Akinakes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żelazny akinakes scytyjski z VII-V wieku p.n.e.

Akinakes (gr. ἀκινάκης) lub akinaka (pers. *akīnakah) – sztylet lub krótki miecz, prosty, obosieczny, służący do kłucia i cięcia, używany przez Scytów, a następnie przejęty przez Persów.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Długość jego wynosiła 30-50 cm. Wykonany był wyłącznie z żelaza lub też inkrustowano go złotem, podobnie jak pochwę okładaną wytłaczanymi (reliefowymi) zdobieniami z cienkiej blachy złotej lub srebrnej. Tak bogato zdobione miecze spotykane są w grobowcach władców lub członków arystokracji plemiennej – jak np. znalezione w kurhanie Litym (Miełgunowskim) czy Tołstaja Mogiła[1] .

Zdobnictwo i stylistyka[edytuj | edytuj kod]

Istniały różne odmiany tej broni różniące się wyglądem zewnętrznym. Największe zróżnicowanie wykazują rękojeści mieczy, ale także głowice, jelce oraz pochwy. We wczesnym okresie zdobienia mieczy i pochew zdradzały cechy wschodnie (z Asyrii lub Urartu), a w późniejszym – greckie, i łączone były z lokalnymi, scytyjskimi motywami zwierzęcymi, charakterystycznymi dla stylu zoomorficznego sztuki Scytów[2]. Wśród wyjątkowych znalezisk z naszych ziem typowym przykładem jest okładzina pochwy miecza należąca do skarbu z Witaszkowa[3]. Istnieją przekonujące dowody na to, że greccy rzemieślnicy (zwłaszcza warsztaty w krymskim Pantikapajon) wykonywali te apliki na zamówienie Scytów, niejednokrotnie zdobiąc je nawet scenami walk Greków ze Scytami[4]. Na ogół pochodzą z IV w. p.n.e.

Według scytyjskich wierzeń zdobnictwo miało wpływ na spotęgowaną siłę broni. Stąd częstymi motywami były wyobrażenia dzikich, drapieżnych zwierząt: orła, gryfa, ich szponów, pazurów i oczu, a także pędzącego jelenia. Wizerunki te miały zapewnić wojownikowi szybkość, siłę, zręczność i celność.

Przypisy

  1. Zbigniew Bukowski, Krzysztof Dąbrowski, Świt kultury europejskiej, b. m. 1972, s. 180, 187.
  2. Por. Złoto scytyjskie, Muzeum Narodowe, Warszawa 1976, s. 50 (nr katalogowy 136).
  3. Zygmunt Traczyk, Ziemia Gubińska 1939-1949, Gubin 2011, s. 341; J. Kostrzewski, W. Chmielewski, K. Jażdżewski, Pradzieje Polski, Wrocław 1965, ryc. 79:3.
  4. Złoto scytyjskie, dz. cyt., s. 14; np. z kurhanu Czertomłyk – por. nr katalogowy 40 (s. 31).

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1981. ISBN 83-11-06559-4.
  • Aleksiej Smirnow: Scytowie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]