Filip I Arab

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Filip I Arab
Bust of emperor Philippus Arabus - Hermitage Museum.jpg
Imiona Marcus Iulius Philippus
Panował jako Imperator Caesar Marcus Iulius Philippus Augustus
Czas panowania 244 r.249 r.
Data urodzin 204 r.
Data śmierci 249 r.
Moneta
074 Philippus I.jpg
Lista cesarzy rzymskich

Filip I Arab, Marcus Iulius Philippus (ur. 204, zm. 249) – cesarz rzymski od 244 do 249. Panował jako Imperator Caesar Marcus Iulius Philippus Augustus.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z Trachonitis, krainy w południowej Syrii leżącej na wschód od Jordanu[1]. Urodził się w miejscowości Szahbaa, prawdopodobnie wywodził się z rodu al-Azd.[potrzebne źródło]

Objęcie władzy[edytuj | edytuj kod]

Za rządow cesarza Gordiana III był jednym z najważniejszych (razem ze swoim bratem Pryskusem) dowódców na rozkazach Tymezyteusza, prefekta pretorianów i w latach 241-243 najważniejszej osoby w państwie[2]. Tymezyteusz zmarł w drugiej połowie 243 r. w trakcie wojny z Persją i to Filip zastąpił go na stanowisku prefekta[3]. W połowie lutego 244 r. rzymska armia została pokonana przez wojska Szapura I na perskim terytorium (niedaleko od Ktezyfonu), a cesarz Gordian zmarł lub zginął wkrótce potem[1]. W trudnej sytuacji należało szybko wybrać nowego cesarza i wybórł padł na Filipa. Jego szybka zgoda była traktowana później jako dowód jego udziału w śmierci Gordiana[1].

Układ z Persją[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja Filipa była niebezpieczna. Stał na czele pokonanej armii znajdującej się na terytorium wroga i dodatkowo mógł obawiać się własnych żołnierzy, którzy mogli go zacząć obwiniać o możliwe przyszłe niepowodzenia[1]. Jego najważniejszym celem stało się jak najszybsze wydostanie się z Persji i udanie się do Rzymu, gdzie mógłby ugruntować swoją pozycję jako nowy cesarz[1]. Dlatego też zawarł układ z Szapurem, płacąc ogromny okup i godząc się na to, by Armenia znalazła się w perskiej strefie wpływów, ale tereny Mezopotamii, odbite przez Rzymian w latach 243-244, miały pozostać w cesarstwie[1]. Po zawarciu porozumienia wraz z armią wrócił na wschodnie tereny imperium rzymskiego.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Filip pozostawił swojego brata, Pryskusa, w Antiochii jako zarządcę Wschodu, a sam udał się do Rzymu gdzie przybył późnym latem 244 r.[1] W stolicy nadał swojemu 7-letniemu synowi, Filipowi II, tytuł cezara[1]. W 245 r. wyruszył nad Dunaj, gdzie Karpowie wspierani przez Gotów od końca 243 r. przekraczali rzekę od strony Dacji i, wykorzystując rzymskie drogi do szybkiego przemieszczania się, pustoszyli bałkańskie prowincje[4]. Filip wypchnął barbarzyńców na północ od Dunaju i wkroczył za nimi do Dacji; latem 246 r. kampania zakończyła się zwycięstwem[5]. Mimo tego sytuacja na tym odcinku rzymskiego limesu (Dacja i dolny Dunaj) pozostawała trudna i wymagała sprowadzania dodatkowych garnizonów, co osłabiało inne części granicy[5].

W 247 r. Filip przebywał w Rzymie, gdzie zorganizował wielkie obchody 1000-lecia miasta Rzym (21 kwietnia 247 r. mijało millenium od tradycyjnej daty założenia miasta), połączone z uczczeniem jego zwycięstw oraz nadaniem synowi tytułu augusta[5]. W 248 r. nad środkowym Dunajem wybuchła rebelia Pacatianusa, została szybko stłumiana, ale destabilizacja w regionie zachęciła Kwadów i Jazygów do splądrowania Panonii[5]. Z kolei Mezję Dolną atakowali także Goci, wcześniej opłacani przez Rzym, ale teraz pozbawieni tych funduszy decyzją Filipa[5]. Sytuacja zachęciła także Karpów do wznowienia ataków na Mezję i Dację[5]. Filip wysłał nad Dunaj Decjusza z zadaniem opanowania sytuacji[5]. Decjusz działał skutecznie, co zyskało mu uznanie armii, która, rzekomo wbrew jego woli, obwołała go cesarzem w maju lub czerwcu 249 r.[6]

Niezależnie od tego wydarzenia pozycja Filipa słabła. Po poprzednikach odziedziczył kłopoty finansowe pogłębione jeszcze przez jego wydatki (m.in. wielką rozbudowę rodzinnego Philippopolis w Syrii)[7]. Próbował poprawić sytuację psując monetę, ale wstrzymywał się od podnoszenia podatków w Italii i Afryce pamiętając o kłopotach jakie przyniosło to cesarzowi Maksyminowi[7]. Jego brat, Pryskus, próbował podnieść podatki na podległym sobie Wschodzie, ale wywołał tym posunięciem rewoltę Jotapiana.[7] Być może reakcją na podniesie podatków były też rozruchy religijne jakie wtedy wybuchły w Aleksandrii, co ograniczyło dostawy zboża z Egiptu do Rzymu i dodatkowo pogłębiło problemy Filipa[7].

Upadek i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Obwołany cesarzem Decjusz ruszył z armią do Italii. Filip ruszył na jego spotkanie pozostawiając w stolicy syna[7]. W sierpniu lub wrześniu 249 r. doszło do bitwy pod Weroną - Filip został pokonany i zabity, a na wieść o jego updaku w Rzymie zamordowano jego syna[7].

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]