Janów (Katowice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Janów
Część Katowic
Ilustracja
Zabudowa przy ul. Niwnej i Leśnego Potoku
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Katowice Flaga.svg Katowice
Dzielnica Janów-Nikiszowiec
W granicach Katowic 31 grudnia 1959
SIMC 0937586
Strefa numeracyjna 0-32
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Janów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Janów”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Janów”
Ziemia50°14′30″N 19°05′36″E/50,241671 19,093466
Portal Polska

Janów (Janów Śląski, niem. Janow) − dawniej wieś oraz samodzielna gmina, od 31 grudnia 1959 roku część Katowic w jednostce pomocniczej Janów-Nikiszowiec oraz dzielnicy Janów Miejski-Ćmok w Mysłowicach (dawna, wschodnia część Janowa − obecnie Janów Miejski), nad Boliną.

Dawna wieś od założenia w okolicy XVIII wieku do rewolucji przemysłowej była związana z rodem Mieroszewskich, którzy mieli swój istniejący do dziś dworek. Tereny te rozwinęły się dzięki przemysłowi wydobywczemu (głównie położonej na terenie dawnej gminy kopalni węgla kamiennego Wieczorek), a także rozwijającemu się w okolicy hutnictwu cynku. Na terenach gminy, na początku XX wieku powstały dwa unikatowe osiedla robotnicze − Giszowiec i Nikiszowiec. Janów po transformacji gospodarczej ma charakter głównie mieszkaniowo-usługowy. Główną drogą przebiegającą przez centrum Janowa jest ulica Oswobodzenia. Przez Janów również przebiega linia kolejowa, na której kursują pociągi towarowe. Z Janowem związana jest grupa malarzy-amatorów − Grupa Janowska, a także hokejowy klub sportowy Naprzód Janów.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Bolina na wysokości Parku Bolina

Janów pod względem administracyjnym położony jest w województwie śląskim, we wschodniej części Katowic, w jednostce pomocniczej Janów-Nikiszowiec. Historyczna, wschodnia część Janowa (Janów Miejski) położona jest w zachodniej części Mysłowic, w dzielnicy Janów Miejski-Ćmok. Od północy sąsiaduje z Szopienicami, od wschodu z Bończykiem (Mysłowice), od południa z Giszowcem, a od zachodu z Nikiszowcem[1].

Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego osada ta znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), będącej południową częścią Wyżyny Śląskiej, w podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska, natomiast pod względem jednostek morfologicznych Janów położony jest na Płaskowyżu Murcek. Północne stoki są rozczłonkowane przez dwie długie doliny, w tym przez przepływającą przez Janów Bolinę[2][3][1].

Pod względem budowy geologicznej Janów zlokalizowany jest w niecce górnośląskiej. Utwory wypełniającego nieckę pochodzą z okresu górnego karbonu i są wykształcone w postaci łupków, piaskowców i zlepieńców z pokładami węgla kamiennego, które powstały przed 300 milionami lat. W dolinach rzek występują natomiast polodowcowe utwory plejstoceńskie w postaci madów, mułów, piasków i żwirów rzecznych[4][5].

Tereny Janowa znajdują się w zlewni Boliny, będącej częścią dorzecza Wisły. Bolina na terenie Janowa biegnie w kierunku północno-wschodnim i uchodzi dalej do Czarnej Przemszy. Pod wpływem działalności człowieka wykształciły się na terenie Janowa antropogeniczne zbiorniki wodne, znajdujące się głównie w dolinie Boliny oraz w bezodpływowych obniżeniach. Są to: Bolina, Bolina II, Janów, Trzewiczek i inne mniejsze rozlewiska. Do największych z nich należy zbiornik Bolina II, którego powierzchnia wynosi 4,21 ha[6][7][8][9].

Klimat Janowa nie wyróżnia się zbytnio od klimatu dla całych Katowic, a jedynie jest modyfikowany przez lokalne czynniki (topoklimat). Występuje tu klimat umiarkowany przejściowy z przewagą prądów oceanicznych nad kontynentalnymi. Dominują wiatry zachodnie (około 60% udziału), a w mniejszym stopniu wschodnie i południowe. Średnia roczna temperatura w wieloleciu 1961-2005 dla stacji w pobliskim Muchowcu wynosi 8,1 °C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (17,8 °C), a najchłodniejszym styczeń (–2,2 °C). Średnie roczne usłonecznienie w wieloleciu 1966-2005 wynosiło 1474 godziny. Średnia roczna suma opadów dla wielolecia 1951-2005 wynosiła 713,8 mm[10][11].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki i okres przed rozwojem przemysłu[edytuj | edytuj kod]

Dawny dworek Mieroszewskich przy ul. Nad Stawem 3a

Pierwszą wzmiankę o Janowie jako osadzie leśnej notuje się w 1742 roku, lecz miejscowość ta była już ukazywana na wcześniej wydanych mapach, w tym z 1736 roku pod nazwą Jonow. Ponadto istnieje hipoteza, że w miejscu Janowa istniała wcześniej wieś Jaźwice[12][13].

Tereny Janowa do 1617 roku należały do Salomonów, a potem do Mieroszewskich. Nazwa Janów pochodzi od jednego z właścicieli ziem Jana Krzysztofa Mieroszewskiego. W latach 1694−1755, gdy te ziemie należały do niego, teren ten przeżył znaczny rozkwit. Na początku XVIII wieku, na prawym brzegu Boliny, podjęto decyzję o budowie nowej osady. Pierwszym budynkiem był drewniany dworek myśliwski, wybudowany w tym samym miejscu, co istniejący do dziś zameczek przy ul. Nad Stawem 3a. Pierwszymi mieszkańcami osady byli drwale karczujący okoliczny las, którzy otrzymali kawałek ziemi i wznosili pierwsze domy wokół dworku. W tym samym okresie, na wzniesieniu na prawym brzegu Boliny Jan Krzysztof Mieroszewski oddał do użytku folwark, nazwany od imienia swego założyciela Janowcem. Składał się on z czterech drewnianych budynków i prowadziła do niego droga do zamku w Mysłowicach, a w drugą stronę droga kierowała się do Szopienic. Nowo założony folwark dał początek rozwijającej się obok osadzie, dla której utarła się nazwa Janów. Sam zaś folwark po raz pierwszy wzmiankowany był w dokumencie z 30 stycznia 1724 roku[13][14].

Drewniany dom wiejski przy ul. Oswobodzenia 105, wzniesiony w II połowie XIX wieku

W XVIII wieku przy Bolinie funkcjonowała kuźnia, przesiewalnia potażu oraz huta szkła, a w lasach janowskich wytwarzano węgiel drzewny. W pobliżu znajdowało się kilka kamieniołomów piaskowca, a także zdobywano rudę darniową. W 1783 roku w Janowie mieszkało 141 osób powyżej 16 roku życia, w tym 3 kmieci, 2 młynarzy, 22 zagrodników i 3 chałupników[14][15].

Aleksander Mieroszewski – ostatni dziedzic z rodu Mieroszewskich – 11 maja 1839 roku zamienił całość dóbr na majorat pieniężny wraz z prawem do używania tytułu ordynata. Za jego panowania, przed i w czasie powstania listopadowego Janów był jednym z ważniejszych miejsc, gdzie odbywały się spotkania konspiracyjne. Aleksander Mieroszewski urządził pomiędzy pałacykiem a Boliną ogród w stylu angielskim, a w nim pomnik-obelisk z litego piaskowca z wyrytą datą 1835 rok i inskrypcją po polsku. Pomnik ten przetrwał do dziś i znajduje się przy szpitalu górniczym. Z uwagi na przepełnienie szkoły w Mysłowicach w 1844 roku rozpoczęto rozmowy nad budową szkoły w Janowie, którą ostatecznie ukończono w 1848 roku. Rozpoczęto wówczas naukę w pierwszej szkole jednoizbowej, znajdującej się przy ul. Oswobodzenia. W pierwszym roku funkcjonowania do szkoły uczęszczało 84 dzieci[16][17][18][19].

Rozwój przemysłu i okres do I wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Przedwojenne pieczęcie dawnej gminy Janów

W pierwszej połowie XIX wieku na terenie gminy Janów rozpoczął się rozwój przemysłowy – wówczas to w latach 30. otwarto cztery kopalnie: Agnes Amanda (przy niej powstała Kolonia Amandy), Gute Amalie, Morgenroth oraz Susanne (wraz z nią wybudowano Kolonię Zuzanna). Ich współwłaścicielem był Aleksander Mieroszewski, a po sprzedaży majątku rodzina Wincklerów. Były to niewielkie kopalnie, wydobywające węgiel ze słabych górnych pokładów. W drugiej połowie XIX wieku uruchomiono dwie następne kopalnie, należące do koncernu Georg von Giesches Erben (pol. Spadkobiercy Jerzego von Giesche): Guter Albert i Giesche. W 1883 roku 10 okolicznych kopalń połączono w jedną – Giesche[20].

W 1841 roku rozpoczęła produkcja huta Arnold, a przy niej wybudowano kolonię Huta Arnold. W tamtym czasie budowano głównie domy z drewna. W 1850 roku w Janowie znajdowały się 63 domy mieszkalne. W połowie XIX wieku następował proces uwłaszczenia janowskich chłopów, a do 1870 roku uruchomiono linię Kolei Prawego Brzegu Odry (Szopienice Północne – Janów – Dziedzice)[20][21][19].

Kopalnia Giesche (obecnie Wieczorek) około 1915 roku

W 1873 roku powiat bytomski został podzielony, a Janów znalazł się w nowo powstałym powiecie katowickim. Rok później podzielono gminę Mysłowice-Zamek na obszar dworski i obszar gminy. Gmina Janów liczyła wówczas 1200 mieszkańców. Ustanowiono wówczas herb pochodzący od herbu rodziny Taczała, który był również herbem rodu Mieroszewskich[22].

9 maja 1899 roku koncern spadkobierców Gieschego wykupił od hrabiego Huberta von Tiele-Winklera za kwotę 30 milionów marek pole górnicze Reserve wraz z przyległymi terenami. Łącznie wykupiono blisko 2/3 obszaru lasu mysłowickiego (1900 ha). Dnia 13 maja 1907 roku powołano obszar dworski Giszowiec z administracją w Janowie, który obejmował zasięgiem tereny należące do koncernu spadkobierców Gieschego. W latach 1907-1908 spółka Georg von Giesches Erben rozpoczęła budowę dwóch nowych kolonii robotniczych – Giszowiec i Nikiszowiec[20][23].

W 1910 roku w gminie Janów mieszkało 5360 osób. Wierni kościoła rzymskokatolickiego z Janowa przynależeli wówczas do parafii w Mysłowicach. 22 października 1910 roku poświęcono tymczasowy kościół, a nowy kościół św. Anny (na terenie osiedla Nikiszowiec) konsekrowano 23 października 1927 roku[21].

Na przełomie XIX i XX wieku działały polskie towarzystwa społeczno-kulturalne i sportowe, jak: Związek Towarzystw Polek, gniazdo Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska i Towarzystwo Śpiewu Promień[24].

Lata międzywojenne i II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Janowa w latach 1919-1921 wykazywali nastroje propolskie. W czasie I powstania śląskiego, 18 sierpnia 1919 roku powstańcy rozbroili kompanię wojskową, a do 24 sierpnia 1919 roku wraz z powstańcami z Giszowca i Nikiszowca walczyli pod Mysłowicami, by ostatecznie wycofać się do Polski, do Sosnowca. W czasie II powstania, w nocy z 18 na 19 marca 1920 roku Janów pod wodzą Walentego Fojkisa został zdobyty przez powstańców. Podczas plebiscytu zorganizowanego 20 marca 1921 roku za Polską głosowało 2045 osób (80,9% ogółu), a za Niemcami 483. Podczas III powstania śląskiego powstańcy brali udział w walkach o Katowice oraz pod Górą św. Anny. Część z powstańców poległa w boju – na ich cześć postawiono w 1928 roku pomnik na tutejszym cmentarzu[25][26].

W dniu 15 maja 1922 roku Janów został włączony do Polski i był częścią autonomicznego województwa śląskiego. Dokonano przeorganizowania gminy Janów, a także zlikwidowano obszary dworskie (w tym obszar Giszowiec), przez co część Janowa (Janów Miejski) w 1928 roku włączono do Mysłowic, a w skład nowej gminy Janów prócz osady weszły osiedla Giszowiec i Nikiszowiec oraz kolonie: Amandy, Zuzanny i Arnold. Wówczas 95% obszaru należało do spółki Giesche. W 1924 roku gmina liczyła 18 tys. mieszkańców, a pierwszym naczelnikiem został Oskar Krupa. W 1930 roku otwarto nową siedzibę gminy – Urząd Gminy Janów (ul. Szopienicka 59 – obecnie szpital). W samym Janowie, w 1936 roku mieszkało 5172 osoby. W latach międzywojennych w gminie Janów działało około 110 różnych organizacji społeczno-kulturalnych oraz sportowych[27][26].

W czasie II wojny światowej zmieniono nazwę wsi Janów na Gieschewald-Nord. Janów został wyzwolony z okupacji hitlerowskich bez większych szkód 27 stycznia 1945 roku[26].

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej, w 1951 roku gminę Janów włączono do nowo powstałego powiatu miejskiego Szopienice, a od 31 grudnia 1959 roku do Katowic[28]. W okresie powojennym Janów uległ rozbudowie – wybudowano nowe budynki użyteczności publicznej, nowe osiedle przy ul. Zamkowej oraz sztuczne lodowisko dla klubu hokejowego Naprzód Janów. Głównym zakładem pracy w Janowie była nadal kopalnia Wieczorek. Z Janowem związana jest grupa malarzy-amatorów (Grupa Janowska), powstała wokół urodzonego w 1891 roku Teofila Ociepki, który w 1946 roku stał się współzałożycielem, przy udziale Ottona Klimczoka, zespołu plastycznego[27][29].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Budynki przy ul. Oswobodzenia

Janów do lat 30. XIX wieku był osadą typowo rolniczą, w której poza uprawą roli trudniono się leśnictwem, wydobyciem i wytopem żelaza, a także funkcjonowały kamieniołomy oraz przy kuźnicy przesiewalnia potasu i huta szkła. Od czasu rewolucji przemysłowej zaczęły powstawać kopalnie węgla kamiennego (na początku były to kopalnie: Agnes Amanda, Gute Amalie, Morgenroth oraz Susanne). W późniejszym czasie spółka Georg von Giesches Erben (pol. Spadkobiercy Jerzego von Giesche) poszukiwała pola wydobywczego dla zaopatrzenia w węgiel otwartej w sąsiednich Szopienicach huty cynku Wilhelmina. Pole Morgenroth spółka wykupiła od Aleksandra Mieroszewskiego w 1833 roku. W Janowie w 1840 roku uruchomiono również hutę cynku – Arnold, a w Janowie Miejskim hutę Amalia. Rozwój przemysłu ułatwiło otwarcie linii kolejowej w 1870 roku. Uruchomiono w tamtym okresie również szyb Hoffmann (później Ligoń)[14][30].

Spółka spadkobierców Gieschego wykupiła pole Reserve, a w 1904 roku rozwijano dalej kopalnię Giesche (Wieczorek) poprzez budowę dwóch nowych szybów: Carmer (Pułaski) i Nikisch (Poniatowski). Kopalnia Wieczorek ze względu na wyczerpanie złóż surowca jest od 31 marca 2018 roku likwidowana[31][32].

Janów po transformacji ustrojowej w 1989 roku stał się osiedlem o charakterze mieszkalno-usługowym. Działalność produkcyjna natomiast koncentruje się w północnej części, przy granicy z Szopienicami. Do głównych ośrodków usługowych w Janowie należy rejon skrzyżowania ul. Lwowskiej, Oswobodzenia i Ociepki, przy którym poza punktami usługowymi znajdują się placówki edukacyjne, a także rejon ul. Zamkowej i Grodowej (odcinek od ul. Zamkowej do ul. Leśnego Potoku), gdzie są placówki handlowo-usługowe, a także kultury, sportu i rekreacji[33].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Pętla autobusowa Janów Ośrodek Bolina

Układ drogowy Janowa charakteryzuje się wyraźną wiejską genezą jako w formie zurbanizowanej dawnej ulicówki. Główną drogą, przy której rozwijał się Janów przez cały okres istnienia jest obecna ulica Oswobodzenia, która jest drogą zbiorczą. Droga ta łączy Janów z Mysłowicami w kierunku południowo-wschodnim, a na północny zachód i dalej po połączeniu z ul. Szopienicką (droga zbiorcza) łączy z sąsiednimi osadami – Nikiszowcem i Szopienicami. Ul. Lwowska zapewnia połączenie Janowa z Szopienicami, a także łączy się z drogą krajową nr 79 (ul. Bagienną), która umożliwia dogodne połączenie z dalszymi dzielnicami Katowic i z Mysłowicami. Pozostałe ważniejsze drogi w Janowie to ulice: Zamkowa, Grodowa, Leśnego Potoku i Teofila Ociepki (drogi lokalne)[34][35][36].

Pierwszą trasą kolejową na terenie Janowa była trasa Kolei Prawego Brzegu Odry. Linię tą na przebiegającym przez Janów odcinku (Szopienice PółnocneMurcki i dalej do Dziedzic) uruchomiono 24 czerwca 1870 roku[37]. Obsługiwany jest na niej tylko ruch towarowy[38]. Równolegle do niej, 27 września 1953 roku oddano do użytku zelektryfikowaną linię towarową łączącą posterunek Dorota w Dąbrowie Górniczej z posterunkiem Panewnik przez Muchowiec (linia kolejowa nr 171) oraz w 1960 roku linię łączącą Mysłowice z Murckami. Na powyższych liniach, na wysokości szybu Pułaski KWK Wieczorek znajduje się posterunek odstępowy Katowice Janów[39][40][41][42][43].

Komunikacja miejska w Janowie jest realizowana w formie połączeń autobusowych przez Zarząd Transportu Metropolitalnego. Zapewniają one połączenia z innymi dzielnicami Katowic oraz z sąsiednimi miastami – Mikołowem, Mysłowicami i Siemianowicami Śląskimi. W Janowie wg stanu z lipca 2020 roku znajduje się 9 przystanków komunikacji miejskiej, z czego z przystanku Janów Lwowska Szkoła kursuje 11 linii autobusowych, w tym jedna nocna[44].

Instytucje i kultura[edytuj | edytuj kod]

Działalność edukacyjna w Janowie prowadzona jest od 1848 roku, kiedy to przy ul. Oswobodzenia wybudowano budynek szkoły. W pierwszym roku funkcjonowania do szkoły uczęszczało 84 dzieci[18][19]. Obecnie, wg stanu z lipca 2020 roku, w Janowie funkcjonuje: Miejskie Przedszkole nr 62 (ul. Oswobodzenia 61), Miejskie Przedszkole nr 63 (ul. Zamkowa 10) i Szkoła Podstawowa nr 6 Specjalna (ul. Zamkowa 2a). Do innych ważniejszych placówek szkolno-wychowawczych należy Środowiskowy Dom Samopomocy przy Śląskim Stowarzyszeniu Ad Vitam Dignam z siedzibą przy ul. Oswobodzenia 92[45][46][47][48].

Wierni rzymskokatoliccy z Janowa przynależą do parafii św. Anny. Mieszkańcy wcześniej przynależeli do parafii w Mysłowicach, a w 1902 roku powołali Towarzystwo Katolickich Obywateli, które zabiegało o budowę kościoła. Pierwszy tymczasowy kościół powstał w budynku kotłowni przy szybie Wojciech kopalni Giesche w 1910 roku, a dwa lata później – 1 sierpnia 1912 roku erygowano parafię św. Anny. Nowy kościół konsekrowano 23 października 1927 roku. Cmentarz parafialny położony jest przy ul. Cmentarnej[49].

Z Janowa pochodzi Grupa Janowska – grupa malarzy nieprofesjonalnych, działająca od 1946 roku, kiedy to Otton Klimczok w przykopalnianej świetlicy kopalni Wieczorek powołał zespół artystów. Wśród nich jednym z najbardziej znanych malarzy był Teofil Ociepka[50]. Ponadto w Janowie, przy ul. Oswobodzenia 1, działa największa prywatna galeria sztuki w Polsce – Galeria Szyb Wilson, w której prezentowane są dzieła sztuki współczesnej, jak i też odbywają się wydarzenia kulturalne o różnej tematyce[51].

Do najbardziej znanych klubów z Janowa należy klub hokejowy Naprzód Janów, założony w 1920 roku jako klub piłkarski. W latach 50. XX wieku klub uruchomił sekcję hokeja, a w latach 1962-1998 występował nieprzerwanie w ekstralidze. Klub mecze rozgrywa na lodowisku Jantor, mieszczącym się przy ul. Nałkowskiej 10[52][53]. Przy potoku Bolina w latach 50. XX wieku zorganizowano ośrodek wypoczynkowy Bolina, na którym znajdują się: boisko do gry w piłkę nożną, boisko do gry w koszykówkę i siatkówkę, stoły do gry w ping-ponga i szachy, plac zabaw, zadaszone miejsce na grilla oraz krąg estradowy[54][55].

Ludzie związani z Janowem[edytuj | edytuj kod]

  • Wiktor Brzozowski – urodzony w Janowie powstaniec śląski, działacz społeczny,
  • Teofil Ociepka – urodzony w Janowie malarz samouk i teozof; jeden z przywódców Janowskiej Gminy Okultystycznej i członek Grupy Janowskiej,
  • Dorota Simonides – urodzona w Janowie polska folklorystka, profesor nauk humanistycznych, polityk, posłanka na Sejm PRL VIII kadencji, w latach 1990–2005 senator I, II, III, IV i V kadencji,
  • Bolesław Skulik – urodzony w Janowie malarz prymitywista, członek Grupy Janowskiej,
  • Gerard Urbanek – urodzony w Janowie malarz prymitywista, członek Grupy Janowskiej,
  • Emanuel Wilczok – urodzony w Janowie polski historyk, harcerz, badacz dziejów Górnego Śląska, w szczególności terenów dzisiejszych Katowic.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2020-05-19].
  2. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43.
  3. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 12–14.
  4. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 9.
  5. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 44–49.
  6. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 54–61.
  7. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 64–65.
  8. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 14–15.
  9. Urząd Miasta Katowice: Prognoza oddziaływania na środowisko projektu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice - II edycja. 2009, s. 70. (pol.)
  10. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 14.
  11. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 51–54.
  12. Wilczok 1991 ↓, s. 6.
  13. a b Szaraniec 1996 ↓, s. 108.
  14. a b c Wilczok 1991 ↓, s. 8.
  15. Wilczok 1991 ↓, s. 9.
  16. Michał Bulsa. Rozrzutny ordynat z Janowa. „Miesięcznik Roździeński”. 11-12 (20-21), s. 14, listopad-grudzień 2019. ISSN 25446-9915. 
  17. Szaraniec 1996 ↓, s. 109.
  18. a b Wilczok 1991 ↓, s. 11.
  19. a b c Wilczok 1991 ↓, s. 14.
  20. a b c Szaraniec 1996 ↓, s. 110.
  21. a b Szaraniec 1996 ↓, s. 111.
  22. Wilczok 1991 ↓, s. 15.
  23. Matuszek 2008 ↓, s. 24.
  24. Szaraniec 1996 ↓, s. 112.
  25. Szaraniec 1996 ↓, s. 113.
  26. a b c Wilczok 1991 ↓, s. 17-18.
  27. a b Szaraniec 1996 ↓, s. 114.
  28. Dz.U. z 1959 r. nr 64, poz. 381
  29. Wilczok 1991 ↓, s. 19.
  30. Wilczok 1991 ↓, s. 14-15.
  31. Wilczok 1991 ↓, s. 16.
  32. Kopalnia Wieczorek przekazana do likwidacji (pol.). W: Puls Biznesu [on-line]. pb.pl, 2018-03-31. [dostęp 2020-06-09].
  33. Studium... 2012 ↓, s. 63.
  34. Studium... 2012 ↓, s. 19.
  35. Studium... 2012 ↓, s. 75.
  36. Rada Miasta Katowice, UCHWAŁA NR XL/925/13 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 11 września 2013 r. w sprawie zaliczenia dróg na terenie miasta Katowice do kategorii dróg powiatowych oraz gminnych (pol.).
  37. Soida 1997 ↓, s. 48.
  38. Linia Katowice Szopienice Północne – Katowice Muchowiec (657) (pol.). www.bazakolejowa.pl. [dostęp 2020-05-30].
  39. Soida 1997 ↓, s. 175.
  40. Linia Dąbrowa Górnicza Towarowa – Panewnik (171) (pol.). www.bazakolejowa.pl. [dostęp 2020-05-30].
  41. www.bazakolejowa.pl (pol.). Linia Mysłowice – Katowice Muchowiec (655). [dostęp 2020-05-30].
  42. Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas linii kolejowych polski 2010. Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter, 2010. ISBN 978-83-926946-8-7.
  43. Katowice Janów (pol.). semaforek.kolej.org.pl. [dostęp 2020-07-13].
  44. Zarząd Transportu Metropolitalnego: Rozkład jazdy ZTM (pol.). rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2020-07-13].
  45. ŚLĄSKIE STOWARZYSZENIE "AD VITAM DIGNAM" (pol.). advitamdignam.org. [dostęp 2020-07-13].
  46. Szkoła Podstawowa Nr 6 Specjalna w Katowicach (pol.). www.zss7katowice.pl. [dostęp 2020-07-13].
  47. Miejskie Przedszkole nr 62 (pol.). mp62katowice.pl. [dostęp 2020-07-13].
  48. Miejskie Przedszkole nr 63 im. Pluszowego Misia (pol.). mp63katowice.szkolnastrona.pl. [dostęp 2020-07-13].
  49. Parafia św. Anny w Katowicach Janowie. HISTORIA PARAFII ŚW. ANNY W KATOWICACH - JANOWIE (pol.). www.sw-anna.wiara.org.pl. [dostęp 2020-07-13].
  50. Sonia Wilk: Grupa Janowska. Historia (pol.). www.grupajanowska.slask.pl. [dostęp 2020-07-13].
  51. Szyb Wilson. Historia GALERII (pol.). www.szybwilson.org. [dostęp 2020-07-13].
  52. Wojciech Todur: Naprzód Janów wraca na lodowiska! (pol.). www.sport.pl, 2004-04-10. [dostęp 2020-07-13].
  53. MUKS Naprzód Janów (pol.). www.hokej.net. [dostęp 2020-07-13].
  54. Bolina zaprasza! (pol.). mojekatowice.pl, 2007-09-18. [dostęp 2020-07-13].
  55. Grzegorz Żądło: Jeszcze w tym roku ośrodek Bolina ma zostać zagospodarowany (pol.). katowice.naszemiasto.pl, 2006-05-05. [dostęp 2020-07-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Damian Absalon, Stanisław Czaja, Andrzej T. Jankowski, Środowisko geograficzne, [w:] Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 1, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 43–78, ISBN 978-83-8772-724-6.
  • Piotr Matuszek, „Katowickie” osiedle potomków Gieshego, Piotr Matuszek, Joanna Tofilska, Andrzej Złoty (red.), „Nikiszowiec, Giszowiec i inne osiedla Katowic”, Archiwum Państwowe Katowic, Miejski Dom Kultury w Giszowcu, Bractwo Gospodarcze Związku Górnośląskiego, FW Koral, 2008, s. 15–34, ISBN 978-83-7593-005-4 (pol.).???
  • Krzysztof Soida (red.): Dzieje katowickiego okręgu kolejowego. Katowice: Śląska Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych, 1997.
  • Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego, Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja, Miasto Katowice, 2012 [zarchiwizowane z adresu 2016-03-07] (pol.).
  • Lech Szaraniec, Osady i osiedla Katowic, Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, ISBN 83-905115-0-9.
  • Barbara Tokarska-Guzik, Adam Rostański, Roman Kupka, Katowice. Przyroda miasta, Katowice: Wydawnictwo Kubajak, 2002, ISBN 83-87971-49-9.
  • Emanuel Wilczok, Janów: od osady leśnej do gminy wielkoprzemysłowej, Katowice: Księgarnia św. Jacka, 1991 (pol.).