5 Batalion Saperów (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 5 Batalionu Saperów (1929-1939). Zobacz też: inne bataliony saperów noszące numer 5..
5 Batalion Saperów
5 batalionu saperów odznaka.jpg
odznaka batalionu
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca nie posiadał
Patron nie posiadał
Tradycje
Święto 8 maja[1]
Nadanie sztandaru 1925
Dowódcy
Pierwszy płk Jan Fogel
Ostatni ppłk dypl. Władysław Weryho
Organizacja
Dyslokacja Kraków
Rodzaj wojsk saperzy
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Boje i marsze 1 ksap z 5 batalionu saperów w 1920r
Boje i marsze 2 ksap z 5 batalionu saperów w 1920r
Boje i marsze 3 ksap z 5 batalionu saperów w 1920r
Boje i marsze 4 ksap z 5 batalionu saperów w 1920r

5 Batalion Saperów (5 bsap) - oddział saperów Wojska Polskiego II RP.

Historia 5 batalionu (pułku) saperów[edytuj | edytuj kod]

9 lipca 1921 (9 czerwca 1921)[2] w Krakowie z połączenia 6 batalionu saperów majora Ignacego Landau, 21 batalionu saperów kapitana Karola Czarneckiego i 23 batalionu saperów kapitana Zdzisława Groele został sformowany 5 pułk saperów[3].

W listopadzie 1929 jednostka została przeformowana w 5 batalion saperów i podporządkowana dowódcy 4 Brygady Saperów. Wiosną 1934, po kolejnej reorganizacji wojsk saperskich, batalion został podporządkowany dowódcy 2 Brygady Saperów w Krakowie, a na początku grudnia 1934 włączony w skład 2 Grupy Saperów.

Najważniejszymi pracami krakowskich saperów w dwudziestoleciu międzywojennym było:

  • 1921 gaszenie pożarów leśnych na terenie województwa krakowskiego i śląskiego,
  • 1922 obrona mostów w województwie krakowskim zagrożonych wskutek zatorów lodowych,
  • 1922 początek budowy drogi górskiej na Halę Gąsienicową[4],
  • 1923 obrona kopalni „Saturn” przed powodzią,
  • 1923 budowa tamy na rzece Brynicy pod Sosnowcem
  • 1923 gaszenie pożarów leśnych na terenie województwa krakowskiego i śląskiego,
  • 1923 początek budowy schroniska „Murowaniec” na Hali Gąsienicowej[5],
  • 1924 sypanie Kopca Kościuszki w Racławicach,
  • 29 czerwca - 4 lipca 1925 akcja przeciwpowodziowa w dorzeczu Wisły na terenie województwa krakowskiego[6]
  • 1925 zakończenie budowy drogi i schroniska „Murowaniec” na Hali Gąsienicowej,
  • 1927 akcja ratunkowa podczas wybuchu prochowni w Witkowicach,
  • 1928 budowa mostu na rzece Niemen we wsi Mikołajewszczyzna,
  • 1928 gaszenie pożaru lasu pod Zakopanem,
  • 16 sierpnia 1929 budowa mostu długości 52,80 m na rzece Śmierć w miejscowości Łachwa,
  • październik 1929 budowa mostu długości 124,80 m na rzece Horyń w miejscowości Wielebowo,
  • 1934 akcja przeciwpowodziowa w południowej Polsce oraz odbudowa szeregu zerwanych mostów,
  • 1938 budowa prywatnej drogi do willi Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Tadeusza Kasprzyckiego w Zakopanym.

Mobilizacja batalionu[edytuj | edytuj kod]

5 batalion saperów był jednostką mobilizującą. W 1939 sformowanymi jednostkami były:
w mobilizacji alarmowej:

  • batalion saperów typ I nr 65 dla Armii „Kraków”
  • pluton mostowy 4-tonowy nr 65 dla Armii „Kraków”
  • batalion saperów typ IIb nr 6 dla 6 Dywizji Piechoty
  • batalion saperów typ IIb nr 21 dla 21 Dywizji Piechoty
  • zmotoryzowana kompania saperów nr 51 dla 1 Brygady Strzelców Górskich (weszła w skład GO „Śląsk”)
  • samodzielna kompania saperów nr 75 dla 55 Dywizji Piechoty (rezerwowej)- dowódca kpt. Czesław Wójtowicz
  • rezerwowa kompania saperów nr 151 dla Armii „Kraków”
  • rezerwowa kompania saperów nr 152 dla Armii „Kraków”
  • pluton parkowy saperów nr 51
  • pluton parkowy saperów nr 52
  • pluton parkowy saperów nr 53
  • lekka kolumna pontonowa typ I nr 151
  • Szefostwo Fortyfikacji typ II „Kraków”
  • dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 51 dla Armii „Kraków”

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • rezerwowa kompania saperów nr 153 dla Armii „Kraków”
  • rezerwowa kompania saperów nr 154 dla Armii „Kraków”
  • rezerwowa kompania saperów nr 155 dla Armii „Kraków” (GO „Śląsk”)
  • rezerwowa kompania saperów nr 156 dla Armii „Kraków”
  • rezerwowa kompania saperów nr 157 dla Armii „Kraków”
  • rezerwowa kompania saperów nr 158 dla Armii „Kraków”
  • dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 52 dla Armii „Kraków” (GO „Bielsko”)

w II rzucie mobilizacji powszechnej:

Żołnierze jednostki[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:

Dowódcy batalionu:

Zastępcy dowódcy pułku i batalionu:

Oficerowie:

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari

Ag virtuti.jpg

Lista starszeństwa oficerów 5 Pułku Saperów w 1922r.

Starszeństwo z dniem 1-go czerwca 1919 r.

  • płk. Fogel Jan (8.2.1877)
  • płk. Miś Andrzej (5.12.1870)
  • ppłk Garguł Karol (5.3.1878)
  • ppłk Stankiewicz-Mogiła Gustaw (13.10.1884)
  • ppłk Schramm Karol (28.1.1885)
  • ppłk Miniewski Stanisław S. G. (21.2.1889)
  • ppłk Lukas Antoni (16.9.1889)
  • ppłk. Zahaczewski Zdzisław (6.12.1887)
  • ppłk Paszkowski Stanisław Jan (20.10.1887)
  • mjr Szpaczyński Stanisław (14.11.1882)
  • mjr Landau Ignacy (20.7.1884)
  • mjr Liszka Otton (7.9.1886)
  • mjr Holzer Karol (24.12.1882)
  • mjr Draguła Józef (28.10.1886)
  • mjr Waraksiewicz Władysław (2.2.1890)
  • mjr Wańtuch Jan (13.4.1888)
  • mjr Steifer Marj an S. G. (9.8.1889)
  • mjr Wrotniak Eugenjusz (17.3.1890)
  • mjr Szkolnikowski Józef (13.3.1889)
  • mjr Boheim Ernest (31.3.1887)
  • mjr Kisielewski Bronisław (13.5.1890)
  • mjr Czyżek Bronisław Tadeusz Emil (7.7.1886)
  • kpt Schuppler Ernest Reinhardt (12.1 1893)
  • kpt Czarnecki Prus Karol (17.10.1893)
  • kpt Siwiec Bolesław (26.2.1893)
  • kpt Ziętkiewicz Józef (8.4.1894)
  • kpt Podlasiecki August (28.8.1885)
  • kpt Skora Adam (3.3.1892)
  • kpt Michniewicz Witold (21.11 .1891)
  • kpt Hojarski Stefan (2.9.1891)
  • kpt Groele Zdzisław Józef (27.10.1888)
  • kpt Schwoiser Józef (15.8.1886)
  • kpt Milbrat Alfred (5.2 1893)
  • kpt Pawłowski Józef (10.2.1892)
  • kpt Regiec Stanisław (12.9.1888)
  • kpt Krzywiec Wincenty (9.12.1894)
  • kpt Najwer Michał (23 5.1891)
  • por Śniechowski Bronisław (18.7.1896)
  • por Dzbański Korwin (7.7.1892)
  • por Kuncewicz Władysław (10.10.1888)
  • por Błasik Stanisław (27.6.1896)
  • por Lukasiewicz Kazimierz Marian (17.7.1895)
  • por Kochan Marceli (17.1.1896)
  • por Pecha Antoni (12.9.1897)
  • por Walz Rudolf Fryderyk (3.10.1895)
  • por Somnicki Roman Jerzy (1.11.1896)
  • por Pruski Roman (24.7.1896)
  • por Kozioł Józef (5.1.1898)
  • por Breycha Jan Kazimierz (4.3.1885)
  • por Jania Kazimierz (28.2.1898)
  • por Kalczyński Włodzimierz (16.12.1897)
  • por Zakrzewski Stefan (14.9.1898)
  • por Janowczyk Zenon (2.4.1897)
  • por Liwski Stanisław Jerzy (19.1.1892)
  • por Wasilewski Wacław (25.5.1896)
  • por Mondzelewski Jan (23.12.1895)
  • por Koźmiński Wiesław Stanisław (31.3.1893)
  • ppor Helcman Jan Franciszek (27.1.1894)
  • ppor Majewski Karol (17.3.1899)

Starszeństwo z dniem 1-go lipca 1920 r.

  • ppor Lipiński Tadeusz (12.10.1897)

Starszeństwo z dniem 1-go sierpnia 1920 r.

  • ppor Regulski Antoni Wacław (4.1.1895)
  • ppor Oleszkiewicz Jan (13.8. 1899)
  • ppor Massalski Józef (21.11.1897)

Starszeństwo z dniem 1-go marca 1921 r.

  • ppor Szatrowski Ludwik (13.1.1895)
  • ppor Iwański Stefan (15 7.1898)
  • ppor Hulla Kazimierz (21.5.1901)

Starszeństwo z dniem 1-go sierpnia 1921 r.

  • ppor Sabiłło Konstanty (6.11.1900)

Starszeństwo z dniem 1-go listopada 1921 r.

  • ppor Gniewiński Władysław (13.9.1895)[24]

Stan personalny oficerów 5 psap w dniu 08.05.1925r.

  • pułk. Dziakiewicz -Dołęga Włodzimierz - Dowódca pułku.
  • major Liszka Otto - zastępca dowódcy pułku
  • kpt. Pecha Antoni - adiutant pułku
  • kpt Milbrat Alfred - kwatermistrz
  • kpt Kozioł Józef IV. - oficer administracyjny
  • kpt Dobrowolski Kazimierz - oficer ewidencyjno - personalny
  • kpt. rez. Gedl Edward - naczelny lekarz
  • por. Zakrzewski Stefan - dowódca drużyny dowódcy pułku
  • por Huber Artur - oficer materiałowy
  • chor. Kosturek Franciszek - rusznikarz
  • por. Zambelli Stanisław - oficer płatnik
  • por. Świadkowski Antoni - oficer żywnościowy
  • por Chojnacki Czesław I. - Składy i Warsztaty 5 psap.
  • chor. Roman Gerard - Składy i Warsztaty 5 psap
  • chor. Markiewicz Franciszek - Składy i Warsztaty 5 psap[25]


Organizacja i obsada personalna pułku w sierpniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu. Strzałkami ( → ) zaznaczono przydziały mobilizacyjne poszczególnych oficerów.

Dowództwo batalionu

  • dowódca batalionu - ppłk dypl. Władysław Weryho → szef Wydziału Ogólnego w Naczelnym Dowództwie Saperów (od 4 IX 1939)
  • zastępca dowódcy batalionu – mjr Antoni Pecha → dowódca 65 bsap
  • adiutant - por. Stefan Paradowski
  • oficer sztabowy ds. wyszkolenia - por. Aleksander Koślacz
  • lekarz medycyny – por. lek. Marian Piotrowski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Możdżeń
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Feliks Zacharewicz
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – por. Julian Folik
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Jan Łukasiewicz († 1940 Charków)
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Sadowski
  • dowódca kompanii gospodarczej – ppor. Józef Pawłowski
  • oficer żywnościowy – chor. Józef Pietruszczak
  • komendant parku – por. Czesław Józef Pawłowski
  • zastępca komendanta - vacat
  • dowódca kompanii specjalnej – por. Leon Bronisław Fuhrmann → dowódca 2 kompanii 55 bsap
  • dowódca plutonu łączności - vacat
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Leon Bronisław Fuhrmann

Kompania szkolna

  • dowódca kompanii szkolnej – kpt. dypl. Leonard Matrybiński → szef Oddziału IV Sztabu SGO „Narew”
  • instruktor – ppor. Janusz Jezierski
  • instruktor – ppor. Kazimierz Witkowski
  • instruktor – ppor. Wojciech Janusz Zippel → oficer materiałowy 21 bsap († 1940 Katyń)

1 kompania

  • dowódca 1 kompanii – por. Wacław Boguszewski → dowódca 2 kompanii 65 bsap
  • instruktor – ppor. Roman Jan Kozłowski
  • instruktor – ppor. Feliks Twardowski → dowódca plutonu w 21 bsap
  • instruktor – Witold Zygmunt Wierzchowski

2 kompania

  • dowódca 2 kompanii – kpt. Bohdan Weryński
  • instruktor – ppor. Jan Uchto
  • instruktor – chor. Jan Orłoś
  • dowódca plutonu mechanicznego – ppor. Józef Pawłowski

3 kompania

  • dowódca 3 kompanii – kpt. Antoni II Zieliński
  • instruktor – ppor. Kazimierz Jan Kęsicki
  • instruktor – ppor. Henryk Tadeusz Kubski

4 kompania zmotoryzowana

  • dowódca 4 kompanii zmotoryzowanej – kpt. mgr Zenon Schreyer → dowódca 55 bsap
  • instruktor – ppor. rez. – Kalarus Tadeusz Józef → adiutant 55 bsap
  • instruktor – chor. Aubek Kazimierz

Oddelegowani na kurs

  • por. Placyd Chomicki
  • ppor. Bronisław Kucharski[26]

Symbole batalionu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar batalionu

10 lutego 1925 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 5 pułku saperów[27].

W piątek 8 maja 1925 na Rynku Głównym w Krakowie Prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył dowódcy 5 pułku saperów, pułkownikowi Włodzimierzowi Dziakiewiczowi chorągiew ofiarowaną przez przemysłowców i inżynierów Zagłębia Krakowskiego, Zagłębia Dąbrowskiego i Górnego Śląska[28].

Sztandar 5 psap kolorowy.jpg

3 września 1939 dowództwo batalionu, wraz z ochroną liczącą około 20 żołnierzy i sztandarem, ewakuowało się w kierunku Niepołomic, a potem Brześcia. W związku ze zmieniającą się sytuacją militarną, jako końcowy cel ewakuacji wyznaczono Zaleszczyki. 17 września kolumna zatrzymała się majątku za Tarnopolem. W południe pośpiesznie załadowano się jednak na samochody i skierowano w kierunku Zaleszczyk. Po około 4 godzinach marszu kolumna prawdopodobnie zatrzymała się w wiosce Winiówka. Samochody zostały otoczone przez czołgi Armii Czerwonej. Po incydencie z przelatującym polskim samolotem myśliwskim, ostrzelanym przez żołnierzy sowieckich, Polacy złożyli broń. Jeńcy zostali skierowani do Kopyczyniec. Sztandar 5 bsap pozostał w samochodzie w miejscu rozbrojenia i najprawdopodobniej przejęty przez jednostkę Armii Czerwonej[29]. Z wiarygodnych źródeł wiadomo, że obecnie sztandar znajduje się w muzeum Ermitaż w Petersburgu[30].

Odznaka batalionu

5 maja 1925 Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 5 pułku saperów[31]. Odznaka o wymiarach 46x35 mm ma kształt srebrnej kotwicy, na której krzyżują się dwa karabiny. U dołu kilof i łopata, u góry harpun i wiosło. Na kotwicę nałożono tarcze z czerwonym obramowaniem, a na nią srebrnego orła i u dołu cyfrę 5. Dwuczęściowa - odlana w białym metalu, tarcza z orłem przymocowana za pomocą dwóch sztyftów. Na rewersie u góry wytłoczona litera M, numer nadania, nazwisko grawera J. Walenta Kraków. Na dole, pod tarczą otwór [32][33].

Legitymacja Odznaki 5 Baon Saperów, Kraków 1938.jpg

Tradycje batalionu[edytuj | edytuj kod]

W Anglii została zorganizowana dla 1 Dywizji Pancernej 11 kompania saperów, oparta na tradycjach 5 Batalionu Saperów, której trzon stanowili saperzy krakowscy. Z 1 Dywizją Pancerną przemierzyła szlak bojowy od Caen poprzez Falaise, most „Warszawa“ na Sekwanie, Ypres, Gandawę, Bredę. Aschendort do Wilhelmshaven, torując drogę aliantom przez liczne rzeki i kanały północnej Francji, Belgii, Holandii i Niemiec[34].

Dziedzictwo tradycji[edytuj | edytuj kod]

W związku z przeformowaniem 5 Brygady Saperów w Szczecinie na 5 Pułk Inżynieryjny i dla zachowania w pamięci chlubnych tradycji orężnych tego związku taktycznego Decyzją Ministra Obrony Narodowej Nr 44/MON z dnia 13 marca 2001 r. polecił 5 Pułkowi Inżynieryjnemu przejąć dziedzictwo i z honorem kontynuować tradycje:

  • 5 Pułku Saperów 1921—1929;
  • 5 Batalionu Saperów 1929—1939;[35].

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. Zarys historii wojennej formacji polskich 1918 - 1920, 5 Pułk Saperów,por. Mieczysław WOLSKI, strona 44
  3. Saperzy II Rzeczypospolitej strona 38
  4. Polska Zbrojna z 4 sierpnia 1925 r. str.4
  5. Polska Zbrojna z 16 lipca 1925 r. str.4
  6. „Polska Zbrojna” Nr 201 z 24 lipca 1925 r. s. 4.
  7. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 lipca 1924 r., Nr 69, s. 399.
  8. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 lipca 1924 r., Nr 69, s. 397.
  9. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 listopada 1925 r., Nr 119, s. 640.
  10. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 listopada 1925 r., Nr 119, s. 642.
  11. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 stycznia 1928 r., Nr 2, s. 5.
  12. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 stycznia 1928 r., Nr 2, s. 6.
  13. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 marca 1929 r., Nr 5, s. 91.
  14. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1929 r., Nr 6, s. 238.
  15. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1932 r., Nr 6, s. 249.
  16. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 266.
  17. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 278.
  18. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr. 47 z 25 listopada 1922 str. 553
  19. Rocznik oficerski 1928, s. 573.
  20. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1929 r., Nr 6, s. 225.
  21. Rocznik oficerski 1939, s. 805.
  22. Zarys historii wojennej 5 Pułku Saperów
  23. Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych
  24. "Lista starszeństwa oficerów zawodowych z 29 maja 1922"
  25. "Jednodniówka 5 Pułku Saperów na uroczystości poświęcenia sztandaru 8 maja 1925r w Krakowie" s. 29 - 30
  26. Rocznik Oficerski 1939
  27. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 8 z 07.03.1925 r., poz. 89.
  28. „Polska Zbrojna” Nr 323 z 9 maja 1925 r. s. 2.
  29. Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 351.
  30. Kazimierz Satora: Na tropach wrześniowych sztandarów. s. 150-152.
  31. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 15 z 05.05.1925 r., poz. 161.
  32. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 354.
  33. Dziennik Rozkazów Wojskowych nr 4 z 12.02.1929 poz 32
  34. Adam Szugajew Saperzy w służbie Polsce s.129
  35. Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej nr. 4 z 11 kwietnia 2001 r., poz. 39.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Kazimierz Satora: Na tropach wrześniowych sztandarów. Warszawa: Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Warszawa - Śródmiescie, 2001. ISBN 83-911280-5-9.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Adam Szugajew: Saperzy w służbie Polsce. Londyn: 1985.
  • Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 2 (183), Warszawa 2000.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939; stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Księgarnia Akademicka Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2006. ISBN 8371888996.
  • "Rocznik oficerski 1928" str.573
  • "Jednodniówka 5 Pułku Saperów na uroczystości poświęcenia sztandaru 8 maja 1925r w Krakowie"