Maksymin Daja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Maximinus II Daia)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maksymin Daja
Daia (od 305 r. Gaius Galerius Valerius Maximinus)
Imperator Caesar Gaius Galerius Valerius Maximinus Augustus
ilustracja
Głowa stylizowanego popiersia porfirowego (kopia kairskiego oryginału)
Cesarz rzymski
Okres panowania od 1 maja 305
do 313
Dane biograficzne
Data urodzenia 20 listopada 270 (lub 285)
Data śmierci 313
Moneta
moneta
Awers follisa z portretem władcy

Maksymin Daja (lub Daza)[a], Gaius Galerius Valerius Maximinus (ur. 20 listopada 270, zm. 313 w Tarsie) – cesarz rzymski, jeden z tetrarchów panujący w latach 310-313.

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z Illyrikum[1], był synem siostry Galeriusza[2], później (305) przez niego adoptowanym. Według Laktancjusza[3], dzięki pokrewieństwu szybko awansował w armii, do której wstąpił będąc prostym pasterzem z chłopskiej rodziny, wkrótce przeniesiony do przybocznej straży cesarskiej (jako scutarius, protector), a następnie mianowany trybunem[4].

Po abdykacji Dioklecjana wraz z Maksymianem i podniesieniu Galeriusza do godności augusta w 305, otrzymał przy nim tytuł cezara jako wielkorządca diecezji obejmującej południowo-wschodnią część Azji Mniejszej i Syrię z Egiptem (dioecesis Orientis). Na zjeździe tetrarchów w Carnuntum (308) wujowi nie udało się pozyskać dla niego tytułu augusta, dopiero w dwa lata potem został nim ogłoszony przez własne wojska, co Galeriusz zalegalizował. Po jego śmierci (311) opanował resztę Azję Mniejszej przy poparciu ludności zjednanej ulgami podatkowymi. Wywołało to konflikt z Licyniuszem, zażegnany jednak pertraktacjami na Bosforze odsuwającymi czasowo groźbę wojny domowej.

Ostatecznie zerwał rozejm z Licyniuszem w 313: wykorzystując konflikt Maksencjusza z Konstantynem na zachodzie, zaatakował jego trackie posiadłości i zajął Bizancjum, zamierzając następnie kierować się ku Italii. Pokonany przez Licyniusza 30 kwietnia 313 w rozstrzygającej bitwie na Campus Ergenus w pobliżu Adrianopola, schronił się najpierw do Nikomedii[b]. Poniósł śmierć w sierpniu tego samego roku, najpewniej popełniając samobójstwo w cylicyjskim Tarsie obleganym przez wojska Licyniusza[5].

Ocena panowania[edytuj | edytuj kod]

Mimo niskiego pochodzenia i braku wykształcenia, Daza miał wspierać ludzi nauki i literatury, którymi chętnie się otaczał. Na jego prymitywny charakter istotny wpływ miał jednak alkohol, wskutek czego tracił nad sobą panowanie, przejawiając wówczas brutalność i okrucieństwo[6]. Współczesny nam historyk wydaje o nim zwięzłą opinię: „Był dobrym żołnierzem, ale też okrutnikiem, pijakiem i rozpustnikiem”[7].

Jako wyznawca tradycyjnej religii Maksymin wspierał i odnawiał jej popularne kulty (np. Serapisa, Jowisza, Apollina, Tyche-Fortuny, Herkulesa) usiłował też nadać im organizację wzorowaną na chrześcijaństwie z hierarchią kapłańską podległą zwierzchnikom prowincji (arcykapłanom)[8]. Uważany za fanatyka[9], wyróżniał się wśród tetrarchów wykonując gorliwie i bezwzględnie edykty Dioklecjana dotyczące prześladowania chrześcijan[10], co częściowo podyktowane było chęcią pozyskania wpływowych i zamożnych środowisk pogańskich w podległych mu krajach. Chrześcijanom zakazywano zgromadzeń na cmentarzach, więziono ich i usuwano z miast na wniosek administracji, skazywano też na śmierć. Ofiarą represji padli jako męczennicy m.in. biskup Piotr z Aleksandrii i Lucjan, założyciel katechetycznej szkoły w Antiochii. Ponadto prowadzono żywą propagandę antychrześcijańską poprzez rozpowszechnianie obciążających pism z zarzutami[11]. Maksymin zaprzestał na krótko prześladowań po ogłoszeniu edyktu tolerancyjnego Galeriusza, lecz później wznowił je, by ostatecznie zrezygnować z nich wiosną 313 po klęsce zadanej mu przez Licyniusza, przypuszczalnie w zamiarze spóźnionego pozyskania chrześcijan dla ocalenia swej władzy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Miano to (nomen) w oficjalnej nomenklaturze nigdy nie występowało (Słownik cesarzy rzymskich, dz. cyt., s. 228), ale wedle Laktancjusza było jego pierwotnym imieniem (De mortibus persecutorum 18,13; 19,4), co znajduje potwierdzenie w inskrypcji (CIL VIII, 10784). Natomiast Epitome de Caesaribus (40,18) podaje imię Daca, co mogło łączyć się z pochodzeniem z ówczesnej prowincji Dacia Ripensis i uległo późniejszemu zniekształceniu.
  2. W relacji Zosimosa bitwa rozegrała się znacznie dalej, bo w Ilirii, a Maksymin wycofywał się do Egiptu w nadziei zgromadzenia dalszych sił do wojny z przeciwnikiem (Historia nova II 18,3).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aureliusz Wiktor, Liber de caesaribus 40,1.
  2. Tak podaje Epitome de Caesaribus (40,1 i 40,18), jak i Zosimos (Historia nova II 8,1); Laktancjusz uważa go za krewnego (De mortibus persecutorum 18,14).
  3. De mortibus persecutorum 18,14.
  4. W gronie przywódców Eutropiusz nazywa go „człowiekiem nowym” (Breviarium ab Urbe condita 10,4).
  5. Laktancjusz, De mortibus persecutorum 49. W tradycji chrześcijańskiej śmierć tę uznawano za karę Bożą, a Licyniusza pośrednio za wykonawcę boskiej woli (Marcel Simon: Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I-IV w., dz. cyt., s. 215).
  6. Według Epitome de Caesaribus 40,18-19; por. Alexander Demandt: Prywatne życie cesarzy rzymskich. Gdynia: Uraeus, 1997, s. 237.
  7. Henry Bergasse: Podzwonne dla Rzymu. Warszawa: Pax, 1981, s. 65.
  8. Posłużyła ona później jako wzór dla podobnych działań Julianowi Apostacie (Marcel Simon: Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I-IV w., dz. cyt., s. 435; 238, 271).
  9. Marcel Simon: Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I-IV w., dz. cyt., s. 214.
  10. Mimo wezwania Konstantyna Wielkiego w 312, by ich zaniechał (Marian Banaszak: Historia Kościoła katolickiego, dz. cyt., s. 118).
  11. Marian Banaszak: Historia Kościoła katolickiego, dz. cyt., s. 114-115.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]