Biała Piska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. warmińsko-mazurskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Biała Piska
Biała Piska - widok z wieży ciśnień
Biała Piska - widok z wieży ciśnień
Herb
Herb Białej Piskiej
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat piski
Gmina Biała Piska
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XV wiek
Prawa miejskie 1722
Burmistrz Wojciech Stępniak
Powierzchnia 3,24 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4 083[1]
1 260,2 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 87
Kod pocztowy 12-230
Tablice rejestracyjne NPI
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Biała Piska
Biała Piska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała Piska
Biała Piska
Ziemia53°36′41″N 22°03′47″E/53,611389 22,063056
TERC
(TERYT)
2816014
SIMC 0977640
Urząd miejski
ul. Mickiewicza 25
12-230 Biała Piska
Strona internetowa
BIP

Biała Piska (niem. Bialla[2]), 1938–1945 Gehlenburg) – miasto w Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biała Piska.

Zalew na rzece Białka

Historia[edytuj]

Wieś Biała Piska powstała w 1428 w miejscu wcześniejszej osady pruskiej Gayle. Nazwa pochodzi z języka staropruskiego – gaylis oznacza biały. Koloniści z Mazowsza przetłumaczyli jako Biała. Wieś wymieniana w sprawozdaniu wizytacyjnym z 1424 jako licząca 60 łanów z młynem, w dąbrowie przy Gayle (dąbrowa położona pół mili od Jeziora Kumielskiego), gdzie niejaki Cwalina wraz z 20 krewnymi objął obszar 100 łanów. Dobra te znajdowały się ćwierć drogi od młyna zwanego Steffanflies.

Przywilej lokacyjny dla wsi czynszowej wystawiony został 9 października 1428 przez Josta Struppergera komtura bałgijskiego i wójta natangijskiego, za wiedzą i wolą wielkiego mistrza Pawła von Rusdorfa. Wieś położona była w okolicy zwanej Gayle, na 60 łanach na prawie chełmińskim. Sołtys i zasadźca – Piotr Szulc otrzymał 6 łanów chełmińskich, 4 łany przeznaczono na uposażenie parafii. Mieszkańcy otrzymali 15 lat wolnizny. Karczma wymieniana była już w 1447.

W 1481 ksiądz Nicolaus parafii w Białej zrezygnował z funkcji proboszcza ze względu na stan zdrowia. Jego następcą został ks. Petrus Swenteslai z diecezji płockiej. Proboszcz Swenteslai obsadzony został przez komtura bałgijskiego Erazmusa von Reizensteina. Przed 1525 Biała należała do archiprezbiteratu w Reszlu.

Rozwój na przełomie XVI/XVII w. Biała zawdzięczała dogodnemu położeniu na szlaku handlowym. Zasłynęła głównie z dużych jarmarków bydła. Dwa wydarzenia wstrzymały rozwój miasta. W 1656 wieś została spalona przez Tatarów hetmana Gosiewskiego. Kolejnym była epidemia dżumy.

26 marca 1722 w Królewcu Fryderyk Wilhelm I, król pruski, nadał osadzie Bialla prawa miejskie. Biała Piska liczyła wówczas 600 mieszkańców. Wybudowanie linii kolejowej Ełk-Pisz (1883) spowodowało rozwój miasta w XIX w.

Stąd pochodził królewiecki ewangelicki duszpasterz polski Krzysztof Liebruder. W latach 1826-1829 pastorem był Jan Szamborski (1780-1832), nauczyciel, autor popularnych na Mazurach podręczników do nauki języka polskiego.

Do 1938 miasto nosiło oficjalną niemiecką nazwę administracyjną Bialla. 16 lipca 1938) dekretem będących u władzy niemieckich nazistów przemianowana na Gehlen, po czym na Gehlenburg[3][2]. 4 września 1939 samotny polski samolot Karaś z 51 eskadry rozpoznawczej ostrzelał i obrzucił na miejscowym dworcu bombami niemiecki pociąg przewożący uzbrojenie i sprzęt wojskowy.

Po zakończeniu II wojny światowej do 1946 miasto było siedzibą powiatu piskiego.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego.

W sierpniu 2017 elewacja miejscowej kaplicy ewangelicko-augsburskiej została zbeszczeszczona przez umieszczenie haseł nacjonalistycznych i wulgarnego rysunku[4].

Demografia[edytuj]

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 4 119 mieszkańców[5].

  • Piramida wieku mieszkańców Białej Piskiej w 2014 roku [1].


Piramida wieku Biala Piska.png

Zabytki[edytuj]

Gospodarka[edytuj]

Obecnie w Białej Piskiej jest zlokalizowany drobny przemysł spożywczy i drzewny. W pobliżu miasta znajdują się pokłady torfu, wapienia łąkowego i rudy darniowej. Znajduje się tu przystanek PKP, PKS, ośrodek zdrowia, poczta, bank, restauracje, kawiarnie, funkcjonowało kino.

Kościoły[edytuj]

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej, należącej do dekanatu Biała Piska, diecezji ełckiej. W miejscowości znajduje się także kaplica ewangelicko-augsburska należąca do parafii w Piszu[6].

Transport[edytuj]

Węzeł drogowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez miasto przebiega linia kolejowa SzczytnoEłk, ze stacją kolejową Biała koło Piszu, Od 1 lipca 2010 roku, przywrócono po 10 latach ruch pasażerski na linii (Olsztyn)-Pisz-Ełk przez Białą k.Piszu.

Sport[edytuj]

W miejscowości działa klub piłki nożnej Znicz Biała Piska, założony w 1954 roku.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Biala_Piska, w oparciu o dane GUS.
  2. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. Deutsche Verwaltungsgeschichte Ostpreußen, Kreis Johannisburg
  4. Wulgarny rysunek i hasło "Tu jest Polska" na elewacji kaplicy ewangelickiej w Białej Piskiej. onet.pl, 6 sierpnia 2017. [dostęp 2017-08-07].
  5. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-27].
  6. Wulgarny rysunek i hasło "Tu jest Polska" na elewacji kaplicy ewangelickiej w Białej Piskiej. onet.pl, 6 sierpnia 2017. [dostęp 2017-08-07].

Bibliografia[edytuj]

  • Grzegorz Białuński: Kolonizacja Wielkiej Puszczy (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie). Olsztyn, OBN, 2002, 237 str., ​ISBN 83-87643-97-1​, ISSN 0585-3893
  • Darmochwał T., Rumiński M. J., 1996. Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok

Linki zewnętrzne[edytuj]