Tomasz Beksiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tomasz Beksiński
Tomasz Sylwester Beksiński
Ilustracja
ok. 1985
Data i miejsce urodzenia 26 listopada 1958
Sanok
Data i miejsce śmierci 24 grudnia 1999
Warszawa
Przyczyna śmierci samobójstwo
Zawód dziennikarz muzyczny, prezenter radiowy, tłumacz
Edukacja I Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku;
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Rodzice Zdzisław Beksiński
Zofia Beksińska (z d. Stankiewicz)

Tomasz Sylwester Beksiński[1] (ur. 26 listopada 1958 w Sanoku, zm. 24 grudnia 1999 w Warszawie) – polski dziennikarz muzyczny, prezenter radiowy, tłumacz języka angielskiego.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w Sanoku, był synem Zofii (1928-1998) i Zdzisława (1929-2005) oraz prawnukiem Władysława i praprawnukiem Mateusza. Jego matką chrzestną była Alina Jankowska z zaprzyjaźnionej z Beksińskimi rodziny Trendotów[2]. Muzyką interesował się już od 12. roku życia. Szczególną pasję przejawiał do rocka progresywnego, mrocznej muzyki gotyckiej oraz do horrorów. W felietonach wspominał, że po raz pierwszy i ostatni bał się na filmie Kobieta-Wąż, który obejrzał w 1970 roku. Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku z 1977 (w jego klasie był Grzegorz Gajewski)[3]. Przez rok studiował anglistykę na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, na wydziale zlokalizowanym w Sosnowcu[4].

2 listopada 1988 przeżył katastrofę lotniczą w Białobrzegach pod Rzeszowem, w której zginęła jedna osoba, a kilka zostało poważnie rannych. Od tamtej pory mocno unikał podróży lotniczych (do Londynu jeździł wyłącznie autokarem), choć skorzystał z tego środka transportu jeszcze raz — na trasie Rzeszów–Warszawa[5].

Jego matka Zofia Beksińska zmarła w 1998 roku z powodu tętniaka aorty, a jego ojciec został brutalnie zamordowany w swoim mieszkaniu w 2005 roku.

Dziennikarz muzyczny[edytuj]

Pod koniec lat 70. został dziennikarzem muzycznym i wkrótce stał się jedną z najbardziej charyzmatycznych osobowości wśród polskich prezenterów radiowych. Już jako licealista prowadził szkolny radiowęzeł w Sanoku[6]. Potem jako prezenter muzyczny grał w dyskotekach, np. w klubie „Dedal” w Rzeszowie oraz prowadził cykliczne imprezy dyskotekowe pod nazwą „Super-Video Disco” w Sanoku[4].

Wybór drogi życiowej nie był dziełem przypadku – znany był wśród melomanów jako osoba posiadająca bogaty zbiór płyt. W czasach PRL niektóre z nich, pochodzące z zagranicy, były prawdziwym rarytasem (wiele z nich znalazło się w domu Beksińskich jako zapłata za obrazy, które Zdzisław Beksiński wysyłał za granicę w ramach swego rodzaju handlu wymiennego[7]). Chętnie je udostępniał, dlatego też wielu prezenterów radiowych zabiegało o jego przyjaźń.

Chciał pracować w radiu. Na antenie zadebiutował 23 maja 1982 roku w bloku „Muzyczne Studio Młodych” nadawanym w Programie I Polskiego Radia. Tam właśnie, u boku Bogdana Fabiańskiego, stawiał pierwsze kroki jako profesjonalny radiowiec. Prezentował nowości płytowe w „Muzycznym Studiu Młodych”, a następnie jego kontynuacji, „Magazynie Muzycznym Rytm”. Z Fabiańskim, a czasami z Witoldem Pogranicznym, współprowadził audycję „Muzyka Nocą”. Sporadycznie prezentował nowe piosenki także w „Lecie z Radiem”. Przez krótki okres współpracował również z Radiem Rzeszów, prowadząc audycje przy okazji swoich wyjazdów do rzeszowskich klubów[8].

Radiowego rzemiosła uczył się od Piotra Kaczkowskiego, Jerzego Kordowicza i Korneliusza Pacudy. Jego debiut w Programie III Polskiego Radia miał miejsce 2 października 1982 roku, u Marka Niedźwieckiego w audycji „Zapraszamy do Trójki”[4]. W lipcu 1983 roku rozpoczął autorską audycję pt. „Na rockową nutę” w Programie I, którą prowadził do końca października 1990 roku[4]. Jego drugą własną audycją była „Nie tylko ballada” (początkowo „Muzykoterapia: Nie tylko ballada”), obecna na antenie Programu IV Polskiego Radia od marca 1984 do kwietnia 1989 roku. Współpracował z Programem II Polskiego Radia, gdzie od kwietnia 1984 do marca 1991 roku bywał gościem bardzo popularnego „Wieczoru Płytowego” Tomasza Szachowskiego, a 26 marca 1985 roku rozpoczął prowadzenie autorskiej audycji „Romantycy muzyki rockowej”, popularyzującej głównie muzykę new romantic. Od kwietnia 1983 roku prowadził „Klub stereo” w Programie IV Polskiego Radia. Jego ostatnią audycją w Programie II, był „Czas na Rock”, nadawany do 21 marca 1991 roku. Po odejściu Programu II od muzyki rockowej w 1991 roku, podjął współpracę z Programem III i stacją RMF FM. W Programie III był współautorem audycji z cyklu „Muzyczna poczta UKF” i „W tonacji Trójki”, w latach 1991–1992. Tam również, tym samym okresie sporadycznie prowadził „Wspomnienia z kompaktu”. 25 maja 1991 roku po raz pierwszy poprowadził nocną audycję „Trójka pod księżycem” i z czasem skoncentrował swoją radiową aktywność wyłącznie na niej. „Trójka pod księżycem” zyskała duże grono słuchaczy i status „kultowej”, będąc starannie opracowaną całością słowno-muzyczną[8].

Pisał felietony oraz recenzje do czasopisma „Tylko Rock” oraz „Magazynu muzycznego”. Od 1998 roku miał w „Tylko Rocku” stałą rubrykę pod tytułem „Opowieści z Krypty”, gdzie drukowano jego felietony. Ogółem napisał ich 18. Pisał również felietony i reportaże filmowe do czasopisma „Machina”.

Tłumacz[edytuj]

Tomasz Beksiński rozpoczął karierę tłumacza języka angielskiego od amatorskich pokazów filmów. W 1983 roku wraz z licealnym kolegą Januszem Baryckim kupił magnetowid i zaczął wyświetlać pozyskiwane na giełdach filmy w rzeszowskich klubach studenckich i Sanockim Domu Kultury. Z racji, że były to filmy w wersji anglojęzycznej, oficjalnie niedostępne w kinach, przygotowywał do nich polskie listy dialogowe. Początkowo podczas seansów odczytywał je sam lub z pomocą kolegów. Po nabyciu własnego magnetowidu zaczął dogrywać do filmów swoją ścieżkę lektorską[9].

Gdy w drugiej połowie lat 80. w Polsce ruszyła legalna dystrybucja filmów wideo, oburzony niskim poziomem tłumaczeń filmów bondowskich rozprowadzanych przez firmę ITI Home Video udał się do niej z samodzielnie spolszczonym filmem „Octopussy”. Przyjęty przez kierowniczkę studia opracowań filmowych ITI, Ewę Chobę, rozpoczął pracę jako translator list dialogowych. Swoje umiejętności doskonalił pod okiem doświadczonej tłumaczki i redaktorki Janiny Graf. Później podjął także współpracę z Telewizją Polską[10].

Przetłumaczył m.in. wszystkie ówczesne filmy o Jamesie Bondzie, Harrym Callahanie i niemal całą twórczość filmową i telewizyjną grupy Monty Pythona, której był gorącym miłośnikiem oraz kilkadziesiąt innych filmów, między innymi: Milczenie owiec, Dzikość serca, Rój, Ktoś mnie obserwuje, Robin Hood – książę złodziei, Czas apokalipsy, Po tragedii Posejdona, Ptasiek, Szklana pułapka, Nie oglądaj się teraz, Drakula, Frankenstein, Zabójcza broń, 1941, Smętarz dla zwierzaków, Wściekłe psy.

Tłumaczył również teksty prezentowanych piosenek, np. zespołów: The Cure, Devil Doll, Genesis, Marillion, Iron Maiden, King Crimson, Pink Floyd, The Doors, Ultravox, Joy Division, Lacrimosa, Depeche Mode i The Sisters of Mercy.

Zaprzyjaźnionym polskim zespołom: Closterkeller, Fading Colours, Omni oraz Quidam pomagał czasami w przygotowywaniu anglojęzycznych tekstów piosenek, przekładając je z wersji oryginalnej lub udostępniając własne wiersze pisane w języku angielskim. Nigdy nie oczekiwał za to wynagrodzenia, nie życzył sobie także umieszczania jego nazwiska na okładkach płyt[11].

Samobójstwo[edytuj]

Grobowiec rodziny Beksińskich (Cmentarz Centralny w Sanoku)

Skłonności samobójcze przejawiał już od czasów młodości – w wieku lat 16 próbował popełnić samobójstwo poprzez otrucie się gazem i zażycie środków nasennych[7]. Dowodem obsesyjnego zainteresowania własną śmiercią jest również fakt, że we wrześniu 1977, w wieku lat 18, rozwiesił w rodzinnym Sanoku własne klepsydry[12][4], których wykonanie zamówił wcześniej w lokalnej drukarni. Przed 1999 rokiem podjął jeszcze co najmniej kilka prób samobójczych; w czasie jednej z nich (w jego warszawskim mieszkaniu) odkręcony gaz uległ samozapłonowi, po czym eksplodował – Beksiński uległ poparzeniom oraz został zraniony fragmentami szyb. W czasie innej z prób uratował go ojciec, który – zaniepokojony milczącym telefonem – przyszedł do jego mieszkania i odnalazł go w stanie śmierci klinicznej, spowodowanym przedawkowaniem środków nasennych[7].

Ostatecznie, 24 grudnia 1999 Tomasz Beksiński popełnił samobójstwo[13] zażywając znaczne ilości leków, wcześniej dwuznacznie zapowiadając je w pesymistycznie podsumowującym współczesną kulturę felietonie w piśmie „Tylko Rock”.

Wolą wyrażoną w testamencie przekazał wszystkie swoje płyty kompaktowe Programowi III PR (z powodu trudności organizacyjnych do dziś pozostają nieużywane), a posiadane obrazy autorstwa swojego ojca Zdzisława Muzeum Historycznemu w Sanoku. Jego sprzęt wideo i niemal cała kolekcja filmów fabularnych trafiła do George’a Sliwy, kasety wideo z filmami muzycznymi do Piotra Kosińskiego. Słynna „wampirza” peleryna została oddana Anji Orthodox. Wokalistka występowała w niej czasem na scenie[14].

Upamiętnienie[edytuj]

W 2000 Telewizja Polska nagrała krótkometrażowy film dokumentalny Dziennik zapowiedzianej śmierci[15]. Film otrzymał Nagrodę Specjalną Festiwalu Mediów „Człowiek w zagrożeniu” (Łódź 2000).

W dniach od 12 do 15 listopada 2009 w Sanoku odbył się festiwal „Love Never Dies, czyli dlaczego pamiętamy Tomka Beksińskiego”. Organizatorami festiwalu byli: Fundacja Beksiński przy współudziale Miasta i Powiatu Sanok oraz Muzeum Historycznego w Sanoku. Podczas spotkania wystąpiły grupy Closterkeller i Fading Colours[16].

W 2009 roku ukazał się album Tomasz Beksiński 1958-1999 (wyd. Fundacja Beksiński, Rzeszów, ISBN 978-83-929805-0-6), na który złożyła się książka autorstwa Sylwii Stępniewskiej, album fotograficzny, wybór wierszy i prac graficznych Tomasza Beksińskiego oraz film dokumentalny o nim, zatytułowany Dr. Jimmy[17].

W 2011 roku ukazał się album „Tomek Beksiński[18][19][20] z udziałem Rafała Błażejewskiego, Macieja Januszko, Marcelego Latoszka, Piotra Chancewicza, Roberta Fijałkowskiego, Pawła Jurkowskiego, Anji Orthodox, Piotra Pniaka, Łukasza Rychlickiego, Tomasz Solnica, Jerzego Styczyńskiego i Wojciecha Waglewskiego.

Festiwal Rocka Progresywnego w Gniewkowie od ósmej edycji (2014) nosi imię Tomasza Beksińskiego[21].

W 2014 ukazała się książka biograficzna o Zdzisławie i Tomaszu Beksińskich pt. Beksińscy. Portret podwójny, autorstwa Magdaleny Grzebałkowskiej[7][22].

Dnia 2 lutego 2015 r. nakładem Agencji Muzycznej Polskiego Radia, pod patronatem Programu III Polskiego Radia, została wydana płyta poświęcona pamięci Tomasza Beksińskiego. Album kompilacyjny Tomasz Beksiński – In Memoriam zawiera 14 utworów artystów, których muzykę dziennikarz prezentował w swoich audycjach (takich jak The Sisters of Mercy, The Legendary Pink Dots, Lacrimosa, Marillion, The Alan Parsons Project, Jethro Tull, Collage, Closterkeller, Camel). Wyboru nagrań dokonali dziennikarze radiowej „Trójki” oraz sympatycy jego programów. W dniu premiery albumu Program 3 poświęcił osobie Beksińskiego część czasu antenowego – wyemitowano m.in. reportaż zatytułowany Romantycy muzyki rockowej, autorstwa Ireneusza Białka[23].

4 marca 2016 w Piskim Domu Kultury w Piszu odbyła się premiera sztuki pt. „Warto żyć?/!”, która przedstawia postać Tomasz Beksińskiego. Reżyserem, scenarzystą i choreografem jest Marta Agata Chrzanowska. Twórczyni zadaje pytanie czy warto żyć?/!, pokazując postać Tomasza Beksińskiego, jego życie prywatne, zawodowe, niespełnione marzenia, pragnienia o których mówił i pisał, w rezultacie pożegnanie się ze światem.

16 września 2016 r. w Sanoku miała miejsce premiera książki Wiesława Weissa „Tomek Beksiński. Portret prawdziwy”[24]. W zamyśle autora ponad 700-stronicowa pozycja ma być próbą nakreślenia portretu Tomasza Beksińskiego i odtworzenia jego losów w możliwie najuczciwszy sposób[25].

W 2016 premierę miał film „Ostatnia rodzina” opowiadający warszawską część losów rodziny Beksińskich. Dzieło otrzymało liczne nagrody na festiwalach filmowych, zarówno w Polsce (m.in. Złoty Lew dla najlepszego filmu na Festiwalu Filmowym w Gdyni) jak i zagranicą. W rolę Tomasza Beksińskiego wcielił się Dawid Ogrodnik[26].

Felietony z cyklu „Opowieści z Krypty”[edytuj]

Felietony publikowane w czasopiśmie „Tylko Rock”:

  • Solsbury Hill – nr 8/1998
  • Martwy krab – nr 9/1998
  • Odsuńcie ode mnie ten komputer goryczy – nr 10/1998
  • Upadek cesarstwa kasetowego – nr 11/1998
  • III Reich'n'roll – nr 12/1998
  • The Michael Douglas syndrome – nr 1/1999
  • Seks dla dorastających – nr 2/1999
  • Kobieta wąż – nr 3/1999
  • Patetyczny bękart – nr 4/1999
  • Shit przyszłości – nr 5/1999
  • Co by tu jeszcze spieprzyć – nr 6/1999
  • Młotek człowiekowi sąsiadem – nr 7/1999
  • Jaszczurka w bidecie – nr 8/1999
  • Simone Choule – nr 9/1999
  • Tylko nie rock! – nr 10/1999
  • Dyskretny urok klasy robotniczej – nr 11/1999
  • Mur – nr 12/1999
  • Fin de siecle – nr 1/2000

Przypisy[edytuj]

  1. Historia rodu Beksińskich. beksinski.com.pl. [dostęp 2015-10-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-02)].
  2. Stanisław Dobrowolski: Kamienica w Sanoku. Edelheitowie, Trendotowie, Jankowscy. Krosno: Ruthenus, 2013, s. 184. ISBN 978-83-7530-234-9.
  3. I Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku → Uczniowie → Absolwenci. Strona I LO w Sanoku (1losanok.pl). [dostęp 2015-10-06].
  4. a b c d e Tomasz Beksiński: Nie lubię dyskotek. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 6, Nr 23 (422) z 10-20 sierpnia 1987. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  5. Wiesław Weiss: Tomek Beksiński. Portret prawdziwy. Czerwonak: Vesper, 2016, s. 358. ISBN 9788377312438.
  6. Wacław Drwięga: Liceum w latach 1958–1980. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 22.
  7. a b c d Magdalena GrzebałkowskaBeksińscy. Portret podwójny. Strona wydawnictwa Znak (znak.com.pl). [dostęp 2015-10-06].
  8. a b Wiesław Weiss: Tomek Beksiński. Portret prawdziwy. Czerwonak: Vesper, 2016, s. 200-225. ISBN 9788377312438.
  9. Wiesław Weiss: Tomek Beksiński. Portret prawdziwy. Czerwonak: Vesper, 2016, s. 188-192. ISBN 9788377312438.
  10. Wiesław Weiss: Tomek Beksiński. Portret prawdziwy. Czerwonak: Vesper, 2016, s. 359,363. ISBN 9788377312438.
  11. Wiesław Weiss: Tomek Beksiński. Portret prawdziwy. Czerwonak: Vesper, 2016, s. 280-298. ISBN 9788377312438.
  12. Dokumenty rodzinne. Dokumenty i archiwalia rodziny Beksińskich. Strony Muzeum Historycznego w Sanoku (muzeum.sanok.pl). [dostęp 2015-10-06].
  13. Tomasz Beksiński nie żyje. WP – Muzyka (muzyka.wp.pl), 1999-12-27. [dostęp 2015-10-06].
  14. Wiesław Weiss: Tomek Beksiński. Portret prawdziwy. Czerwonak: Vesper, 2016, s. 663-666. ISBN 9788377312438.
  15. Dziennik zapowiedzianej śmierci w bazie filmweb.pl.
  16. Waldemar Och. Kalendarium sanockie 2005-2010. „Rocznik Sanocki 2011”, s. 277, 2011. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  17. Tomasz Beksiński 1958 - 1999. Lubimyczytać.pl. [dostęp 2015-10-06].
  18. Grupa WirtualnaG. W. Polska Grupa WirtualnaG. W., Tomek Beksiński na płycie, muzyka.wp.pl, 24 sierpnia 2011 [dostęp 2016-05-01] (pol.).
  19. Redakcja, W hołdzie Nosferatu, album „tOMEk Beksiński” w październiku., NEWSFix Magazine, 26 sierpnia 2011 [dostęp 2016-05-01].
  20. Tomek Beksiński [Digipack] - OME | Muzyka | merlin.pl, merlin.pl [dostęp 2016-05-01].
  21. Festiwal Rocka Progresywnego w Gniewkowie → O festiwalu → Historia. Stowarzyszenie Inicjatyw Niezależnych „PROGRES”. [dostęp 2015-10-06].
  22. BEKSIŃSCY - ojciec i syn przeklęci. wPolityce.pl – Kultura (wPolityce.pl/kultura), 2014-01-29. [dostęp 2015-10-06].
  23. Płyta „Tomasz Beksiński - In Memoriam” pod patronatem Trójki. PolskieRadio.pl – Trójka, 2015-01-29. [dostęp 2015-10-06].
  24. Dziś premiera książki „Tomek Beksiński - portret prawdziwy”. 2016-09-16. [dostęp 2016-10-21].
  25. Wiesław Weiss: Tomek Beksiński. Portret prawdziwy. Czerwonak: Vesper, 2016, s. 7. ISBN 9788377312438.
  26. OSTATNIA RODZINA (pol.). FilmPolski.pl. [dostęp 2 listopada 2016].

Linki zewnętrzne[edytuj]