Su-57

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z PAK FA)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Su-57
Prototyp T-50 na pokazach MAKS 2011
Prototyp T-50 na pokazach MAKS 2011
Dane podstawowe
Państwo  Rosja
Producent KnAAPO
Konstruktor Suchoj
Typ myśliwiec przewagi powietrznej
Załoga 1 pilot
Historia
Data oblotu 29 stycznia 2010
Dane techniczne
Napęd 2 × Saturn AŁ-41F turbowentylatorowe
Ciąg 175,0 kN do 196,2 kN
Wymiary
Rozpiętość 14,1 m
Długość 20,1 m[1]
Wysokość 4,6 m[1]
Powierzchnia nośna 78.8 m²
Masa
Własna 18 000 kg[1]
Startowa 25 000 kg normalna
35 000 kg maksymalna[1]
Osiągi
Prędkość maks. 2.0 Ma[1]
Prędkość przelotowa 1.3 Ma[1]
Pułap 20 000 m
Zasięg od 1500 do 3500 km[1]
Rozbieg 350 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
Pokładowe
1 × 30 mm działko 9A-4071K w kadłubie
12 węzłów uzbrojenia dla pocisków rakietowych (6 wewnętrznych i 6 zewnętrznych dla R-73 i R-77)
Wyposażenie dodatkowe
Radar – zasięg 400km
Użytkownicy
Rosja
Rzuty
Rzuty samolotu
Ten artykuł dotyczy myśliwca. Zobacz też: działo samobieżne SU-57.

Su-57, PAK FA (ros. Pierspiektiwnyj Awiacyonnyj Kompleks Frontowoj Awiacyi), T-50 (oznaczenie producenta) – rosyjski samolot myśliwski piątej generacji, który jest odpowiedzią na amerykański program ATF i samolot przewagi powietrznej F-22 Raptor.

Po rozpadzie ZSRR głównie z powodu braku funduszy oraz zakończenia zimnej wojny, praktycznie zatrzymano finansowanie i rozwój radzieckiego/rosyjskiego samolotu 5. generacji MFI, opracowanego przez biuro projektowe imienia Mikojana i Guriewicza. Samolot noszący oznaczenie MiG 1.44 był ciężkim myśliwcem o układzie kaczka, pod względem własności stealth był zaprojektowany jako samolot o zmniejszonej wykrywalności i bardziej podobny do europejskiego Typhoona niż amerykańskiego F-22. Samolot wykonał jedynie kilka lotów próbnych. Konkurencyjne biuro im. Pawła Suchoja, mimo iż przegrało konkurs, ze względu na eksportowy sukces Su-27 posiadało fundusze na kontynuowanie programu S-37.

Obydwa samoloty zostały jednak porzucone i w 2002 roku rozpisano nowy przetarg którego zwycięzcą zostało biuro im. Suchoja. Rosyjskie siły powietrzne przewidują, że ich zapotrzebowanie na nowy myśliwiec to około 180 samolotów. Samoloty te będą prawdopodobnie uzupełnione przez Su-35S jak i nowy lekki samolot wielozadaniowy, którego opracowanie z wykorzystaniem technologii programu PAK-FA zapowiedziano na kilka lat po wprowadzeniu do produkcji T-50.

Historia[edytuj]

24 stycznia 2010 roku odbyły się testy kołowania pierwszego prototypu. Oblot myśliwca nastąpił 29 stycznia 2010 roku na lotnisku fabrycznym KnAAPO w Komsomolsku nad Amurem[2] (pilot Siergiej Bogdan)[3]. Drugi lot miał miejsce 6 lutego 2010 roku, a trzeci 12 lutego 2010 roku. 3 marca 2011 oblatano drugi prototyp[3]. W tym miesiącu też pierwszy prototyp przekroczył prędkość dźwięku[3]. Do 2013 roku wyprodukowano 5 latających prototypów[4][5]. Samolot PAK FA nosi fabryczne oznaczenie Suchoj T-50. Rosyjskie wojska lotnicze nadały mu w 2017 roku oznaczenie Su-57[4].

W 2013 roku rozpoczęto produkcję dalszych prototypów w celu opracowania nowego typu uzbrojenia i wprowadzenia jeszcze pewnych zmian konstruktorskich[6]. Pomiędzy 2015 a 2017 rokiem wprowadzono zmiany w konstrukcji płatowca, na skutek problemów z pierwszymi prototypami, m.in. pękania[4]. Łącznie do 2017 roku wyprodukowano 8 latających prototypów, nie licząc samolotów do prób naziemnych[4]. Prototyp T-50-9 z kwietnia 2017 roku otrzymał jako pierwszy komplet sensorów celowniczych przewidzianych dla wersji produkcyjnej[4]. W 2016 roku podano, że po raz pierwszy wystrzelono uzbrojenie z komory wewnętrznej[4]. Dostawa pierwszej serii myśliwców Su-57 przeznaczonych dla wojska z silnikami Saturn AŁ-41F-1 jest planowana na 2019 rok[4]. Planowano do 2020 roku zakupić 60 samolotów, lecz zamówienia prawdopodobnie spadną do 12 (m.in. na skutek rozwoju klasycznej konstrukcji Su-35)[4]. Produkcja kolejnej serii myśliwców „drugiego etapu” z nowymi silnikami „produkt 30” (izdielije 30) ma się rozpocząć po 2020 roku[1].

Opis konstrukcji[edytuj]

Su-57 jest dwusilnikowym górnopłatem w układzie klasycznym z dodatkowymi powierzchniami sterowymi umieszczonymi na krawędzi natarcia tuż nad wlotami silników.

Samolot ma 12 ruchomych powierzchni sterowych. Podobnie jak w przypadku Su-27 i MiG-29 ma najprawdopodobniej samonośny kadłub wytwarzający dodatkową siłę nośną. Podobnie jak Su-27, i w przeciwieństwie do F-22 i F-35, Su-57 ma regulowane wloty powietrza umieszczone pod kadłubem z dodatkowymi "skrzelami" podobnymi do tych zastosowanych w Su-27 w dolnej części wlotu. Takie ich umieszczenie sprawia iż przy manewrach z dużymi kątami natarcia powietrze na wlocie jest niejako prowadzone przez kadłub i zachowuje się tak jakby wpadało pod około dwa razy mniejszym kątem. Zapobiega to zaburzeniom przepływu i spadkowi ciągu samolotu przy gwałtownych manewrach.

Wlot jest stosunkowo niedużo zakrzywiony i nie ukrywa całkowicie łopatek sprężarki przed promieniami radaru. Powyższe rozwiązanie jest przeciwieństwem zastosowanego w F-22, zapewnia lepsze osiągi przy szerokim zakresie prędkości lecz zwiększa SPO samolotu. Samolot posiada skrzydła delta o skosie około 46 stopni na długości około 90% krawędzi natarcia znajdują się bojowe klapy których celem jest zmiana kształtu profilu i poprawa opływu górnej powierzchni skrzydła pod dużymi kątami natarcia oraz dostosowanie kształtu do aktualnej prędkości samolotu. Lotki wykorzystywane są tylko przy starcie i lotach z małymi prędkościami. Klapolotki służą do zwiększenia siły nośnej i obrotu przy dużych prędkościach. Usterzenie pionowe składa się z jednego ruchomego płata umieszczonego nad niewielkim wlotem powietrza do układu chłodzenia silnika. Usterzenie pionowe wychylone symetrycznie zastępuje hamulce aerodynamiczne.

Powierzchnia skrzydeł to 78,8m² co przy masie bojowej 28 800 kg daje niewielkie jak na samolot w układzie klasycznym obciążenie ok 365 kg/m² nieco mniejsze od Su-27 (378) i F-22 (375).

Układ samolotu przypomina Su-27 z silnikami umieszczonymi pod kadłubem z tym że w Su-57 silniki rozstawiono szerzej aby otrzymać miejsce na komory uzbrojenia. Szeroko rozstawione silniki o sterowanym wektorze ciągu umożliwiają dodatkową kontrolę obrotu wzdłuż osi podłużnej oraz zmianę kierunku lotu.

W docelowej konfiguracji, wprowadzonej na prototypie T-50-9, samolot ma otrzymać system radioelektroniczny Sz121, składający się ze stacji radiolokacyjnej N036 Biełka i systemu walki radioelektronicznej L402 Gimałai[4]. Cechą radaru jest to, że posiada on aż pięć anten z aktywnym skanowaniem elektronicznym, obserwujących przestrzeń w zakresie 270° przed samolotem. Przednia owalna antena N036, pracująca w paśmie X (3 cm), o szerokości ok. 90 cm, ukryta jest w nosie kadłuba i nachylona o ok. 15° do góry[4]. Po bokach nosa w dolnej części znajdują się dwie anteny obserwacji bocznej N036B, pracujące w paśmie X. Pozostałe dwie anteny N036L znajdują się w krawędziach natarcia skrzydeł i pracują w paśmie L (10-centymetrowym) fal elektromagnetycznych, przez co nadają się lepiej do wykrywania samolotów o cechach obniżonej wykrywalności, aczkolwiek bez dokładności wymaganej dla celowania[4]. Samolot ma ponadto system optoelektroniczny 101KS Atoll, obejmujący przedni celownik na podczerwień przed kabiną pilota, cztery czujniki ultrafioletowe wokół samolot ostrzegające o ataku pociskami rakietowymi i dwie stacje zakłóceń przeciw pociskom samonaprowadzającym się na podczerwień[4].

Samolot ma zostać wyposażony w zupełnie nową zintegrowaną awionikę o modułowej konstrukcji zapewniającej łatwą modyfikacje i rozszerzenia o nazwie IMA BK (Integrirowannaja modulnaja awionika bojewych kompleksow). System odpowiada za połączenie i sterowanie wszystkimi kluczowymi systemami i czujnikami samolotu w tym radiolokatorem oraz systemami nawigacji i łączności.

Aby zapewnić jak największe bezpieczeństwo, awionikę oparto na własnym, całkowicie nowym rosyjskim systemie operacyjnym. Ma to zapewnić niezależność i ochronę przed możliwością ataków z zewnątrz. Oprogramowanie ma obecnie ok. 4 mln linii. O wysokiej jakości rosyjskiego systemu operacyjnego ma świadczyć jego wybór do programu rosyjsko-indyjskiego samolotu (FGFA) nowej generacji zamiast systemów amerykańskich jak VxWorks czy Integrity.

System oparty jest na rodzimym rosyjskim czterordzeniowym procesorze a do transmisji danych system ma wykorzystywać włókna optyczne. Dane prezentowane na dwóch wyświetlaczach wielofunkcyjnych o dużych przekątnych. Udało się również znacząco zmniejszyć masę która ma być dwukrotnie mniejsza niż masa starszego Bagiet-53-31M[7].

Udział Indii w programie[edytuj]

Udział Indii w programie PAK FA podyktowany jest możliwością współpracy przemysłu indyjskiego przy jego przyszłej budowie, transferu rosyjskiej technologii oraz przyczynami politycznymi. W początkowej wersji indyjscy specjaliści mieli uczestniczyć w pracach nad PAK-FA i finansować połowę kosztów. Rosjanie jednak opracowali samolot sami, co uniemożliwiło korzystną dla Indii współpracę. Aktualnie przewiduje się udział Hindusów przy opracowywaniu Indyjskiej dwuosobowej wersji HAL FGFA i ograniczenie indyjskiego udziału kosztów do 1/4 kosztu całego programu. Samoloty w tej wersji będą posiadały nierosyjską awionikę[8].

Udział Brazylii w programie[edytuj]

Brazylia podpisała porozumienie o współpracy w opracowaniu myśliwca piątej generacji na bazie PAK FA, wymianie technologicznej i pomocy ze strony Rosji w budowie rakiet zdolnych do wynoszenia dużych satelitów na orbitę[9].

Przypisy

  1. a b c d e f g h Piotr Butowski, Suchoj Su-57 rekomendowany do produkcji, "Lotnictwo Aviation International" nr 9/2017, s. 61
  2. Wacław Radziwinowicz, Moskwa: Debiut rosyjskiego supermyśliwca. gazeta.pl, 2010-01-29. [dostęp 2010-01-29].
  3. a b c Początek prób w locie drugiego PAK-FA, „Raport-WTO” nr 03/2011, s.74
  4. a b c d e f g h i j k l Piotr Butowski, Suchoj Su-57 rekomendowany do produkcji, "Lotnictwo Aviation International" nr 9/2017, s. 59-60
  5. Altair: Czwarty PAK FA w powietrzu (pol.). 12-12-2012. [dostęp 13-12-2012].
  6. Минобороны назвало дату начала закупок ПАК ФА для ВВС, lenta.ru [dostęp 2016-05-03].
  7. Nowa awionika T-50, altair.com.pl/ [dostęp 2017-04-15].
  8. Altair: Myśliwiec 5. generacji – umowa Rosji i Indii warta 8 mld USD (pol.). 15-10-2007. [dostęp 14-10-2008].
  9. Altair: Brazylijski myśliwiec 5. generacji? (pol.). 17-04-2008. [dostęp 14-10-2008].

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Butowski. Suchoj Su-57 rekomendowany do produkcji. „Lotnictwo Aviation International”. Nr 9/2017. III (25), s. 58-61, wrzesień 2017. ISSN 2450-1298. 

Odsyłacze zewnętrzne[edytuj]