The Who

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
The Who
Ilustracja
The Who podczas koncertu (Chicago, 1975).
Od lewej: Daltrey, Entwistle, Moon i Townshend.
Pochodzenie

 Anglia

Gatunek

hard rock[1], rock albumowy[1], rock and roll[1], psychedelic/garage rock[1], power pop

Aktywność

1964–1982, 1985, 1988–1991, 1996–1997, od 1999

Wydawnictwo

Wielka Brytania:
Brunswick, Polydor, Reaction, Track
Stany Zjednoczone:
Decca, Geffen, MCA, Universal Republic, Warner Bros.

Skład
Roger Daltrey (1964-)

Pete Townshend (1964- )
Simon Townshend (1964-1967, 2002- )
Zak Starkey (1996- )
Pino Palladino (2002- )

Byli członkowie
John Entwistle
Keith Moon
Doug Sandom
Kenney Jones
Strona internetowa

The Whoangielski zespół rockowy powstały w 1964 roku w Londynie, związany z subkulturą modsów, a częściowo także z ruchem hippisowskim[2][3][4].

Grupa do dziś uważana za jedną z najbardziej wpływowych formacji rockowych wszech czasów[1][5][6][7][8]; obok The Beatles, The Kinks oraz The Rolling Stones zaliczana bywa do wielkiej czwórki tzw. „brytyjskiej inwazji”. Często określana mianem „jednego z najbardziej żywiołowych oraz intensywnych zespołów w historii rocka” (one of the most turbulent and intense acts in the genre’s history)[8].

Klasyczny skład grupy (1964–1978) współtworzyli Pete Townshend, Roger Daltrey, Keith Moon i John Entwistle. Od lat 80. rolę perkusisty pełnił Kenney Jones, wcześniej członek zespołu Small Faces. Muzyka grupy The Who słynęła z zamiłowania do eksperymentowania brzmieniem, dlatego częstokroć uważana jest przez historyków rocka za jeden z najbardziej kreatywnych i innowacyjnych aktów muzyki lat 60 i 70. Przypisuje jej się prekursorstwo względem szeregu gatunków, takich jak punk rock, hard rock, rock stadionowy, synth pop, power pop, art rock, rock garażowy, opera rockowa, rock koncepcyjny, rock albumowy, brit pop, rock alternatywny, new wave, meta-rock, a nawet rock eksperymentalny oraz doom metal[1][9][10][11]. Pionierski wkład The Who w muzykę rockową obejmował również świadome korzystanie ze gitarowego sprzężenia zwrotnego (zwłaszcza podczas koncertów na żywo), wprowadzenie power chordów, użycie wzmacniaczy Marshalla oraz syntezatorowej kompozycji algorytmowej (m.in. Baba O'Riley, Won't Fooled Again czy I've Known No War). We wczesnych latach aktywności muzyka The Who uznawana była także za najgłośniejszy oraz najbardziej buntowniczy spośród ówczesnych aktów muzyki rockowej[7][8].

Sławę przyniosła zespołowi pochodząca z debiutanckiego albumu piosenka My Generation (1965), która dzięki frazie: „mam nadzieję, że umrę zanim się zestarzeję” (I hope I'll die before get old), stała się jednym z hymnów młodzieży kontrkulturowej, a później także punktem odniesienia dla artystów punkowych[11]. Dalsze losy grupy wiązały się ze środowiskiem londyńskiej cyganerii pop artowej. Czołowym osiągnięciem The Who okazał się jednak hardrockowy album Who's Next (1971) oraz dwie opery rockowe, Tommy (1969) i Quadrophenia (1973), które snują opowieść o zbuntowanym młodym indywidualiście poszukującym sensu życia. Piętno na refleksyjnych piosenkach grupy odcisnęły poszukiwania duchowe Pete'a Townshenda, w tym zwłaszcza jego fascynacja rozmaitymi wariantami filozofii Wschodu[3][12], chrześcijańską mistyką oraz sufizmem[13].

Słynne stały się również koncerty The Who, które dzięki wprowadzeniu „kontrolowanego chaosu”, zostały uznane za muzyczny odpowiednik sztuki awangardowej spod znaku Jacksona Pollocka[14][15]. Występy na żywo częstokroć kończyły się destrukcją instrumentów oraz sprzętu nagłaśniającego, co miało obrazować frustrację powojennego pokolenia. Pierwszy album koncertowy grupy, Live at Leeds, przez wielu krytyków muzycznych określany jest jako najlepszy albumowy zapis występu na żywo w historii klasycznego rocka[16][17][18]. Okazał się on prekursorski względem heavy metalu spod znaku Led Zeppelin oraz Deep Purple[19][20]. Do historii przeszedł również występ zespołu na Festiwalu w Woodstock w 1969 roku.

Skład grupy[edytuj | edytuj kod]

Grupa wywodzi się z grającego covery rhythm and bluesowe zespołu The Detours, który w 1961 roku założył Roger Daltrey. W 1964 roku grupa, w uformowanym już stałym składzie, zmieniła nazwę na High Numbers, wydając jeden singel, później pojawiły się propozycje przemianowania zespołu na The Hair (jeszcze przed powstaniem musicalu Hair), aby w ten sposób przyciągnąć młodzież hippisowską[21]. Ostatecznie muzycy zmienili nazwę na The Who, zaczęli grać własny repertuar i wyrabiać własny styl sceniczny.

Za lidera grupy uważany jest zazwyczaj Pete Townshend, gitarzysta, którego unikalna technika „wiatraka” (uderzania akordów ręką obracającą się na podobieństwo wiatraka) wzbudzała uznanie publiczności[22]. Jako absolwent szkoły artystycznej Ealing Art College wzorował się na malarstwie Jacksona Pollocka, usiłując uzyskać analogiczny do jego stylu artystycznego efekt „plam dźwiękowych”[14]. Townshenda często określa się jako pierwszego „gniewnego, agresywnego gościa” (rock's first angry guy)[8]. Jego oryginalna technika gry na gitarze oraz destrukcyjne zachowania na scenie uczyniły go również w powszechnym mniemaniu „ojcem chrzestnym punka”[11][23]. Był on również kompozytorem, autorem pomysłów, tekstów i kompozycji dwóch najsłynniejszych oper rockowych, Tommy i Quadrophenia. Dużą rolę w twórczości Townshenda odegrali także nauczyciele duchowi, w tym zwłaszcza Meher Baba oraz Inayat Khan[13].

Wokalista grupy Roger Daltrey obdarzony był czystym i mocnym głosem, zdolnościami aktorskimi i sceniczną charyzmą.

W oryginalnym składzie grali ponadto perkusista Keith Moon oraz basista John Entwistle. Sekcja rytmiczna The Who uważana jest przy tym za jedną z najlepszych w historii muzyki rockowej. W 2007 roku Moon został sklasyfikowany na 2. miejscu listy 50 najlepszych perkusistów rockowych według Stylus Magazine[24]. Z kolei Entwisle bywa uznawany za najlepszego basistę w dziejach klasycznego rocka[25].

Moon zasłynął ze swoich skłonności do destrukcji: niszczył pokoje hotelowe, mieszkania przyjaciół, a także swój własny dom[26], wyrzucał przez okna meble, umieszczał w toaletach fajerwerki, aby następnie doprowadzić do ekslozji[27]. Destrukcyjne zachowania były często stymulowane stosowaniem dużej ilości alkoholu oraz narkotyków[28]. Moon wprowadzał do zespołu także elementy absurdalnego humoru[29]. Z powodu stosunkowo niskich umiejętności wokalnych śpiewał w niewielkiej liczbie utworów; była to decyzja pozostałych członków grupy[30]. Doceniony został jednak utwór Bell Boy z albumu Quadrophenia, na którym występ wokalny Moona wyróżnia się jako surrealistyczno-błazeński performance.

Entwisle był najmniej ekspresyjnym członkiem zespołu. Jego występu charakteryzowały się dążeniem do perfekcji formalnej w zakresie gry na gitarze basowej. Często uzupełniał utwory grupy o solówki, podczas których Townshend brał odpowiedzialność za rytmiczne akordy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki: rhythm & blues, psychodelia, pop-art (1961-1967)[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy singel „I Can't Explain” zespół wydał w styczniu 1965. Grupę uczyniła sławną już pierwsza płyta wydana w 1965 My Generation (w USA jako The Who Sings My Generation). Znalazł się na niej jeden z najbardziej popularnych utworów w historii rocka „My Generation”, który ze słynną frazą I hope I die before I get old (ang. „mam nadzieję, że umrę, zanim się zestarzeję”), stał się hymnem młodego pokolenia. Hymnem jak się okazało ponadczasowym, bo o kilkanaście lat późniejsza subkultura punków również utożsamiała się z tym tekstem, parafrazując go hasłem „No Future”[11]. W 2004 utwór został sklasyfikowany na 11. miejscu listy 500 utworów wszech czasów magazynu Rolling Stone[31].

W czasie wykonywania utworu na scenie grupa zwykła urządzać spektakl destrukcji. Townshend rozbijał na drobne kawałki ciągle grającą w sprzężeniu zwrotnym gitarę, a Moon rozkopywał i deptał swój zestaw perkusyjny, który w ostatnich akordach piosenki wybuchał eksplozją sztucznych ogni. Destrukcja stała się główną cechą grupy w czasie jej młodzieńczego okresu. Muzycy w niej grający stali się postrachem menedżerów hotelowych. Apartamenty przez nich zajmowane często nadawały się już tylko do remontu.

W tym czasie grupa związała się z cyganerią artystyczną pop artu[32][33], czego wyrazem była zwłaszcza płyta A Quick One, jak również single wydawane w tym czasie.

Najbardziej znane logo grupy

Dojrzały etap twórczości: hard rock, art rock (1967-1978)[edytuj | edytuj kod]

Z czasem na czele grupy stanął, jako kompozytor i autor tekstów, Pete Townshend. Odtąd muzyka The Who zaczęła odnosić coraz większe sukcesy artystyczne i komercyjne. Po występie na festiwalu rockowym Monterey Pop Festival w 1967 roku zespół stał się popularny nie tylko w Wielkiej Brytanii, ale również w Stanach Zjednoczonych. W 1969 wystąpił także na festiwalu w Woodstock, wykonując tam m.in. utwory z Tommy’ego, rock opery, która szybko okazała się kamieniem milowym w biografii twórców, a także historii muzyki rockowej. Już w momencie wydania album zyskał miano arcydzieła[34], zaś w 2003 roku został sklasyfikowany na 96. miejscu listy 500 albumów wszech czasów magazynu „Rolling Stone”[35]. Tommy stał się również ważny dla pokolenia hippisów, gdyż „historyczny zapis słynnego festiwalu Woodstock z 1969 r. pokazuje grupę The Who wykonującą o piątej nad ranem, kiedyświt dopiero rozjaśnia ciemności, piosenkę zapowiadającą koniec fałszu i religii, a nadejście epoki ducha i miłości”[36].

Kolejny przełom przyniósł występ na Uniwersytecie w Leeds, który odbył się 14 lutego 1970 roku. Zapis z tego wydarzenia trafił na pierwszy krążek koncertowy The Who, Live at Leeds, z czasem zdobywając status „najlepszej koncertowej płyty rockowej wszech czasów”. Muzyka grupy stała się wówczas znacznie bardziej agresywna i hałaśliwa, pod wieloma względami prekursorska względem wczesnego heavy metalu[19].

Album Who's Next daje przykład pełni możliwości zespołu w zakresie ostrego, buntowniczego i energicznego hard rocka. Takie utwory jak „Baba O’Riley”, „Behind Blue Eyes” i „Won't Get Fooled Again” na trwałe zapisały się w kanonie muzyki rockowej. Z czasem jednak muzyczna dyktatura Townshenda pchająca grupę w stronę progresywnego rocka, zaczęła powodować tarcia w grupie. Entwistle i Moon byli zainteresowani graniem ostrego hard rocka, z którego w tamtym okresie zaczynał wyłaniać się heavy metal. Daltrey zaś coraz bardziej zainteresowany był swą karierą aktorską. Spowodowało to zwolnienie tempa wydawania płyt w drugiej połowie lat siedemdziesiątych i próby rozwinięcia karier solowych przez jej członków.

Część piosenek oraz publikowanych w tym czasie singli pochodzi z niezrealizowanego projektu kolejnej rock opery, Lifehouse. Townshend pisał o niej:

Zamierzyłem, że bohater mojego Lifehouse będzie zacnym człowiekiem, postępową istotą, która popełnia niewybaczalny błąd, rzutujący na karmę. W mrocznej przyszłości, którą uwidoczniłem w utworze, ludzkość przetrwa nieuchronną katastrofę ekologiczną (...), izolacja okaże się środkiem wiodącym do transcendencji (...). Nadzorcy Gridu szybko odkryją, że muzyka rockowa się nie sprawdzi. Ma potencjał wybudzania uśpionych mas zatem zostanie bezwzględnie zakazana. Tymczasem grupa renegatów i nerdów urządza koncert rockowy, eksperymentuje z rozbudowanymi systemami sprzężeń zwrotnych między słuchaczami (widzami) a muzykami. Włamie się do Gridu. Zwabiani do Lifehouse ludzie będą tam – każdy po swojemu – śpiewać pieśni, z których powstanie muzyka sfer, wysublimowana harmonia, która da początek temu, co sam nazwałem jednym perfekcyjnym dźwiękiem. Przypuszczony przez władzę szturm na Lifehouse sprawi, że jego bywalcy – jak jeden – znikną w swego rodzaju muzycznej nirwanie[13].

Sporządzona przez Johna Entwisle'a okładka albumu The Who By Numbers z 1975 roku (wizerunki członków zespołu jako dziecięca szarada, gotowe do obrysowania przez łączenie punktów) pokazuje ówczesny stan grupy: muzycy byli skłóceni i rozproszeni, spodziewając się rychłego rozwiązania grupy[37]. Piosenki zawarte na tym albumie okazały się znacznie bardziej osobiste, aniżeli na poprzednich płytach The Who, dotykając problemów alkoholowych, rodzinnych i personalnych Pete'a Townshenda opisywanych z dużą dozą dosłowności[37].

Schyłek działalności: new wave (1978-1982)[edytuj | edytuj kod]

Pewien kryzys miał miejsce w 1978, kiedy to zmarł Moon. Pozostali członkowie długo potem debatowali, czy grupę rozwiązać (tak jak będący za dwa lata w podobnej sytuacji Led Zeppelin), czy kontynuować działalność. Wybrali tę drugą opcję i zatrudnili nowego bębniarza Kenney Jonesa, nagrywając dwie płyty, nigdy jednak potem nie zdołali odzyskać poprzedniego brzmienia ani popularności. W 1979 na koncercie w Cincinnati doszło do tragedii – zadeptania 11 fanów. W tym okresie też Townshend przeszedł poważne problemy z narkotykami. W 1982 roku, po pożegnalnej trasie koncertowej, zespół oficjalnie zakończył działalność. Wyjątek stanowił jedynie 1985 rok, kiedy to zespół wystąpił na koncercie charytatywnym Live Aid.

Powrót (1996-2019)[edytuj | edytuj kod]

Członkowie grupy w dalszym ciągu co kilka lat schodzili się razem, organizując trudne już do policzenia jednokrotne trasy koncertowe, aż w końcu oficjalnie w 1996 roku wznowili działalność. W przeddzień jednej z tras, w 2002 w hotelu w Las Vegas, zmarł John Entwistle, jednakże grupa pośpiesznie zatrudniła jego zastępcę i kontynuowała trasę koncertową.

The Who, 2012

W 2006 zespół wydał nowy album studyjny pt. Endless Wire. Jest to album koncepcyjny, którego historia jest częściowo inspirowana Pasją Mela Gibsona.

W 2019 roku ukazał się dobrze przyjęty przez krytyków album, WHO, na którym znalazła się piosenka Ball and Chain.

Filozofia twórcza[edytuj | edytuj kod]

Muzyka The Who odzwierciedlała „szczególną atmosferę pokoleniowego rozczarowania, które przekształca się w uliczny ruch zbuntowanych”[38]. Piętno na refleksyjnych piosenkach grupy odcisnęły poszukiwania duchowe Pete'a Townshenda, w tym zwłaszcza jego fascynacja rozmaitymi wariantami filozofii Wschodu[3].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W 1990 roku grupa The Who została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. Ceremonii przewodził oraz laudację wygłosił zespół U2[7]. Mowa wprowadzająca The Who zaczynała się od słów:

Wybijali okna, trzęśli ziemią, przyprawiali nas o dreszcze. Nie będzie przesadą, jeśli powiemy, że The Who był niegdyś najgłośniejszym zespołem na świecie; ustanowili w tej dziedzinie rekord Guinessa. Ich styl ewoluował, od przestylizowanej kultury mods do eksplodującej anarchii i energii. Po ich potężnych występach życie nie było już takie samo[7].

12 sierpnia 2012 roku grupa wystąpiła w ceremonii zamknięcia XXX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Londynie.

Nawiązania w kulturze popularnej[edytuj | edytuj kod]

Skład[edytuj | edytuj kod]

Obecny skład[edytuj | edytuj kod]

Były skład[edytuj | edytuj kod]

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dyskografia The Who.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Stephen Thomas Erlewine: The Who Biography (ang.). www.allmusic.com. [dostęp 2016-08-21].
  2. Michał Gołębiowski. Dzieci kwiaty i odnowa transcendencji. „Więź”. 1[687]/2022, s. 138-139, 22.04.2022. Warszawa: Więź. ISSN 0511-9405. 
  3. a b c Sztuczni mistycy. Rewolucja psychodeliczna wobec religii. W: Michał Gołębiowski: Bezkres poranka. O teologii poetyckiej i teologiach kontrkultury. Kraków: Tyniec, 2020, s. 352-354.
  4. Kamil Sipowicz: Hipisi w PRL-u. Warszawa: Cyklady, 2015, s. 92-93.
  5. 100 Greatest Artists (ang.). 3 grudnia 2010. s. Rolling Stone. [dostęp 2018-12-20].
  6. George Starostin, Only Solitaire. The Who (ang.). [dostęp 2020-12-08].
  7. a b c d The Who: Inducted in 1990 (ang.). The Rock and Roll Hall of Fame and Museum, Inc.. [dostęp 2016-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-17)].
  8. a b c d Bob Gulla: Guitar Gods. The 25 Players Who Made Rock History. London: Greenwood Press, 2009, s. 201.
  9. Vince Neilstein, Did The Who Invent Death-Growled Vocals in Their 1966 Song “Boris the Spider?”, 23 October 2014
  10. Tyler Golsen, The Who song that helped birth a heavy metal trope, Far Out, 2ND APR 2022
  11. a b c d Geoffrey Giuliano: Behind Blue Eyes: The Life of Pete Townshend. Washington: Cooper Square Press, 2002, s. 268.
  12. Wchodzenie we własną skórę. W: Pete Townshend: Kim jestem. Wrocław: Bukowy Las, 2012, s. 267-277.
  13. a b c Lifehouse i samotność. W: Pete Townshend: Kim jestem. Wrocław: Bukowy Las, 2012, s. 196-197.
  14. a b Monterey. Rzeczpospolita nowej muzyki. W: Jerzy Jarniewicz: Bunt wizjonerów. Kraków: Znak, 2019, s. 61.
  15. Pete Townshend Talks Mods, Recording, and Smashing Guitars (ang.). 14 września 1968. s. Rolling Stone. [dostęp 2018-12-20].
  16. Nick Cohn, Finally, the Full Force of The Who, New York Times, March 8, 1970
  17. Roy Carr, The Who From page 75 of Classic Rock Magazine January 2011
  18. Steven Hyden, The Who: Live at Leeds, Pop Matters, 28 Jan 2003
  19. a b Dave Marsh: Before I Get Old: The Story of The Who. New Jersey: Plexus, 1983, s. 359. ISBN 978-0-85965-083-0.
  20. Tommy: mity, muzyka, błoto. W: Pete Townshend: Kim jestem. Wrocław: Bukowy Las, 2012, s. 182.
  21. The Detours. W: Pete Townshend: Kim jestem. Wrocław: Bukowy Las, 2012, s. 59.
  22. 10 Things You Gotta Do To Play Like Pete Townshend (ang.). 12 września 2018. s. GuitarPlayer. [dostęp 2018-12-20].
  23. Rockowy wykolejeniec. W: Pete Townshend: Kim jestem. Wrocław: Bukowy Las, 2012, s. 304.
  24. Stylus Magazine's 50 Greatest Rock Drummers (ang.). Stylus Magazine. [dostęp 2010-06-15].
  25. Rolling Stone Readers Pick the Top Ten Bassists of All Time, 31 March 2011
  26. Partying in 70s London with bad boy Keith Moon (ang.). Daily Telegraph. [dostęp 2016-08-25].
  27. VIDEO'S OF THE WEEK - KEITH MOON (ang.). Classic Rock Bottom. [dostęp 2016-08-25].
  28. Legend: The Keith Moon Story-Play Better Faster (ang.). DRUM! Magazine. [dostęp 2016-08-25].
  29. Der wilde Clown unter den Schlagzeugern (niem.). Deutschlandradio Kultur. [dostęp 2016-08-25].
  30. Brian Wilson Showed Up To Keith Moon’s 28th B-Day Party In A Bath Robe (ang.). FeelNumb.com. [dostęp 2016-08-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-25)].
  31. Rolling Stones Magazine's Top 500 Songs (ang.). metrolyrics.com. [dostęp 2013-03-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-03-23)].
  32. Michał Gołębiowski, Potnijmy rzeczywistość, czyli niespełnienia kontrkultury i pop-artu, Christianitas, 2020.12.14
  33. Michał Gołębiowski, Kafka & roll, czyli pop-art jako stan ducha, Christianitas, 2021.04.09
  34. Dave Marsh: Before I Get Old: The Story of The Who. London: Plexus Publishing, 1983, s. 340.
  35. Rolling Stone (USA) Lists – The Rolling Stone Top 500 Albums (ang.). rocklistmusic.co.uk. [dostęp 2010-05-22].
  36. Michał Gołębiowski. Dzieci kwiaty i odnowa transcendencji. „Więź”. 1[687]/2022, s. 139, 22.04.2022. Warszawa: Więź. ISSN 0511-9405. 
  37. a b Chris Welch: The Who. The story of the band that defined a generation. London: Carlton Books, 2015, s. 56-57.
  38. Michał Gołębiowski. Dzieci kwiaty i odnowa transcendencji. „Więź”. 1[687]/2022, s. 138, 22.04.2022. Warszawa: Więź. ISSN 0511-9405. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]