Su-57

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z PAK FA)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Su-57
Prototyp T-50 na pokazach MAKS 2011
Prototyp T-50 na pokazach MAKS 2011
Dane podstawowe
Państwo  Rosja
Producent KnAAPO
Konstruktor Suchoj
Typ myśliwiec przewagi powietrznej
Załoga 1 pilot
Historia
Data oblotu 29 stycznia 2010
Dane techniczne
Napęd 2 × Saturn AŁ-41F turbowentylatorowe
Ciąg 175,0 kN do 196,2 kN
Wymiary
Rozpiętość 14,1 m
Długość 20,1 m[1]
Wysokość 4,6 m[1]
Powierzchnia nośna 78.8 m²
Masa
Własna 18 000 kg[1]
Startowa 25 000 kg normalna
35 000 kg maksymalna[1]
Osiągi
Prędkość maks. 2.0 Ma[1]
Prędkość przelotowa 1.3 Ma[1]
Pułap 20 000 m
Zasięg od 1500 do 3500 km[1]
Rozbieg 350 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
Pokładowe
1 × 30 mm działko 9A-4071K w kadłubie
12 węzłów uzbrojenia dla pocisków rakietowych (6 wewnętrznych i 6 zewnętrznych dla R-73 i R-77)
Wyposażenie dodatkowe
Radar – zasięg 400km
Użytkownicy
Rosja
Rzuty
Rzuty samolotu
Ten artykuł dotyczy myśliwca. Zobacz też: działo samobieżne SU-57.

Su-57, PAK FA (ros. Pierspiektiwnyj Awiacyonnyj Kompleks Frontowoj Awiacyi), T-50 (oznaczenie producenta) – rosyjski samolot myśliwski piątej generacji, który jest odpowiedzią na amerykański program ATF i samolot przewagi powietrznej F-22 Raptor.

Po rozpadzie ZSRR głównie z powodu braku funduszy oraz zakończenia zimnej wojny, praktycznie zatrzymano finansowanie i rozwój radzieckiego/rosyjskiego samolotu 5. generacji MFI, opracowanego przez biuro projektowe imienia Mikojana i Guriewicza. Samolot noszący oznaczenie MiG 1.44 był ciężkim myśliwcem o układzie kaczka, pod względem własności stealth był zaprojektowany jako samolot o zmniejszonej wykrywalności i bardziej podobny do europejskiego Typhoona niż amerykańskiego F-22. Samolot wykonał jedynie kilka lotów próbnych. Konkurencyjne biuro im. Pawła Suchoja, mimo iż przegrało konkurs, ze względu na eksportowy sukces Su-27 miało fundusze na kontynuowanie programu S-37.

Obydwie koncepcje zostały jednak porzucone i w 2002 roku rozpisano nowy przetarg którego zwycięzcą zostało biuro im. Suchoja. Rosyjskie siły powietrzne przewidywały swoje zapotrzebowanie na nowy myśliwiec na około 180 samolotów. Miały one być uzupełnione przez Su-35S, jak i nowy lekki samolot wielozadaniowy, którego opracowanie z wykorzystaniem technologii programu PAK-FA zapowiedziano na kilka lat po wprowadzeniu do produkcji T-50.

W 2018 r. projekt Su-57 został zaniechany.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prototyp T-50

24 stycznia 2010 roku odbyły się testy kołowania pierwszego prototypu. Oblot myśliwca nastąpił 29 stycznia 2010 roku na lotnisku fabrycznym KnAAPO w Komsomolsku nad Amurem[2] (pilot Siergiej Bogdan)[3]. Drugi lot miał miejsce 6 lutego 2010 roku, a trzeci 12 lutego 2010 roku. 3 marca 2011 oblatano drugi prototyp[3]. W tym miesiącu też pierwszy prototyp przekroczył prędkość dźwięku[3]. Do 2013 roku wyprodukowano 5 latających prototypów[4][5]. Samolot PAK FA nosi fabryczne oznaczenie Suchoj T-50. Rosyjskie wojska lotnicze nadały mu w 2017 roku oznaczenie Su-57[4].

W 2013 roku rozpoczęto produkcję dalszych prototypów w celu opracowania nowego typu uzbrojenia i wprowadzenia jeszcze pewnych zmian konstruktorskich[6]. Pomiędzy 2015 a 2017 rokiem wprowadzono zmiany w konstrukcji płatowca, na skutek problemów z pierwszymi prototypami, m.in. pękania[4]. Łącznie do 2017 roku wyprodukowano 8 latających prototypów, nie licząc samolotów do prób naziemnych[4]. Prototyp T-50-9 z kwietnia 2017 roku otrzymał jako pierwszy komplet sensorów celowniczych przewidzianych dla wersji produkcyjnej[4]. W 2016 roku podano, że po raz pierwszy wystrzelono uzbrojenie z komory wewnętrznej[4]. Dostawa pierwszej serii myśliwców Su-57 przeznaczonych dla wojska z silnikami Saturn AŁ-41F-1 jest planowana na 2019 rok[4]. Planowano do 2020 roku zakupić 60 samolotów, lecz zamówienia prawdopodobnie spadną do 12 (m.in. na skutek rozwoju klasycznej konstrukcji Su-35)[4]. Produkcja kolejnej serii myśliwców „drugiego etapu” z nowymi silnikami „produkt 30” (izdielije 30) ma się rozpocząć po 2020 roku[1].

W roku 2018 poinformowano o zaniechaniu wprowadzenia Su-57 do produkcji seryjnej z powodu trudności technicznych z jego wytwarzaniem[7].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Niepożądany pompaż w Su-57

Su-57 jest dwusilnikowym górnopłatem w układzie klasycznym z dodatkowymi powierzchniami sterowymi umieszczonymi na krawędzi natarcia tuż nad wlotami silników.

Samolot ma 12 ruchomych powierzchni sterowych. Podobnie jak w przypadku Su-27 i MiG-29 ma najprawdopodobniej samonośny kadłub wytwarzający dodatkową siłę nośną. Podobnie jak Su-27, i w przeciwieństwie do F-22 i F-35, Su-57 ma regulowane wloty powietrza umieszczone pod kadłubem z dodatkowymi "skrzelami" podobnymi do tych zastosowanych w Su-27 w dolnej części wlotu. Takie ich umieszczenie sprawia iż przy manewrach z dużymi kątami natarcia powietrze na wlocie jest niejako prowadzone przez kadłub i zachowuje się tak jakby wpadało pod około dwa razy mniejszym kątem. Zapobiega to zaburzeniom przepływu i spadkowi ciągu samolotu przy gwałtownych manewrach.

Wlot jest stosunkowo mało zakrzywiony i nie ukrywa całkowicie łopatek sprężarki przed promieniami radaru. Powyższe rozwiązanie jest przeciwieństwem zastosowanego w F-22, zapewnia lepsze osiągi przy szerokim zakresie prędkości lecz zwiększa SPO samolotu. Samolot posiada skrzydła delta o skosie około 46 stopni. Na długości około 90% krawędzi natarcia skrzydeł znajdują się klapy bojowe, których celem jest zmiana kształtu profilu i poprawa opływu górnej powierzchni skrzydła pod dużymi kątami natarcia oraz dostosowanie kształtu do aktualnej prędkości samolotu. Lotki wykorzystywane są tylko przy starcie i lotach z małymi prędkościami. Klapolotki służą do zwiększenia siły nośnej i obrotu przy dużych prędkościach. Usterzenie pionowe składa się z jednego ruchomego płata umieszczonego nad niewielkim wlotem powietrza do układu chłodzenia silnika. Usterzenie pionowe wychylone symetrycznie zastępuje hamulce aerodynamiczne.

Powierzchnia skrzydeł to 78,8m² co przy masie bojowej 28 800 kg daje niewielkie jak na samolot w układzie klasycznym obciążenie ok. 365 kg/m² nieco mniejsze od Su-27 (378) i F-22 (375).

Układ samolotu przypomina Su-27 z silnikami umieszczonymi pod kadłubem z tym że w Su-57 silniki rozstawiono szerzej aby otrzymać miejsce na komory uzbrojenia. Szeroko rozstawione silniki o sterowanym wektorze ciągu umożliwiają dodatkową kontrolę obrotu wzdłuż osi podłużnej oraz zmianę kierunku lotu.

W docelowej konfiguracji, wprowadzonej na prototypie T-50-9, samolot ma otrzymać system radioelektroniczny Sz121, składający się ze stacji radiolokacyjnej N036 Biełka i systemu walki radioelektronicznej L402 Gimałai[4]. Cechą radaru jest to, że posiada on aż pięć anten z aktywnym skanowaniem elektronicznym, obserwujących przestrzeń w zakresie 270° przed samolotem. Przednia owalna antena N036, pracująca w paśmie X (3 cm), o szerokości ok. 90 cm, ukryta jest w nosie kadłuba i nachylona o ok. 15° do góry[4]. Po bokach nosa w dolnej części znajdują się dwie anteny obserwacji bocznej N036B, pracujące w paśmie X. Pozostałe dwie anteny N036L znajdują się w krawędziach natarcia skrzydeł i pracują w paśmie L (10-centymetrowym) fal elektromagnetycznych, przez co nadają się lepiej do wykrywania samolotów o cechach obniżonej wykrywalności, aczkolwiek bez dokładności wymaganej dla celowania[4]. Samolot ma ponadto system optoelektroniczny 101KS Atoll, obejmujący przedni celownik na podczerwień przed kabiną pilota, cztery czujniki ultrafioletowe wokół samolotu ostrzegające o ataku pociskami rakietowymi i dwie stacje zakłóceń przeciw pociskom samonaprowadzającym się na podczerwień[4].

Samolot ma zostać wyposażony w zupełnie nową zintegrowaną awionikę o modułowej konstrukcji zapewniającej łatwą modyfikacje i rozszerzenia o nazwie IMA BK (Integrirowannaja modulnaja awionika bojewych kompleksow). System odpowiada za połączenie i sterowanie wszystkimi kluczowymi systemami i czujnikami samolotu w tym radiolokatorem oraz systemami nawigacji i łączności.

Aby zapewnić jak największe bezpieczeństwo, awionikę oparto na własnym, całkowicie nowym rosyjskim systemie operacyjnym. Ma to zapewnić niezależność i ochronę przed możliwością ataków z zewnątrz. Oprogramowanie ma obecnie ok. 4 mln linii. O wysokiej jakości rosyjskiego systemu operacyjnego ma świadczyć jego wybór do programu rosyjsko-indyjskiego samolotu (FGFA) nowej generacji zamiast systemów amerykańskich jak VxWorks czy Integrity.

System oparty jest na rodzimym rosyjskim czterordzeniowym procesorze a do transmisji danych system ma wykorzystywać włókna optyczne. Dane prezentowane na dwóch wyświetlaczach wielofunkcyjnych o dużych przekątnych. Udało się również znacząco zmniejszyć masę która ma być dwukrotnie mniejsza niż masa starszego Bagiet-53-31M[8].

Udział Indii w programie[edytuj | edytuj kod]

Udział Indii w programie PAK FA podyktowany jest możliwością współpracy przemysłu indyjskiego przy jego przyszłej budowie, transferu rosyjskiej technologii oraz przyczynami politycznymi. W początkowej wersji indyjscy specjaliści mieli uczestniczyć w pracach nad PAK-FA i finansować połowę kosztów. Rosjanie jednak opracowali samolot sami, co uniemożliwiło korzystną dla Indii współpracę. Aktualnie przewiduje się udział Hindusów przy opracowywaniu Indyjskiej dwuosobowej wersji HAL FGFA i ograniczenie indyjskiego udziału kosztów do 1/4 kosztu całego programu. Samoloty w tej wersji będą posiadały nierosyjską awionikę[9].

Udział Brazylii w programie[edytuj | edytuj kod]

Brazylia podpisała porozumienie o współpracy w opracowaniu myśliwca piątej generacji na bazie PAK FA, wymianie technologicznej i pomocy ze strony Rosji w budowie rakiet zdolnych do wynoszenia dużych satelitów na orbitę[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Piotr Butowski, Suchoj Su-57 rekomendowany do produkcji, "Lotnictwo Aviation International" nr 9/2017, s. 61
  2. Wacław Radziwinowicz, Moskwa: Debiut rosyjskiego supermyśliwca. gazeta.pl, 2010-01-29. [dostęp 2010-01-29].
  3. a b c Początek prób w locie drugiego PAK-FA, „Raport-WTO” nr 03/2011, s.74
  4. a b c d e f g h i j k l Piotr Butowski, Suchoj Su-57 rekomendowany do produkcji, "Lotnictwo Aviation International" nr 9/2017, s. 59-60
  5. Altair: Czwarty PAK FA w powietrzu (pol.). 12-12-2012. [dostęp 13-12-2012].
  6. Минобороны назвало дату начала закупок ПАК ФА для ВВС, lenta.ru [dostęp 2016-05-03].
  7. Alex Lockie: Russia admits defeat on its 'stealth' F-35 killer by canceling mass production of the Su-57 fighter jet. amp.businessinsider.com, 2018-07-12. [dostęp 2018-07-15].
  8. Nowa awionika T-50, altair.com.pl/ [dostęp 2017-04-15].
  9. Altair: Myśliwiec 5. generacji – umowa Rosji i Indii warta 8 mld USD (pol.). 15-10-2007. [dostęp 14-10-2008].
  10. Altair: Brazylijski myśliwiec 5. generacji? (pol.). 17-04-2008. [dostęp 14-10-2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Butowski. Suchoj Su-57 rekomendowany do produkcji. „Lotnictwo Aviation International”. Nr 9/2017. III (25), s. 58-61, wrzesień 2017. ISSN 2450-1298. 

Odsyłacze zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]