Filip I Arab

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Filip I Arab
Marcus Iulius Philippus
Imperator Caesar Marcus Iulius Philippus Augustus
Ilustracja
Cesarz rzymski
Okres od 244
do 249
Poprzednik Gordian III
Następca Decjusz
Dane biograficzne
Data i miejsce urodzenia 204
Philippopolis, Arabia Petraea
Data i miejsce śmierci 249
Werona
Przyczyna śmierci śmierć w bitwie
Ojciec Juliusz Marynus
Rodzeństwo Gajusz Juliusz Pryskus
Małżeństwo Otacylia Sewera
Dzieci Filip II
Moneta
moneta

Filip I Arab, Marcus Iulius Philippus (ur. 204, zm. 249) – cesarz rzymski od 244 do 249. Panował jako Imperator Caesar Marcus Iulius Philippus Augustus.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z Trachonitis, krainy w południowej Syrii leżącej na wschód od Jordanu[1]. Urodził się w miejscowości znanej obecnie jako Szahba.

Objęcie władzy[edytuj | edytuj kod]

Za rządów cesarza Gordiana III był jednym z najważniejszych (razem ze swoim bratem Pryskusem) dowódców na rozkazach Tymezyteusza, prefekta pretorianów i w latach 241-243 najważniejszej osoby w państwie[2]. Tymezyteusz zmarł w drugiej połowie 243 r. w trakcie wojny z Persją i to Filip zastąpił go na stanowisku prefekta[3]. W połowie lutego 244 r. rzymska armia została pokonana przez wojska Szapura I na perskim terytorium (niedaleko od Ktezyfonu), a cesarz Gordian zmarł lub zginął wkrótce potem[1]. W trudnej sytuacji należało szybko wybrać nowego cesarza i wybór padł na Filipa. Jego szybka zgoda była traktowana później jako dowód jego udziału w śmierci Gordiana[1].

Układ z Persją[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja Filipa była niebezpieczna. Stał na czele pokonanej armii znajdującej się na terytorium wroga i dodatkowo mógł obawiać się własnych żołnierzy, którzy mogli go zacząć obwiniać o możliwe przyszłe niepowodzenia[1]. Jego najważniejszym celem stało się jak najszybsze wydostanie się z Persji i udanie się do Rzymu, gdzie mógłby ugruntować swoją pozycję jako nowy cesarz[1]. Dlatego też zawarł układ z Szapurem, płacąc ogromny okup i godząc się na to, by Armenia znalazła się w perskiej strefie wpływów, ale tereny Mezopotamii, odbite przez Rzymian w latach 243-244, miały pozostać w cesarstwie[1]. Po zawarciu porozumienia wraz z armią wrócił na wschodnie tereny imperium rzymskiego.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Filip pozostawił swojego brata, Pryskusa, w Antiochii jako zarządcę Wschodu, a sam udał się do Rzymu, gdzie przybył późnym latem 244 r.[4][1] W stolicy nadał swojemu 7-letniemu synowi, Filipowi II, tytuł cezara[1]. W 245 r. wyruszył nad Dunaj, gdzie Karpowie wspierani przez Gotów od końca 243 r. przekraczali rzekę od strony Dacji i, wykorzystując rzymskie drogi do szybkiego przemieszczania się, pustoszyli bałkańskie prowincje[5]. Filip wypchnął barbarzyńców na północ od Dunaju i wkroczył za nimi do Dacji; latem 246 r. kampania zakończyła się zwycięstwem[6]. Mimo tego sytuacja na tym odcinku rzymskiego limesu (Dacja i dolny Dunaj) pozostawała trudna i wymagała sprowadzania dodatkowych garnizonów, co osłabiało inne części granicy[6][7].

W 247 r. Filip przebywał w Rzymie, gdzie zorganizował wielkie obchody 1000-lecia miasta Rzym (21 kwietnia 247 r. mijało millenium od tradycyjnej daty założenia miasta), połączone z uczczeniem jego zwycięstw oraz nadaniem synowi tytułu augusta[6][8]. W 248 r. nad środkowym Dunajem wybuchła rebelia Pacatianusa, została szybko stłumiona, ale destabilizacja w regionie zachęciła Kwadów i Jazygów do splądrowania Panonii[6][9]. Z kolei Mezję Dolną atakowali także Goci, wcześniej opłacani przez Rzym, ale teraz pozbawieni tych funduszy decyzją Filipa[6]. Sytuacja zachęciła także Karpów do wznowienia ataków na Mezję i Dację[6]. Filip wysłał nad Dunaj Decjusza z zadaniem opanowania sytuacji[6]. Decjusz działał skutecznie, co zyskało mu uznanie armii, która, rzekomo wbrew jego woli, obwołała go cesarzem w maju lub czerwcu 249 r.[10]

Niezależnie od tego wydarzenia pozycja Filipa słabła. Po poprzednikach odziedziczył kłopoty finansowe pogłębione jeszcze przez jego wydatki (m.in. wielką rozbudowę rodzinnego Philippopolis w Syrii)[11]. Próbował poprawić sytuację psując monetę, ale wstrzymywał się od podnoszenia podatków w Italii i Afryce pamiętając o kłopotach, jakie przyniosło to cesarzowi Maksyminowi[11]. Jego brat, Pryskus, próbował podnieść podatki na podległym sobie Wschodzie, lecz wywołał tym posunięciem rewoltę Jotapiana w Kapadocji i Uraniusza Antoninusa w Syrii[11][9]. Być może reakcją na podniesienie podatków były też rozruchy religijne, jakie wtedy wybuchły w Aleksandrii, co ograniczyło dostawy zboża z Egiptu do Rzymu i dodatkowo pogłębiło problemy Filipa[11].

Upadek i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Obwołany cesarzem Decjusz ruszył z armią do Italii. Filip ruszył na jego spotkanie, pozostawiając w stolicy syna[11]. W sierpniu lub wrześniu 249 r. doszło do bitwy pod Weroną, gdzie Filip został pokonany i zabity. Na wieść o jego upadku w Rzymie zamordowano syna[11][12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Drinkwater 2005 ↓, s. 36.
  2. Drinkwater 2005 ↓, s. 34.
  3. Drinkwater 2005 ↓, s. 35.
  4. Krawczuk 1991 ↓, s. 50.
  5. Drinkwater 2005 ↓, s. 36,37.
  6. a b c d e f g Drinkwater 2005 ↓, s. 37.
  7. Krawczuk 1991 ↓, s. 52.
  8. Krawczuk 1991 ↓, s. 53.
  9. a b Krawczuk 1991 ↓, s. 54.
  10. Drinkwater 2005 ↓, s. 37,38.
  11. a b c d e f Drinkwater 2005 ↓, s. 38.
  12. Krawczuk 1991 ↓, s. 55, 56.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]