2012 ↓, s. 28.
  17. Studium... 2012 ↓, s. 32.
  18. według Ludwika Musioła.
  19. a b c d Szaraniec 1996 ↓, s. 126.
  20. według Leszka Wiatrowskiego
  21. Frużyński, Grzegorek i Rygus 2017 ↓, s. 320-321.
  22. a b c Szaraniec 1996 ↓, s. 127.
  23. a b Śląsko-Dąbrowska Spółka Mieszkaniowa: Administracja Śląsk (pol.). www.sdsm.pl. [dostęp 2021-07-13].
  24. a b c Katowickie budynki (pol.). katowickiebudynki.eu. [dostęp 2021-07-13].
  25. a b Dorota Malejka-Żywica: Pięć lat działalności Inicjatywy Mieszkańców Osiedla Kokociniec (pol.). kokociniec.pl, 2021-04-06. [dostęp 2021-07-13].
  26. Spółdzielnia Mieszkaniowa "Górnik" w Katowicach: Administracja Kokociniec (pol.). smgornik.katowice.pl. [dostęp 2021-07-13].
  27. Studium... 2012 ↓, s. 10.
  28. Studium... 2012 ↓, s. 63.
  29. Urbanity: Osiedle Franciszkańskie (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2021-07-16].
  30. a b Rada Miasta Katowice, UCHWAŁA NR XL/925/13 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 11 września 2013 r. w sprawie zaliczenia dróg na terenie miasta Katowice do kategorii dróg powiatowych oraz gminnych [dostęp 2021-07-16] (pol.).
  31. Zarząd Transportu Metropolitalnego: Rozkład jazdy ZTM (pol.). rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2021-07-16].
  32. Atlas Kolejowy Polski, Czech i Słowacji: Panewnik (pol.). www.atlaskolejowy.net. [dostęp 2021-07-16].
  33. Ogólnopolska Baza Kolejowa: Linia Katowice Ligota – Gliwice (141) (pol.). www.bazakolejowa.pl. [dostęp 2021-07-16].
  34. Atlas Kolejowy Polski, Czech i Słowacji: 141 Katowice Ligota - Gliwice (pol.). www.atlaskolejowy.net. [dostęp 2021-07-16].
  35. Atlas Kolejowy Polski, Czech i Słowacji: 171 Dąbrowa Górnicza Towarowa - Panewnik (pol.). www.atlaskolejowy.net. [dostęp 2021-07-16].
  36. Ogólnopolska Baza Kolejowa: Linia Dąbrowa Górnicza Towarowa – Panewnik (171) (pol.). www.bazakolejowa.pl. [dostęp 2021-07-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]