Alfabet kaszubski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: Kaszubskie nuty – pieśń zwana też „Alfabetem kaszubskim”.
Alfabet kaszubski w wersji z 1850 roku

Alfabet kaszubskialfabet, oparty na alfabecie łacińskim, służący do zapisu języka kaszubskiego. Składa się z 34 następujących liter:

Kaszubska klawiatura

A, Ą, Ã, B, C, D, E, É, Ë, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ò, Ó, Ô, P, R, S, T, U, Ù, W, Y, Z, Ż

Oprócz tego, podobnie jak w języku polskim obecne są dwuznaki: ch, cz, dz, , rz oraz sz. Należy przy tym zaznaczyć, iż szereg cz, , sz, ż przybiera w języku kaszubskim wymowę nieco inną niż w polszczyźnie – spółgłoski te są zadziąsłowe, a nie retrofleksyjne (a przez to wymawia się je bardziej jak angielskie sh, ch). Rz zachowuje jednak wymowę zgodną z literacką polszczyzną.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą znaczącą próbę kodyfikacji pisma kaszubskiego podjął Florian Ceynowa. W 1850 roku zaproponował on dwudziestodziewięcioliterowy alfabet w swoim dziele Xążeczka dlo Kaszebov[1]. Charakterystyczne dlań było występowanie liter v i x. W 1866 roku rozszerzył on swój alfabet o 12 nowych liter, w tym liter z „haczkami” (znakiem diakrytycznym obecnym we współczesnych literach alfabetu czeskiego), np. č, š[1].

W 1919 roku Friedrich Lorentz zaproponował zmodyfikowany alfabet kaszubski, zawierający w sobie następujące znaki nieobecne w podstawowym alfabecie łacińskim: ą, č, é, ë, ł, ń, ó, ô, œ, ǫ, ř, š, ž. Litery z haczkami można było zastępować przez ich polskie odpowiedniki – cz, rz, sz i ż[1].

Litery utworzone za pomocą znaków diakrytycznych[edytuj | edytuj kod]

Wielka litera Mała litera Nazwa opisowa Przybliżona wymowa polska Wymowa w IPA
Ą ą A z ogonkiem óm/ón [õ], [ũ]
à ã A z tyldą jak francuskie an [ã]

[ɛ̃] (powiat pucki i północna część wejherowskiego)

É é E z akcentem ostrym yj, na końcu wyrazów y [e] (e wymawia się jako [ɛ])
[ɨj] w niektórych dialektach
[i]/[ɨ] (na obszarze od Pucka do Kartuz)
na końcu wyrazów wymawia się jak [ɨ]
Ë ë E z dierezą krótkie e [ə]
Ł ł L złamane jak w polskim [w]
Ń ń N z akcentem ostrym jak w polskim, w niektórych dialektach jak n [ɲ], [n]
Ò ò O z akcentem ciężkim łe [wɛ]
Ó ó O z akcentem ostrym jak ó/u [o] (o wymawia się jako [ɔ])

[u] (południowe dialekty)

Ô ô O z akcentem przeciągłym wymowa y przy ułożeniu ust jak do u [ɞ]

[ɛ] (zachodnie dialekty)

[ɔ] (powiat wejherowski)

[o]/[u] (południowe dialekty)

Ù ù U z akcentem ciężkim łu [wʉ]
Ż ż Z z kropką ź [ʒ]

Przypisy