Walentynian I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Walentynian I
Flavius Valentinianus
Imperator Caesar Flavius Valentinianus Augustus
Ilustracja
Cesarz rzymski
Okres od 26 lutego 363
do 17 listopada 375 r.
Dane biograficzne
Dynastia walentyniańska
Data i miejsce urodzenia 321 r.
Cibale
Data i miejsce śmierci 17 listopada 375 r.
Brigetio
Moneta
moneta

Walentynian I, łac. Flavius Valentinianus[1] (ur. 321 r. w Cibale w Panonii, zm. 17 listopada 375 r. w Brigetio w Panonii) – cesarz rzymski od 26 lutego 364 roku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Walentynian urodził się w 321 r. w Cibale w Panonii, a jego ojcem był Gracjan, wysoki rzymski oficer, sprawujący m.in. funkcję komesa Afryki[1]. W młodości wstąpił do armii i służył z ojcem[2]. Za panowania Konstancjusza był żołnierzem, służył jako protector, pełnił funkcję trybuna legionowego w Galii i Mezopotamii[1] i walczył w armii imperatora Juliana przeciwko barbarzyńcom nad Renem. Wraz z drugim oficerem został wysłany przez Juliana w rejon działania Barbacjona, operującego w okolicach Basilii (dzisiejszej Bazylei) dowódcy południowego skrzydła „kleszczy” ofensywy przeciwko Alamanom. Oficerowie mieli zaobserwować wymykanie się Germanów przed frontem korpusu Barbacjona, przez co ten ich przepędził, informując dodatkowo Konstancjusza, że mieli podburzać jego żołnierzy. Imperator w owe fałszywe oskarżenia uwierzył i kazał zwolnić obydwu ze służby[3]. Dodatkowo popadł w niełaskę z powodu odmowy porzucenia chrześcijaństwa[2].

Walentynian wrócił do armii dwa lata później[3] i służył podczas perskiej wyprawy Juliana, a za panowania jego następcy imperatora Jowiana został awansowany[2]. Dziewięć dni po śmierci Jowiana[2] w lutym 364 r. zgromadzenie cywilnych i wojskowych dygnitarzy w Nicaea proklamowało Walentyniana jego następcą. Ten natychmiast nadał swojemu bratu Walensowi tytuł tribunus stabulorum, ale już 28 marca przekazał mu rządy we wschodniej części imperium, a sam władał odtąd zachodnią częścią. Obaj objęli też w tym samym roku konsulat – każdy w swojej części[1].

Walentynian mierzył się z problemami na granicy na Renie. W końcu 364 r. podjął delegację Alemanów, ale przekazał im mniejszy trybut niż ci oczekiwali, w związku z czym od 365 r. rozpoczęły się najazdy łupieżcze nad Renem. Walentynian dowiedział się o tym samym fakcie równocześnie z informacją o rebelii Prokopiusza na wschodzie[1]. Do września jego dowódcy w Galii zostali pokonani, jednak już w październiku Walentynian założył siedzibę w Paryżu, skąd z wielką energią zaczął kierować operacją przeciw Alemanom[2]. Po umocnieniu granicy Walentynian zwrócił się o pomoc do Burgundów, wrogów Alemanów, jednak ten plan się nie powiódł. Ostatecznie Teodozjusz, magister equitum Walentyniana, pokonał część grup Alemanów i przesiedlił pokonanych do doliny Padu[1], a jego dowódca Jowinus pokonał ich dwa razy, a po trzecim zwycięstwie pod Durocatalaunum, zabezpieczył Galię na dłuższy czas[2]. Jednak dopiero w 374 r. podpisano traktat z królem Makrianusem[1].

Po uspokojeniu sytuacji na tym froncie Walentynian przeniósł się do Ambiani, by być w lepszym kontakcie z Teodozjuszem[2], który mierzył się w latach 367–368[1] z najazdami brytyjskich barbarzyńców: Sasów, Szkotów oraz Piktów[2]. W 373 r. przedsięwziął również kampanię przeciwko Firmusowi w Afryce, w której dowodził Teodozjusz[1].

W 367 r. mianował współwładcą zachodniej części kilkuletniego synu, Gracjana[1]. Dwa miesiące później założył rezydencję w Trewirze i pozostał tam przez siedem lat, poświęcając się rozbudowie fortyfikacji nad Renem. W 375 przeniósł się do Sirmium w Ilirii, skąd usiłował stłumić najazd Kwadów[2]. Zmarł 17 listopada 375 r. w Brigetio nad Dunajem[4] prawdopodobnie z powodu udaru mózgu w trakcie negocjacji z Kwadami w Panonii. Nowym cesarzem naddunajskie wojska obwołały 4-letniego wówczas syna cesarza Walentyniana II, obok Gracjana[1]. Jego ciało odesłano do Konstantynopola, ale dotarło tam dopiero 28 grudnia 376 r. i po sporach o miejsce pochówku prawdopodobnie złożono je w kościele św. Apostołów[4].

Za panowania Walentyniana arystokracja senatorska utraciła wpływy, gdyż awans społeczny gwarantowała służba w armii. Imperator był nicejskim chrześcijaninem, jednak odmawiał często ingerowania w spory religijne. Był skromny i oszczędny, doprowadził do podniesienia ściągalności podatków w wielu prowincjach. W latach 365–368 zreformował system monetarny, ściągając wszystkie monety bulionowe do ponownego przetopienia w scentralizowanej mennicy w imperialnym skarbcu[1]. Pomimo niewątpliwych osiągnięć historyk Ammianus Marcellinus przedstawił go jako gorszego władcę niż Julian – agresywnego, tchórzliwego i przesądnego, podczas gdy Hieronim ze Strydonu uważał go za tolerancyjnego, odważnego i odpowiedzialnego[2].

Jako drugą żonę poślubił wdowę po cesarzu Magnencjuszu Justynę i miał z nią syna Walentyniana II i trzy córki (Galla, Grata i Justa)[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Oliver Nicholson, The Oxford Dictionary of Late Antiquity, Oxford University Press, 19 kwietnia 2018, ISBN 978-0-19-256246-3 [dostęp 2019-11-09] (ang.).
  2. a b c d e f g h i j Valentinian I | Roman emperor, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-11-09] (ang.).
  3. a b Krawczuk, Aleksander., Poczet cezarzy rzymskich : dominat, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Iskry, 1991, ISBN 83-207-1099-5, OCLC 29991692.
  4. a b Mark J. Johnson, On the Burial Places of the Valentinian Dynasty, „Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte”, 40 (4), 1991, s. 501–506, ISSN 0018-2311, JSTOR4436217 [dostęp 2019-11-09].
  5. Meaghan McEvoy, Justina, wife of the emperor Valentinian I and mother of the emperor Valentinian II, „Oxford Research Encyclopedia of Classics”, 2016, DOI10.1093/acrefore/9780199381135.013.8042 [dostęp 2019-11-09] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]