Biologiczne znaczenie pierwiastków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

W tabeli przedstawiono spis pierwiastków chemicznych o znaczeniu biologicznym (uszeregowano je malejąco pod względem przeciętnej zawartości w organizmie ludzkim):

Nazwa i dobowe zapotrzebowanie[a] Znaczenie biologiczne Niektóre skutki niedoboru
Pierwiastki biogenne (biogeny)
Tlen, O
(~ 2 kg)[b]
Podstawowe składniki związków organicznych, wchodzących w skład wszystkich organizmów żywych: cukrów, tłuszczów, białek i kwasów nukleinowych (DNA i RNA)[1][2][3][4][5][6]. Tlen jest niezbędny do oddychania komórkowego[4][5], wraz z wodorem tworzy wodę[4][5], zaś wraz z węglem dwutlenek węgla[4], który jest substratem do fotosyntezy. Śmierć organizmu[3] (np. z głodu, odwodnienia lub uduszenia)[2].
Węgiel, C
(~ 200 g)[c]
Wodór, H
(~ 200 g)[b]
Azot, N
(~ 10 g)[d]
Składnik wszystkich białek, zasad azotowych (wchodzących w skład kwasów nukleinowych)[1][3][4][5][6], związków przenoszących energię (np. ATP, ADP)[1][4] oraz wielu innych związków chemicznych[2] (np. witamin)[3]. U roślin: Stymuluje wzrost[2], jest składnikiem chlorofilu[5][6], niektórych koenzymów[6], barwników fotosyntetycznych oraz fitohormononów[1]. U zwierząt: Zahamowanie procesów życiowych[1]. Zaburzenia bilansu azotowego (wychudzenie, osłabiony wzrost[3], ogólne osłabienie, obrzęki, brak apetytu, zmiany skórne, choroby wątroby)[2]. U roślin: Zahamowanie wzrostu, pędy są krótkie i cieńkie[1]. Szybsze kwitnienie i owocowanie kosztem mniejszych plonów[2]. Liście stają się małe i bladozielone[1][2], a następnie żółkną[e]. Roślina słabo się krzewi, jest strzelista i wątła[2].
Fosfor, P
(700 – 900 mg)
Pierwiastek o największej ilości funkcji w organizmie[7]. Składnik m.in.: kwasów nukleinowych[1][2][3][4][5][6][7][8][9], związków przenoszących energię[1][2][3][4][6][7][8][9], fosfolipidów (budujących błony komórkowe)[1][2][4][5][6][7][8] oraz niektórych białek[1]. Odpowiada za utrzymanie odpowiedniego pH[9]. U zwierząt: Odgrywa rolę w skurczach mięśni i pracy neuronów[10]. U kręgowców jest ważnym składnikiem kości[1][3][4][5][6][8][9][10] (w postaci hydroksyapatytu)[2] i zębów[1][3][9][10]. U roślin: Jest gromadzony w nasionach w postaci fityny[2]. U zwierząt: Zaburzenia metabolizmu[3]. Łamliwość i zniekształcenia kości[1][2][9][f], zgrubienia stawów, brak apetytu[2]. Zwiększona nerwowość, próchnica zębów[1][9][f]. U roślin: Zahamowanie wzrostu łodyg i liści (które stają się ciemnozielone, czasem z fioletowoczerwonymi przebarwieniami od spodu), opóźnienie kwitnienia i owocowania, degeneracja nasion[2]. Matowienie liści, objawy podobne do niedoboru azotu[1].
Siarka, S
(~ 2 g)
Składnik dwóch aminokwasów[3]: metioniny i cysteiny[2] (która poprzez mostki dwusiarczkowe tworzy strukturę trzeciorzędową białka)[4] oraz enzymów i koenzymów (np. koenzym A)[1][2][8]. Bierze udział w procesach oddechowych w komórce. Wchodzi w skład niektórych wielocukrów (w postaci siarczanów)[2]. U zwierząt: Wchodzi w skład większości białek[5][7], m.in. wytwarzanych przez komórki naskórka, budujących włosy, paznokcie, rogi, kopyta i pióra[4] (np. keratyna włosów i paznokci)[8], a także wielu hormonów[1] (np. insuliny)[8][10] i witamin[6][7] (np. B1)[10]. Wpływa na właściwe nawilżenie i natłuszczenie skóry[3]. U zwierząt: Osłabiony[2] lub zahamowany wzrost i równowaga ustrojowa[3]. U roślin: Zaburzenia biosyntezy chlorofilu, zahamowanie wzrostu. Liście stają się małe i bladozielone[g] (chloroza), pojawiają się na nich czerwonawe żyłki[2].
Makroelementy
Wapń, Ca
(800 mg – 1 g)
Zmniejsza przepuszczalność błon komórkowych[4][9], obniża stopień uwodnienia cytoplazmy[11] (zwiększa jej lepkość)[4]. U zwierząt: Jest drugim przekaźnikiem w sygnalizacji komórkowej[8]. Stanowi główny budulec kości i zębów kręgowców[1][2][3][4][5][7][8][9][10][11], szkieletów bezkręgowców[2][4][11] i skorup jaj ptaków[2]. Wiąże się z niektórymi białkami (np. kolagenem)[2]. Jest jednym z czynników krzepnięcia krwi[1][3][5][7][8][9][10][11] (tzw. IV czynnik). Uczestniczy w biosyntezie hormonów[10]. Jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania układu mięśniowego[2][7][9][10] (uczestniczy w mechanizmie skurczu mięśnia[1][3][8]) i nerwowego[2][7] (przewodnictwo impulsów nerwowych[1][9]). Zapewnia prawidłową pracę serca[9]. U roślin: Jest aktywatorem enzymów[6]. Łączy się ze składnikami ścian komórkowych[5] (składnik blaszki środkowej[6]). U zwierząt: Łamliwość i zniekształcenia kości[1][2][3][11] (np. krzywica[3][9][11] u dzieci, osteopenia[9] i osteoporoza[1][9] u dorosłych), choroby zębów[1][2][11], zgrubienia stawów. Zaburzenia metaboliczne (np. biegunka)[2], zaburzenia krzepnięcia krwi[2][3][11], zaburzenia funkcjonowania układu mięśniowego[3] (wzmożenie odruchów[2], tężyczka[1][2][9][11]) i nerwowego[3] (stany lękowe[1]). Utrata apetytu[2]. U roślin: Zahamowanie biosyntezy białka, gromadzenie się węglowodanów w organizmie, zaburzenia gospodarki wodnej[2]. Rozkład błon komórkowych, nieprawidłowy wzrost i martwica organów[11] (jasnozielona barwa liści[g] i ich zwijanie się na brzegach, łamliwość górnej części łodygi, niewytwarzanie włośników przez korzenie)[2].
Potas, K
(1,5 – 3,5 g)
Reguluje równowagę osmotyczną i wodno-elektrolitową (jonową) komórki[1][2][3][6][8][9] (zwiększa wydalanie wody z organizmu[9]), zwiększa przepuszczalność błon komórkowych[4], podwyższa stopień uwodnienia cytoplazmy[11] (zmniejsza jej lepkość)[4]. U zwierząt: Jest podstawowym kationem płynów tkankowych[5] i podstawowym kationem wewnątrzkomórkowym[7][8]. Reguluje odczyn i ciśnienie krwi[2]. Wraz z jonami sodu odpowiada za polaryzację błon komórkowych[4] (utrzymuje potencjał spoczynkowy aksonów[8]), bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych[1][3][5][7][9][10][11] (wpływa na skurcze mięśni)[2][3][5][7][10]. U roślin: Aktywator ponad 40 enzymów[1][2][6][11], ma wpływ na procesy wzrostowe[10] (kiełkowanie, wzrost, tworzenie nasion)[2] i całokształt przemiany materii (m.in. fotosyntezę, otwieranie i zamykanie szparek[5][6], odporność na stres)[2]. Jest głównym składnikiem tkanki merystematycznej (twórczej)[4]. Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej[9]. U zwierząt: Kurcze mięśni[2][3], osłabienie kurczliwości mięśni[1][11] i ich zwiotczenie[9], ogólne osłabienie organizmu[1][2][11], choroby serca[11] (np. tachykardia[9]) i nerek, apatia, uczucie splątania[1]. Zwolnienie reakcji na bodźce, suchość skóry[3]. U roślin: Zahamowanie wzrostu[2][11], martwica organów[11], mniejsza odporność na choroby. Więdnięcie liści, które stają się ciemnozielone, a następnie pokrywają się białożółtymi plamami[e][2] (chloroza[1][11]). Utrata turgoru[2] (roślina przyjmuje zwiędły pokrój)[1][11], skrócone międzywęźla[1] oraz słabo rozwinięty system korzeniowy[1][11].
Sód, Na
(550 mg – 2 g)
Reguluje równowagę osmotyczną i wodno-elektrolitową (jonową) komórki[1][2][5][6][7][9][10][11]. U zwierząt: Jest podstawowym kationem płynu pozakomórkowego[5][7][8] i krwi[2][8] (reguluje jej odczyn i ciśnienie)[2]. Wraz z jonami potasu odpowiada za polaryzację błon komórkowych[2][3][4], bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych[1][2][3][5][7][8][9][11] (wpływa na skurcze mięśni)[1]. Odpowiada za transport jelitowy aminokwasów i węglowodanów[8]. Składnik soku żołądkowego[9] U roślin: Jest niezbędny do fotosyntezy[5][6]. Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej[9]. U zwierząt: Zanik różnicy potencjałów i utrata pobudliwości komórek[1][11]. Osłabienie[9] lub brak apetytu[2][9]. Matowość oczu, zanik połysku sierści[2], matowienie włosów[3], lizanie różnych przedmiotów[2]. Odwodnienie, niskie ciśnienie krwi, skurcze mięśni[1]. U roślin: Jedynie niewielu gatunkom jest potrzebny do życia, a jego niedobór powoduje osłabienie wzrostu (np. halofity czy burak cukrowy). W pozostałych przypadkach jest zbędny, a czasem nawet toksyczny[2].
Chlor, Cl
(750 – 800 mg)
Wraz z jonami sodu i potasu reguluje równowagę osmotyczną i wodno-elektrolitową (jonową) komórki[1][2][5][6][7][9][10]. U zwierząt: Jest podstawowym anionem płynów tkankowych[5] i podstawowym anionem zewnątrzkomórkowym[7]. Reguluje odczyn i ciśnienie krwi[2], ułatwia uwalnianie tlenu z erytrocytów[3]. Tworzy kwas solny w żołądku (składnik soku żołądkowego)[1][2][10], aktywuje enzymy trawienne (amylazę ślinową[8] i pepsynogen)[1][2][3]. U roślin: Czynnik katalityczny w fotolizie wody[1] (faza jasnej fotosyntezy)[2][5][6], transportuje asymilaty, wpływa na uwodnienie cytoplazmy[2]. Zaburzenia oddychania komórkowego[1][2][3] i równowagi wodno-elektrolitowej[9]. U zwierząt: Zaburzenia trawienia[1][3]. Objawy często jak przy niedoborze sodu[2]. U roślin: Zaburzenia fotosyntezy[1][2], chloroza i obumieranie liści[h][2].
Magnez, Mg
(250 – 400 mg)
Wraz z wapniem zmniejsza przepuszczalność błon komórkowych. Obniża stopień uwodnienia cytoplazmy[11] (zwiększa jej lepkość)[4]. Odpowiada za biosyntezę i utrzymanie właściwej struktury kwasów nukleinowych[9]. Utrzymuje właściwą strukturę[11] i koordynuje współpracę obu podjednostek rybosomów. Jest składnikiem enzymów oddechowych[4]. U zwierząt: Jest składnikiem zębów[3][8] i kości[1][2][3][8][9][11] (bierze udział w ich tworzeniu[10]), krwi oraz innych tkanek[5]. Jest aktywatorem wielu enzymów[1][3][5][11] (np. fosfofruktokinazy). Uczestniczy m.in. w replikacji kwasów nukleinowych[2] (a zarazem w biosyntezie białek[9]), wytwarzaniu mocznika oraz transporcie fosforanów. Wraz z wapniem[2] odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego[2][7][9][10] (utrzymuje pompę sodowo-potasową warunkującą potencjał spoczynkowy aksonów[8]) i mięśniowego[1][2][7][9][10] (składnik komórek mięśniowych[8]). Bierze udział w wytwarzaniu energii przez komórki[3] (w trawieniu cukrów[9] i tłuszczów[3][9]). Ułatwia asymilację witaminy C i wapnia[3]. Odpowiada za termoregulację[9]. U roślin: Aktywator enzymów[1][5][11] uczestniczących w metabolizmie węglowodanów[2][6]. Składnik chlorofilu[1][2][4][5][6][11] i enzymów fotosyntetycznych[4]. U zwierząt: Wzmożona aktywność układu nerwowego i mięśniowego (drżenia mięśni, kurcze[3])[1][2], osłabienie mięsni[1][9], osłabienie i nieprawidłowości pracy serca[3][9][11] (np. arytmia serca[1][9]). Rozdrażnienie[3], wzmożony zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)[9], migreny[3][9], apatia[1]. Wzrost podatności na nowotwory[9]. U roślin: Słabszy rozwój[2], zahamowanie fotosyntezy, więdnięcie, chloroza[1][11] (objawiająca się plamami między nerwami liści[e])[2] wynikająca z braku chlorofilu[11], żółknięcie i obumieranie liści[2].
Mikroelementy
Żelazo, Fe
(15 – 19 mg)[i]
Składnik enzymów oddechowych[1][4][6][7][12] (cytochromów[1][7] (np. cytochrom P450 odpowiedzialny za detoksykację[12]), peroksydaz, katalazy)[2]. U zwierząt: Składnik hemoglobiny[1][2][3][4][5][7][10][12], mioglobiny[1][2][3][7][12] oraz koenzymów wielu enzymów[10][12], uczestniczących m.in. w tworzeniu ATP[10]. U roślin: Składnik enzymów fotosyntetycznych[2][4][6] oraz uczestniczących w wiązaniu azotu atmosferycznego[6]. Katalizator[1] w biosyntezie chlorofilu[2]. Zaburzenia oddychania komórkowego[1]. U zwierząt: Niedokrwistość (anemia)[1][2][3][7][12], hipoksja[12], słaby wzrost, ospałość, osłabiona odporność na infekcje[2], bóle głowy[1], zaburzenia wchłaniania witamin z grupy B[3], arytmia serca[1][2][3], zaburzenia termoregulacji, stany zapalne błon śluzowych[12], upośledzenie funkcji poznawczych[7]. U roślin: Chloroza liści[g][1][2] i zaburzenia fotosyntezy[j][1].
Fluor, F
(1 – 4 mg)
U zwierząt: Składnik kości i szkliwa zębów[1][2][3][7][11][12] (umożliwia prawidłowy rozwój uzębienia[2], chroni zęby przed próchnicą[1][7][12]), inaktywator fosfataz[2]. U zwierząt: Większa podatność na próchnicę zębów[1][2][3][11][12].
Cynk, Zn
(10 – 20 mg)
Uczestniczy w różnych etapach biosyntezy białek[2][7][12] (wchodzi w skład polimeraz, uczestniczy w replikacji DNA i ekspresji genów)[12], składnik enzymów oddechowych[2][6]. U zwierząt: Składnik wielu enzymów[1] odpowiedzialnych m.in. za metabolizm białek (składnik wielu proteinaz), węglowodanów[2][11] i tłuszczów[3]. Składnik insuliny[1][10][11] (odgrywa także ważną rolę w jej magazynowaniu w trzustce[2]), reguluje stężenie witaminy A[1]. Jest wykorzystywany w formowaniu tkanki kostnej[2], stymuluje wzrost[3][7] i naprawę tkanek[7] (przyspiesza gojenie ran[1][3]). Reguluje równowagę kwasowo-zasadową organizmu (składnik anhydrazy węglanowej)[2]. Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Odpowiada za percepcję smaku[3][12], węchu[12] i słuchu[3]. U roślin: Składnik enzymów uczestniczących w metabolizmie azotowym[2][6]. Jest niezbędny do wytwarzania auksyn[1][2][11]. Zaburzenia biosyntezy białek i kwasów nukleinowych[12]. U zwierząt: Zaburzenia odczuwania smaku i zapachu[12]. Niedokrwistość (anemia)[1], powolne gojenie ran[1][3][11], choroby skóry[2][11][12] (m.in. łuszczyca)[12], włosów[1][2][11] (np. łysienie[1], łamliwość włosów[3]) i paznokci[1][2][11] (łamliwość paznokci[3]). Nowotwory[2][3], zanik mięśni[2], zahamowanie wzrostu[2][12] i rozwoju, opóźnienie dojrzałości płciowej[2] (zaburzenia rozwoju i czynności gonad[11]), niepłodność u samców[2], upośledzenie funkcji poznawczych[7], biegunka[12]. U roślin: Chloroza[1][11], zwijanie się i karłowacenie liści[1][2][11], żółte plamy na liściach (tzw. choroba małych liści)[g]. Liście i kwiaty przedwcześnie opadają, międzywęźla są skrócone (głównie u drzew owocowych)[2]. Małe plony[1].
Krzem, Si
(10 mg)[k]
U zwierząt: Prawdopodobnie pełni rolę strukturalną. Występuje w osoczu krwi oraz sierści. Może być potrzebny przy formowaniu się tkanki łącznej (np. szkieletu). Jest niezbędny dla zwierząt, wytwarzających krzemionkowe elementy szkieletu (np. gąbki szklane)[2]. U roślin: U niektórych gatunków usztywnia ściany komórkowe[6], a także zwiększa odporność na drobnoustroje. Korzystnie wpływa na wzrost traw[2]. U zwierząt: Choroby skóry (np. trądzik), wypadanie włosów, deformacje kości[2].
Jod, I
(160 µg)
U zwierząt: Składnik hormonów tarczycy[3][7][11][12] (tyroksyny[10] i trijodotyroniny)[1][2], regulujących wiele funkcji organizmu (np. akcja serca[2], metabolizm[2][3][7] (tłuszczów)[12], pobudliwość układu nerwowego[2], termoregulacja[12]). U roślin: Zwiększa aktywność niektórych enzymów (inwertaz i peroksydaz)[2]. U zwierząt: Choroby tarczycy (np. wole)[2][3][7][11][12], karłowatość[2], kretynizm (wrodzony zespół niedoboru jodu)[1][2][3][11], spowolnienie metabolizmu[1], obrzęki skóry[11].
Miedź, Cu
(2 – 3 mg)
Wchodzi w skład enzymów oddechowych (np. oksydaza cytochromowa i oksydaza askorbinowa)[2]. U zwierząt: Jest kofaktorem wielu enzymów (np. dysmutazy ponadtlenkowej, usuwającej z organizmu szkodliwy anionorodnik ponadtlenkowy)[12]. Uczestniczy w biosyntezie adrenaliny[12], melaniny[2][10], kolagenu, elastyny i keratyny[12], a także (wraz z żelazem) hemu (składnik hemoglobiny)[1][2][6][10][11]. Występuje w ceruloplazminie (białko osocza krwi). U niektórych bezkręgowców (np. mięczaków) jest składnikiem błękitnej hemocyjaniny (odpowiednik hemoglobiny)[2]. U roślin: Składnik enzymów fotosyntetycznych[2][6] oraz enzymów biorących udział w biosyntezie chlorofilu[1][11], jest ważnym regulatorem procesów redoks[2][11] (np. denitryfikacja). Ma duży wpływ na metabolizm lipidów i związków żelaza[2]. Zaburzenia oddychania komórkowego[11]. U zwierząt[l]: Zaburzenia biosyntezy białek strukturalnych (pękanie naczyń krwionośnych, łamliwość kości)[12], niedokrwistość (anemia), brak apetytu, ospałość, biegunka, zaburzenia ruchu (niedowłady)[2]. U roślin: Utrata turgoru, bielenie i zamieranie szczytów pędów. Liście początkowo nabierają intensywnie zielonego koloru, później następuje ich chloroza[e][2]. Bielenie i usychanie wierzchołków młodych liści[1][11].
Mangan, Mn
(2 – 5 mg)
Aktywator i składnik grup prostetycznych niektórych enzymów, np. enzymów oddechowych[6][11] (dehydrogenaza izocytrynianowa, karboksylaza pirogronianowa)[2]. U zwierząt: Aktywator arginazy (enzym cyklu mocznikowego)[2]. Uczestniczy w biosyntezie mukopolisacharydów i hormonów tarczycy[12]. Jest konieczny do prawidłowego rozwoju tkanek (zwłaszcza kostnej) oraz do funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego[2] (wpływa na funkcje mózgu[12]). Współdziała z witaminami B (B1, B6) oraz cytochromami, zwiększa asymilację miedzi[2]. Bierze udział w metabolizmie białek i węglowodanów[12]. Jest potrzebny do rozmnażania[10][12] i laktacji[10]. U roślin: Potrzebny do prawidłowego wzrostu[2] oraz do wydzielania tlenu w procesie fotosyntezy[2][6] (aktywator enzymów jasnej fazy fotosyntezy)[11], składnik enzymów uczestniczących w metabolizmie azotowym[2][6]. Zaburzenia oddychania komórkowego[11]. U zwierząt: Osłabienie wzrostu i płodności[2][12], wychudzenie, deformacje odnóży, osłabienie tkanki łącznej[2], spowolniony metabolizm glukozy[12]. U roślin: Łamliwość pędów[2], usychanie liści[11], które zostają pokryte szarozielonymi plamami, zwłaszcza u nasady blaszki[g] (chloroza[11])[2].
Chrom, Cr
(100 – 150 µg)
U zwierząt: Wzmaga działanie insuliny, składnik czynnika tolerancji glukozy[2][12]. Obniża poziom cholesterolu w osoczu krwi[12]. U zwierząt: Zaburzenia gospodarki białek i lipidów[12], hipercholesterolemia (zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi), obniżona asymilacja glukozy[2][12], nudności, niepokój, zaburzenia depresyjne, spadek masy ciała[12].
Selen, Se
(60 – 70 µg)
U zwierząt: Wchodzi w skład selenocysteiny (aminokwasu wchodzącego m.in. w skład peroksydazy glutationowejprzeciwutleniacza, chroniącego hemoglobinę przed działaniem nadtlenku wodoru)[2][7]. Stymuluje cykl pracy serca, neutralizuje niektóre toksyny (kadm, rtęć), współdziała z tokoferolem (witaminą E)[2]. U zwierząt: Zaburzenia wzrostu (a nawet jego zahamowanie[12]) i płodności, hemoliza[2], kardiomiopatie[12], degeneracja mięśni[2][12] i wątroby[2], podatność na infekcje. Upośledzone usuwanie reaktywnych form tlenu z organizmu[12].
Bor, B
(500 µg)[k]
U zwierząt: Gromadzi się w kościach i układzie nerwowym, współdziała z wapniem[2]. U roślin: Składnik ścian komórkowych. Bierze udział w metabolizmie kwasów nukleinowych[6], wzroście i rozwoju komórek[2][6], biosyntezie ligniny oraz regulacji gospodarki węglowodanowej. Jest niezbędny do kwitnienia i owocowania[2]. U zwierząt: Prawdopodobnie osłabienie zdolności uczenia się[2]. U roślin: Upośledzenie wzrostu, żółknięcie i kruchość liści[g], opadanie pączków kwiatowych, gnicie korzeni[2], zaprzestanie wytwarzania nasion, obumieranie tzw. stożka wzrostu.
Molibden, Mo
(3 – 250 µg)
U zwierząt: Jest koenzymem wielu enzymów[2][12] (np. oksydazy aldehydowej, dehydrogenazy ksantynowej)[2]. Bierze udział w metabolizmie zasad azotowych i detoksykacji ksenobiotyków[12]. U roślin: Składnik enzymów uczestniczących w wiązaniu i przemianach azotu[6] (denitryfikacja, biosynteza białek), bierze udział w biosyntezie witaminy C[2]. U zwierząt: Osłabiony wzrost[2]. Zaburzenia metabolizmu zasad azotowych[12]. U roślin: Zahamowanie wzrostu, chloroza i usychanie liści[g], opadanie kwiatów[2].
Nikiel, Ni
(30 µg)
Składnik ureazyenzymu rozkładającego mocznik na amoniak i dwutlenek węgla (u zwierząt)[2] oraz biorącego udział w reakcjach enzymatycznych u motylkowych (u roślin)[2]. U zwierząt: Osłabiony metabolizm azotu i żelaza[2]. U roślin: Prawdopodobnie ograniczony wzrost[2].
Wanad, V
(10 µg)
U zwierząt: Aktywator enzymów uczestniczących w biosyntezie ATP. Wpływa na działanie pompy sodowo-potasowej[2], uczestniczy w metabolizmie węglowodanów[12] (glukozy[2]), pobudza produkcję glutationu[2], uczestniczy w mineralizacji kości[12]. U zwierząt: Osłabiony wzrost[2], zaburzenia płodności, hipercholesterolemia (zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi), miażdżyca, cukrzyca[12].
Cyna, Sn
(?)
U zwierząt: Prawdopodobnie wpływa na działanie witaminy B2 (ryboflawiny)[2]. U zwierząt: Zaburzenia wzrostu i rozmnażania, prawdopodobnie również łysienie[2].
Arsen, As
(20 µg)
U zwierząt: Prawdopodobnie uczestniczy w metabolizmie metioniny, argininy i związków metylowych[2]. U zwierząt: Zaburzenia wzrostu i rozmnażania[2].
Kobalt, Co
(50 µg)[m]
U zwierząt: Składnik witaminy B12 (kobalaminy)[1][2][11][12], biorącej udział w procesie tworzenia erytrocytów[1][2][10] (jest niezbędna w biosyntezie hemoglobiny). Aktywator niektórych enzymów[2]. U roślin: Bierze udział w reakcjach enzymatycznych u roślin motylkowych (składnik ureazy), żyjących w symbiozie z bakteriami brodawkowymi[1][11]. U zwierząt: Niedokrwistość (anemia)[1][2][12], zaburzenia krzepnięcia krwi[1][2][11], zaburzenia biosyntezy białek i kwasów nukleinowych[2]. Wahania nastroju, nadpobudliwość[12]. U roślin: Zahamowanie rozwoju bakterii brodawkowych i procesu wiązania azotu przez rośliny motylkowe[1][2][11].
Stront, Sr
(?)
U zwierząt: Prawdopodobnie jest potrzebny do prawidłowej mineralizacji kości (gromadzi się w nich w niewielkich ilościach), jego właściwości są podobne do właściwości wapnia[2]. U zwierząt: Osłabienie układu kostnego[2].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Podano średnie dobowe zapotrzebowanie dla dorosłego człowieka. Z powodu dużych rozbieżności w źródłach, w tabeli podano przedział z kilku źródeł.
  2. a b Głównie w postaci wody.
  3. W postaci różnych pokarmów.
  4. Wynika to z dobowego zapotrzebowania na białko, które wynosi 1 g/kg masy ciała (białko zawiera przeciętnie 16% wagowych azotu).
  5. a b c d Objawy pojawiają się najpierw na starszych liściach.
  6. a b Dotyczy to zazwyczaj osób nadużywających alkoholu.
  7. a b c d e f g Objawy pojawiają się najpierw na młodych liściach.
  8. Najwięcej chloru potrzebują halofity (słonorośla), u innych roślin jego nadmiar powoduje pogorszenie jakości plonu.
  9. Zapotrzebowanie dla kobiet jest niższe, niż dla mężczyzn.
  10. Niedobór występuje najczęściej u drzew owocowych.
  11. a b Prawdopodobnie.
  12. Niedobór występuje rzadko.
  13. W postaci witaminy B12.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct Vademecum, s. 6-8
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu cv cw cx cy cz da db dc dd de df dg dh di dj dk dl dm dn do dp dq dr ds dt du dv dw dx dy dz ea eb ec ed ee ef eg eh ei ej ek el em en eo ep eq er es et eu ev ew ex ey ez fa fb fc fd fe ff fg fh fi fj fk fl fm fn fo fp fq fr fs ft fu Tablice biologiczne, s. 12-16
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk Vademecum, s. 222-223
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Barbara Bukała – Komórka, s. 17-18
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Biologia MULTICO, s. 23
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah Biologia MULTICO, s. 663
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj Biologia MULTICO, s. 890
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Barbara Bukała – Fizjologia zwierząt, s. 143-144
  9. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as Encyklopedia Biologia, s. 311-312
  10. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Świat Wiedzy, Ciało człowieka 55, s. 170
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk Biologia 2, s. 12-13
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba Encyklopedia Biologia, s. 328-329

Bibliografia[edytuj]

  • Tablice biologiczne. Witold Mizerski (red.). Wyd. IV. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2004. ISBN 83-7350-059-6.
  • BIOLOGIA, Vademecum maturalne 2011. Monika Balcerowicz (red.). Gdynia: Operon, 2010. ISBN 978-83-7680-166-7.
  • Biologia. Czesław Jura, Jacek Godula (redaktorzy). Wyd. VII (przekład). Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2007. ISBN 978-83-7073-412-1.
  • Encyklopedia Biologia. Agnieszka Nawrot (red.). Kraków: Wydawnictwo GREG. ISBN 978-83-7327-756-4.
  • Ewa Holak, Waldemar Lewiński, Małgorzata Łaszczyca, Grażyna Skirmuntt, Jolanta Walkiewicz: Biologia 2 (zakres rozszerzony). Operon.
  • Barbara Bukała: BIOLOGIA - Komórka, skład chemiczny i struktura. Wyd. II (poprawione). Kraków: Wydawnictwo Szkolne OMEGA, 2007. ISBN 83-7267-125-7.
  • Barbara Bukała: BIOLOGIA - Fizjologia zwierząt z elementami fizjologii człowieka. Kraków: Wydawnictwo Szkolne OMEGA, 2005. ISBN 83-7267-192-3.
  • Witaminy i mikroelementy. „Świat Wiedzy”. Ciało człowieka 55. Marshall Cavendish. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.