X-Men: Mroczna Phoenix

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
X-Men: Mroczna Phoenix
Dark Phoenix
Gatunek o superbohaterach
fantastyka naukowa
akcja
Rok produkcji 2019
Data premiery 14 maja 2019
7 czerwca 2019 (Polska)
Kraj produkcji Stany Zjednoczone
Język angielski
Czas trwania 114 minut[1]
Reżyseria Simon Kinberg
Scenariusz Simon Kinberg
Główne role James McAvoy
Michael Fassbender
Jennifer Lawrence
Nicholas Hoult
Sophie Turner
Tye Sheridan
Alexandra Shipp
Jessica Chastain
Muzyka Hans Zimmer
Zdjęcia Mauro Fiore
Scenografia Claude Paré
Kostiumy Daniel Orlandi
Montaż Lee Smith
Produkcja Simon Kinberg
Hutch Parker
Lauren Shuler Donner
Todd Hallowell
Wytwórnia 20th Century Fox
Marvel Entertainment
Kinberg Genre
Lauren Shuler DonnerThe Donners' Company
TSG Entertainment
Bad Hat Harry Productions
Dystrybucja 20th Century Fox
Budżet 200 000 000 USD
Przychody brutto 252 442 974 USD
Poprzednik X-Men: Apocalypse (2016)

X-Men: Mroczna Phoenix (oryg. Dark Phoenix) – amerykański fantastycznonaukowy film akcji na podstawie serii komiksów o grupie superbohaterów o tej samej nazwie wydawnictwa Marvel Comics. Został on wyreżyserowany przez Simona Kinberga, który napisał również sceanriusz. W rolach głównych wystąpili: James McAvoy, Michael Fassbender, Jennifer Lawrence, Nicholas Hoult, Sophie Turner, Tye Sheridan, Alexandra Shipp i Jessica Chastain.

Film jest oparty na serii komiksów The Dark Phoenix Saga. 10 lat po wydarzeniach w filmie X-Men: Apocalypse, w latach dziewięćdziesiątych, Jean Grey traci kontrolę nad swoimi zdolnościami i staje się Mroczną Phoenix, zmuszając X-Menów do walki przeciwko niej. Jean spotyka pozaziemską istotę, która próbuje nią manipulować i wykorzystać jej moc.

Jego światowa premiera miała miejsce 14 maja 2019 roku w Meksyku. W Polsce zadebiutował 7 czerwca tego samego roku. Film zarobił ponad 250 milionów dolarów przy budżecie 200 milionów i otrzymał przeważnie negatywne oceny od krytyków. Jest trzynastą produkcją wchodzącą w skład franczyzy uniwersum filmowego osadzonego w świecie X-Men oraz bezpośrednią kontynuacją X-Men: Apocalypse. Ostatni film serii, samodzielny spin-off, Nowi mutanci miał premierę w 2020 roku. W 2019 roku, po odzyskaniu praw do ekranizacji przez Marvel Studios, Kevin Feige zapowiedział reboot będący częścią franczyzy Marvel Cinematic Universe.

Streszczenie fabuły[edytuj | edytuj kod]

W 1975 roku ośmioletnia Jean Grey i jej rodzice biorą udział w wypadku samochodowym, pozostawiając ją sierotą. Profesor Charles Xavier zabiera ją do Szkoły Xaviera dla Uzdolnionych Młodzieży[2].

W 1992 roku X-Meni reagują na sygnał alarmowy z promu kosmicznego Endeavour, który został poważnie uszkodzony przez energię podobną do rozbłysku słonecznego. Ratując astronautów, Jean zostaje uderzona energią, którą pochłania, ratując samolot swojej drużyny przed zniszczeniem. W rezultacie jej moce zostają znacznie wzmocnione, ale nie jest w stanie ich kontrolować. Przypadkowo uwalnia swoją moc na mutantach świętujących zwycięstwo w szkole Xaviera. Xavier umieścił blokadę w umyśle Jean, kiedy była mała, aby chronić ją przed traumą z dzieciństwa. Jednak blokada ta jest niszczona przez zwiększoną moc Jean, a trauma z dzieciństwa powraca powodując u niej wściekłość i ból. Powraca do rodzinnego miasta, gdzie dowiaduje się, że jej ojciec żyje i porzucił ją ze strachu przed jej mocami. Jean odzyskuje całe wspomnienie z wypadku samochodowego i uświadamia sobie, że telepatią pozbawiła ojca przytomności za kierownicą. Jean jest przekonana, że jest odpowiedzialna za śmierć matki. X-Men przybywają na miejsce i próbują zabrać Jean do domu, ale atakuje ona Petera Maximoffa, którego rani i Raven Darkholme, którą zabija, a następnie ucieka[2].

Jean udaje się na wyspę Genosha dla uchodźców – mutantów, aby szukać pomocy u Erika Lehnsherra w kontrolowaniu jej emocji, ale odwraca się od niej, kiedy angażuje się ona w walkę z siłami zbrojnymi Stanów Zjednoczonych, których celem jest jej aresztowanie. Jean spotyka Vuk, przywódczynię zmiennokształtnej rasy obcych, D’Bari. Vuk wyjaśnia Jean, że związała się z kosmiczną siłą, która dawno temu zniszczyła rodzinną planetę D’Bari. Moc pochłaniała wszystkich, których napotkała po drodze, dopóki nie trafiła do Jean[2].

Hank McCoy, wściekły z żalu po śmierci Raven, sprzymierza się z Erikiem i próbują zabić Jean w Nowym Jorku. Po odkryciu planu Erika, X-Meni próbują ich powstrzymać. Podczas wali Erikowi udaje się wejść do budynku i zmierzyć się z Jean, tylko po to, aby ulec jej mocom. Xavier wchodzi do budynku z Kurtem Wagnerem. Jean atakuje ich. Zaprzestaje, kiedy Xavier przekonuje ją, aby zajrzała w jego wspomnienia, dzięki czemu powraca ona do normalności. Kierowana wyrzutami sumienia, Jean oferuje Vuk, aby odebrała jej moce, jednak okazuje się, że zabiłoby to Jean oraz to, że Vuk zamierza użyć tej siły do podbicia Ziemi. Xavier i Scott Summers uniemożliwiają Vuk pełne wchłonięcie mocy, a Jean traci przytomność. Wojsko używając broni ogłuszającej i obroży hamujących moc, aresztują obie frakcje mutantów, które zostają umieszczane w pociągu jadącym w kierunku specjalnego więzienia[2].

Pociąg zostaje zaatakowany przez Vuk i jej siły D’Bari. Kiedy żołnierze zostają obezwładnieni przez zmiennokształtnych, mutanci zostają uwolnieni od ich ograniczeń i mogą zmierzyć się zagrożeniem. Mutanci dają sobie radę z większością napastników D’Bari, ale przybywa Vuk i kierując się w stronę Jean pokonuje każdego mutanta, który próbuje ją powstrzymać. Xavier porozumiewa się z Jean w swoim umyśle, pozwalając jej przejąć kontrolę nad jej mocą. Po wybaczeniu Xavierowi Jean ratuje mutantów przed atakami Vuk i pokonuje pozostałych D’Bari. Vuk ponownie próbuje odebrać Jean jej moce, ale Jean zabiera Vuk w kosmos i odzyskuje moc, którą przekazała Vuk wcześniej. Następnie zabija ją i znika w wybuchu w postaci feniksa[2].

Po tych wydarzeniach szkoła Xaviera zostaje przemianowana na „Szkołę im. Jean Gray dla uzdolnionych dzieci”, a Hank zostaje ich nowym dziekanem, a Xavier przechodzi na emeryturę. Xavier spotyka się w Paryżu z Erikiem i zgadza się zagrać z nim w szachy. Kiedy zaczynają grać, na niebie pojawia się płonący feniks[2].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

  • James McAvoy jako Charles Xavier / Profesor X, mutant, który posiada zdolność telepatii, pacyfista. Założyciel Szkoły Xaviera dla Utalentowanych Dzieci oraz X-Menów[4].
  • Michael Fassbender jako Eric Lensherr / Magneto, mutant posiadający umiejętność manipulowania polem magnetycznym oraz metalem[4].
  • Jennifer Lawrence jako Raven Darkholme / Mystique, mutantka posiadająca zdolność zmiany swojego wyglądu[4].
  • Nicholas Hoult jako Henry „Hank” McCoy / Beast, mutant pokryty futrem, mający chwytne stopy i nadludzkie zdolności fizyczne[4].
  • Sophie Turner jako Jean Grey / Phoenix, mutantka posiadająca zdolności telekinetyczne i telepatyczne[4].
  • Tye Sheridan jako Scott Summers / Cyclops, mutant posiadający zdolność generowania wiązek energii z oczu, który w związku z tym nosi specjalne okulary. Jest młodszym bratem Alexandra[4].
  • Alexandra Shipp jako Ororo Munroe / Storm, mutantka potrafiąca kontrolować pogodę[4].
  • Jessica Chastain jako Vuk, przywódczyni zmiennokształtnej pozaziemskiej rasy D’Bari, która manipuluje Phoenix. Chastain zagrała również Margaret Smith, kobietę, pod którą podszywa się Vuk[5][6].

Swoje role z poprzednich filmów powtórzyli: Evan Peters jako Peter Maximoff / Quicksilver, mutant posiadający umiejętność poruszania się z nadludzką szybkością[7] i Kodi Smit-McPhee jako Kurt Wagner / Nightcrawler, mutant posiadający umiejętność teleportacji[4].

W filmie ponadto wystąpili: Lamar Johnson jako Ben Hammil / Match, mutant z umiejętnością pirokinezy[7]; Andrew Stehlin jako Ariki / Red Lotus, mutant, który może wykorzystać swoje warkocze jako broń; Kota Eberhardt jako Selene Gallio, mutantka ze zdolnościami telepatycznymi[8]; Halston Sage jako Alison Blaire / Dazzler, mutantka, która posiada zdolność przekształcania dźwięku w wiązki światła[9] oraz Hannah Anderson jako Elaine Grey i Scott Sheperd jako John Grey, rodzice Jean[6].

James McAvoy
(Charles Xavier / Profesor X)
Michael Fassbender
(Eric Lensherr / Magneto)
Jennifer Lawrence
(Raven Darkholme / Mystique)
Nicholas Hoult
(Henry „Hank” McCoy / Beast)
Sophie Turner
(Jean Grey)
Tye Sheridan
(Scott Summers / Cyclops)
Alexandra Shipp
(Ororo Munroe / Storm)
Jessica Chastain
(Vuk)

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Rozwój projektu[edytuj | edytuj kod]

Simon Kinberg, reżyser filmu

W lutym 2017 roku poinformowano, że Simon Kinberg rozpoczął negocjacje z 20th Century Fox dotyczące reżyserii filmu na podstawie własnego scenariusza inspirowanymi komiksami Dark Phoenix Saga[10]. Miesiąc później ujawniono, że film rozpoczął preprodukcję[11]. W kwietniu 2017 roku studio ogłosiło oficjalny tytuł X-Men: Dark Phoenix oraz datę amerykańskiej premiery zaplanowanej na 2 listopada 2018 roku[12]. Pod koniec marca 2018 roku studio przesunęło datę premiery na luty 2019[13], a we wrześniu na czerwic 2019[14].

Casting[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 2017 poinformowano, że z w swoich rolach powrócą James McAvoy jako Charles Xavier, Michael Fassbender jako Magneto, Jennifer Lawrence jako Mystique, Nicholas Hoult jako Hank McCoy, Tye Sheridan jako Cyclop, Alexandra Shipp jako Storm, Sophie Turner jako Jean Grey, Kodi Smit-McPhee jako Nightcrawler[4] i Evan Peters jako Quicksilver oraz że Lamar Johnson zagra w filmie[7], a Jessica Chastain negocjuje rolę[15]. W sierpniu potwierdzono udział Chastain jako antagonistki[5].

We wrześniu tego samego roku ujawniono, że Olivia Munn powtórzy swoją rolę jako Psylocke[16], a Daniel Cudmore, który zagrał we wcześniejszych filmach franczyzy Colossusa, pojawi się w nieujawnionej roli[17]. Ostatecznie Cudmore nie pojawił się w filmie[18].

Zdjęcia i postprodukcja[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 28 czerwca 2017 w Montrealu[19] pod roboczym tytułem Teen Spirit[20]. Za zdjęcia odpowiadał Mauro Fiore[21], za scenografię Claude Paré, a za kostiumy Daniel Orlandi[22]. Zdjęcia zakończyły się 14 października 2017[23].

Za montaż filmu odpowiadał Lee Smith[24]. Efektami specjalnymi zajmowali się Cameron Waldbauer i Zachary Tucker oraz studio Legacy Effects[22].

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 2018 roku ujawniono, że Hans Zimmer skomponuje muzykę do filmu[25]. Dark Phoenix: Original Motion Picture Soundtrack z muzyką Zimmera wydano 7 czerwca 2019 roku przez Fox Music[26]. Natomiast album Xperiments from Dark Phoenix, który zawiera napisane przez Zimmera niewydane wcześniej motywy napisane do filmu, wydano 2 sierpnia tego samego roku[27].

Wydanie[edytuj | edytuj kod]

Światowa premiera filmu X-Men: Mroczna Phoenix miała miejsce 14 maja 2019 w Meksyku. Podczas wydarzenia uczestniczyła obsada i produkcja filmu oraz zaproszeni specjalni goście. Premierze tej towarzyszył czerwony dywan oraz szereg konferencji prasowych[28].

W Stanach Zjednoczonych i w Polsce zadebiutował 7 czerwca tego samego roku[14][3]. Początkowo film był zapowiedziany na 2 listopada 2018 roku[12]. W marcu 2018 studio przesunęło premierę na 14 lutego 2019[13], natomiast pod koniec września tego samego roku na czerwiec 2019[14].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Box office[edytuj | edytuj kod]

Film, przy budżecie 200 milionów dolarów, zarobił ponad 250 milionów, z czego ponad 65 milionów w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, a w Polsce ponad 600 tysięcy[29].

Krytyka w mediach[edytuj | edytuj kod]

Film spotkał się ze w znacznej mierze negatywną reakcją krytyków. W serwisie Rotten Tomatoes 22% z 368 recenzji jest pozytywnych, a średnia ocen wyniosła 4,62/10[30]. Na portalu Metacritic średnia ocen z 52 recenzji wyniosła 43 punkty na 100[31]. Natomiast według serwisu CinemaScore publiczność przyznała mu ocenę B- w skali od F do A+[32].

Peter Travers z magazynu Rolling Stone stwierdził: „Dark Phoenix nie jest po prostu beznadziejny, to najgorszy film w historii cyklu o X-Menach.”. Katie Walsh z Tribune News Service napisała: „To naprawdę niesamowite oglądać charyzmatyczną, nagradzaną, gwiazdorską obsadę, która daje ciała w tej kiepsko napisanej bezsensownej opowiastce.”. William Bibbiani z The Wrap stwierdził: „To może dziwne, ale najlepsze, co może się przydarzyć temu tytułowi to łatka najbardziej żenującego filmu z serii, bo wtedy będzie chociaż jakiś powód, by w ogóle o nim pamiętać.”. Owen Gleiberman z Variety napisał: „W większym stopniu wykorzystuje zmysły i intuicję niż Brett Ratner (reżyser Ostatniego bastionu). Nie rozwleka historii, dodając mnóstwo efektów specjalnych. Używa ich, by opowiedzieć historię.” [33]

Jakub Popielceki z portalu Filmweb stwierdził, że „Mroczna Phoenix sili się bowiem na powagę (jest mroczna już w tytule), ale to jedynie myślenie życzeniowe za 200 milionów dolarów.”[34]. Urszula Schwarzenberg-Czerny z tygodnika Polityka napisała:„Prosta opowiastka science fiction, pozbawiona spektakularnych efektów specjalnych i wiarygodnych konfliktów moralnych, kończy po 20 latach serię filmów o X-Menach.”[35]. Natomiast Piotr Guszkowski Gazety Wyborczej stwierdził: „X-Men: Mroczna Phoenix traktuje komiks beztrosko. Gdyby to był dobry film, pewnie by się obronił. Ale nie jest”[36].

Nominacje[edytuj | edytuj kod]

Rok Ceremonia Kategoria Nominowani Rezultat Przypis
2019 Golden Schmoes Awards Najgorszy film X-Men: Mroczna Phoenix Nominacja [37]
Największe rozczarowanie X-Men: Mroczna Phoenix Nominacja
People’s Choice Awards Ulubiony film akcji X-Men: Mroczna Phoenix Nominacja [38]
Ulubiona aktorka filmowa Sophie Turner Nominacja
Ulubiona gwiazda kina akcji Sophie Turner Nominacja
Teen Choice Awards Ulubiony film fantasy / science-fiction X-Men: Mroczna Phoenix Nominacja [39]
Ulubiona aktorka w filmie science-fiction / fantasy Sophie Turner Nominacja
Ulubiony aktor w filmie science-fiction / fantasy James McAvoy Nominacja
2020 Alliance of Women Film Journalists Awards Sequel lub remake, który nie powinien powstać X-Men: Mroczna Phoenix Nominacja [40]
Golden Raspberry Awards Najgorszy remake lub sequel X-Men: Mroczna Phoenix Nominacja [41]
Najgorsza aktorka drugoplanowa Jessica Chastain Nominacja

Anulowane przyszłe projekty i reebot Marvel Cinematic Universe[edytuj | edytuj kod]

W maju 2016 roku Simon Kinberg zapowiedział, że Mroczna Phoenix ma być pierwszym filmem nowej trylogii o młodych mutantach[42]. 20th Century Fox rozwijało też kilka spin-offów franczyzy filmowej o X-Menach, między innymi Gambit z Channingiem Tatumem w głównej roli, Multiple Man z Jamesem Franco, Kitty Pryde z Ellen Page oraz filmy o Alpha Flight i o Exiles[43].

W 2019 roku The Walt Disney Company sfinalizował transakcję zakupu 21st Century Fox, wskutek czego wszystkie filmy Foxa związane z franczyzą zostały anulowane, a Marvel Studios przejęło kontrolę nad postaciami[43]. Prezes Disneya, Robert Iger, poinformował, że X-Meni zostaną włączeni do Marvel Cinematic Universe[44]. W lipcu 2019 roku, podczas San Diego Comic-Conu, Kevin Feige zapowiedział, że studio pracuje nad rebootem filmu o mutantach[45].

W 2020 roku premierę miał ostatni film franczyzy filmowej o X-Menach, samodzielny spin-off, Nowi mutanci[46].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. X-Men: Dark Phoenix (ang.). British Board of Film Classification. [dostęp 2019-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  2. a b c d e f X-Men: Mroczna Phoenix, reż. Simon Kinberg
  3. a b „X-Men: Mroczna Phoenix”: obsada polskiego dubbingu (pol.). Polski-dubbing.pl. [dostęp 2019-05-24]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. a b c d e f g h i Mike Fleming Jr: Fox Formalizes Simon Kinberg To Helm ‘X-Men: Dark Phoenix’; Jennifer Lawrence, Michael Fassbender, James McAvoy Back, Jessica Chastain In Talks (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2017-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. a b Alex Welch: Jessica Chastain Confirms X-Men: Dark Phoenix Villain Role (ang.). Screen Rant. [dostęp 2017-08-01]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  6. a b John Orquiola: Every X-Men Character In Dark Phoenix (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-06-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  7. a b c Borys Kit: 'X-Men: Dark Phoenix': Evan Peters Returning as Quicksilver (Exclusive) (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2017-06-22]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  8. Adam Holmes: Dark Phoenix Will Have Two New Characters, One Being A Hellfire Club Nod (ang.). Cinema Blend. [dostęp 2019-03-29]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  9. Matt Morrison: Dazzler's Dark Phoenix Cameo Explained (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  10. Steve Weintraub: Exclusive: Simon Kinberg in Talks to Write and Direct the Next ‘X-Men’ Movie (ang.). Collider. [dostęp 2017-02-21]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  11. Angie Han: Interview: ‘Logan’ Producers on Saying Goodbye to Hugh Jackman’s Wolverine and the Future of ‘X-Men’ (ang.). Slash Film. [dostęp 2017-03-03]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  12. a b Pamela McClintock: 'Deadpool 2' Lands June 2018 Release Date (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2017-04-22]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  13. a b Dino-Ray Ramos: 20th Century Fox Shuffles Release Dates For ‘Bohemian Rhapsody’, ‘Dark Phoenix’ & More (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2018-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  14. a b c Anthony D'Alessandro: ‘Alita’ Flies Out Of Christmas, ‘Dark Phoenix’ To Rise Summer, ‘Deadpool 2’ Re-release Hits Sked, ‘Gambit’ Now 2020 – Fox Date Changes (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2018-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  15. Borys Kit: Jessica Chastain in Talks to Play Villain in 'X-Men: Dark Phoenix' (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2017-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  16. Christina Radish: Olivia Munn on ‘The LEGO Ninjago Movie’ & Returning for ‘X-Men: Dark Phoenix’ (ang.). Collider. [dostęp 2017-09-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  17. Nicole Sobon: X-Men’s Original Colossus Actor Returns for Dark Phoenix Mystery Role (ang.). CBR.com. [dostęp 2017-09-19]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  18. Mike Bloom: Marvel's Helstrom Recruits X-Men Franchise Alum (ang.). CBR.com. [dostęp 2019-11-06]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  19. What’s Shooting Updated: June 28, 2017 (ang.). actramontreal.ca. [dostęp 2017-06-28]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  20. Megan Peters: X-Men: Dark Phoenix Timeline Revealed (ang.). Comic Book. [dostęp 2017-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  21. Adam Fitch: X-Men: Dark Phoenix Enlists Avatar, Smokin’ Aces Cinematographer (ang.). CBR.com. [dostęp 2017-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  22. a b X-Men: Dark Phoenix (ang.). cinefex.com. [dostęp 2017-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  23. Cooper Hood: X-Men: Dark Phoenix Director Announces Filming Has Wrapped (ang.). Screen Rant. [dostęp 2017-10-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  24. Tim Grierson: 'X-Men: Dark Phoenix': Review (ang.). Screen Daily. [dostęp 2019-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  25. Adam Chitwood: Hans Zimmer Returning to Superhero Movies to Score ‘X-Men: Dark Phoenix’ (ang.). Collider. [dostęp 2018-01-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  26. ‘Dark Phoenix’ Soundtrack Details (ang.). Film Music Reporter. [dostęp 2019-06-03]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  27. Hans Zimmer’s ‘Xperiments from ‘Dark Phoenix’ to Be Released (ang.). Film Music Reporter. [dostęp 2019-07-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  28. Ciara Farmer: Sophie Turner wows in an edgy bralet with matching trousers as she joins colour-blocking Jessica Chastain at X-Men: Dark Phoenix premiere in Mexico (ang.). Daily Mail. [dostęp 2019-05-15]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  29. Dark Phoenix (ang.). Box Office Mojo. [dostęp 2020-08-25].
  30. Dark Phoenix (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2020-08-25].
  31. Dark Phoenix (ang.). Metacritic. [dostęp 2020-08-25].
  32. Anthony D’Alessandro: Summer Sequelitis Scorches Franchises To B.O. Lows: ‘Secret Life Of Pets 2’ $47M+, ‘Dark Phoenix’ Dead At $33M – Worst Debut Ever For ‘X-Men’ Movie (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-06-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  33. "X-Men: Mroczna Phoenix". Są pierwsze recenzje: "gwiazdorska obsada daje ciała", "najgorszy film serii" (ang.). Gazeta.pl. [dostęp 2019-06-06]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  34. Jakub Popielecki: Recenzja filmu "X-Men: Mroczna Phoenix" (ang.). Filmweb. [dostęp 2019-06-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  35. Urszula Schwarzenberg-Czerny: Recenzja filmu: „X-Men: Mroczna Phoenix”, reż. Simon Kinberg (ang.). Polityka. [dostęp 2019-06-11]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  36. Piotr Guszkowski: "X-Men: Mroczna Phoenix" traktuje komiks beztrosko. Gdyby to był dobry film, pewnie by się obronił. Ale nie jest (ang.). Gazeta Wyborcza. [dostęp 2019-06-07]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  37. Golden Schmoes Winners and Nominees (2019) (ang.). joblo.com. [dostęp 2020-08-25]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  38. Libby Torres: Here are all 2019 People's Choice Awards winners (ang.). Insider. [dostęp 2019-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  39. Jordan Moreau: ‘Avengers: Endgame,’ ‘Riverdale,’ ‘Aladdin’ Top 2019 Teen Choice Award Nominations (ang.). Variety. [dostęp 2019-06-19]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  40. The 2019 Alliance Of Women Film Journalists (AWFJ) EDA Awards Nominations (ang.). Next Best Picture. [dostęp 2019-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  41. Tyler Aquilina: Cats nearly sweeps 2020 Razzie Awards, John Travolta, Hilary Duff also winners (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2020-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  42. Hilary Lewis: James McAvoy, 'X-Men: Apocalypse' Cast Talk Future Franchise Films (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2016-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  43. a b Allie Gemmill: X-Men Movies Fox Had Planned (That Won’t Happen At Disney) (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-07-05]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  44. Peter White, Dade Hayes: Disney-Fox Deal: Bob Iger Discusses Digital Future, James Murdoch, Hulu and $2B Cost Savings (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2017-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  45. Hannah Shaw-Williams: Blade Is Officially An MCU Phase 5 Movie (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-07-21]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  46. Peter Debruge: ‘The New Mutants’ Review: Orphaned X-Men Spinoff an Off-Brand Remix of 1980s Teen and Horror Movie Clichés (ang.). Variety. [dostęp 2020-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]