Avengers: Koniec gry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Avengers: Koniec gry
Avengers: Endgame
Ilustracja
logo filmu
Gatunek o superbohaterach
fantastyka naukowa
akcja
Rok produkcji 2019
Data premiery 22 kwietnia 2019
25 kwietnia 2019 (Polska)
Kraj produkcji Stany Zjednoczone
Język angielski
Czas trwania 181 minut[1]
Reżyseria Anthony i Joe Russo
Scenariusz Christopher Markus
Stephen McFeely
Główne role Robert Downey Jr.
Chris Evans
Mark Ruffalo
Chris Hemsworth
Scarlett Johansson
Jeremy Renner
Don Cheadle
Paul Rudd
Brie Larson
Karen Gillan
Danai Gurira
Benedict Wong
Jon Favreau
Bradley Cooper
Gwyneth Paltrow
Josh Brolin
Muzyka Alan Silvestri
Zdjęcia Trent Opaloch
Scenografia Charles Wood
Kostiumy Judianna Makovsky
Montaż Jeffrey Ford
Matthew Schmidt
Produkcja Kevin Feige
Wytwórnia Marvel Studios
Walt Disney Pictures
Dystrybucja Walt Disney Studios Motion Pictures
Budżet 356 mln USD
Przychody brutto 2 795 486 053 USD
Chronologia
Marvel Cinematic Universe
Produkcja
Wydarzenia
Seria Avengers

Avengers: Koniec gry (ang.: Avengers: Endgame) – amerykański fantastycznonaukowy film akcji na podstawie serii komiksów o grupie superbohaterów o tej samej nazwie wydawnictwa Marvel Comics. Za reżyserię odpowiadają bracia Anthony i Joe Russo, a za scenariusz Christopher Markus i Stephen McFeely. W rolach głównych występują: Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson, Jeremy Renner, Don Cheadle, Paul Rudd, Brie Larson, Karen Gillan, Danai Gurira, Benedict Wong, Jon Favreau, Bradley Cooper, Gwyneth Paltrow i Josh Brolin.

Jest on kontynuacją filmów Avengers z 2012, Avengers: Czas Ultrona z 2015 i Avengers: Wojna bez granic z 2018 roku, wchodzi on w skład III Fazy Marvel Cinematic Universe, jest dwudziestym drugim obrazem należącym do tej franczyzy. Jego światowa premiera miała miejsce 22 kwietnia 2019 roku w Los Angeles, a w Polsce zadebiutował 25 kwietnia tego samego roku. Film przy budżecie 356 milionów dolarów zarobił po 12 tygodniach wyświetlania przeszło 2,79 miliarda dolarów i stał się najbardziej kasowym filmem na świecie, detronizując dotychczasowego lidera, Avatar z 2009 roku.

Streszczenie fabuły[edytuj | edytuj kod]

Dwadzieścia trzy dni po tym, jak Thanos użył Rękawicy Nieskończoności, aby wymazać połowę życia we Wszechświecie, Carol Danvers ratuje Tony’ego Starka i Nebulę, przebywających w przestrzeni kosmicznej na statku należącym do Strażników Galaktyki i pomaga im powrócić na Ziemię. Na miejscu ponownie łączą się pozostałym przy życiu członkami Avengers: Bruce’em Bannerem, Steve’em Rogersem, Thorem, Natashą Romanoff i Jamesem Rhodesem oraz Rocketem. Udaje im się zlokalizować Thanosa na niezamieszkałej planecie, a ich plan polegać ma na odebraniu mu Kamieni Nieskończoności, aby użyć ich do odwrócenia jego działań. Po dotarciu na miejsce okazuje się, że Thanos je zniszczył. Thor ścina głowę Thanosowi.

Pięć lat później Scott Lang przypadkowo wydostaje się z Wymiaru Kwantowego, w którym był uwieziony od czasu zagłady dokonanej przez Thanosa. W bazie należącej do Avengers wyjaśnia Romanoff i Rogersowi, że pięć lat tam spędzone były dla niego jak tylko pięć godzin i przedstawia im teorię na wykorzystanie Wymiaru Kwantowego do podróżowania w czasie. Cała trójka prosi Starka, aby pomógł im odzyskać Kamienie z przeszłości i odwrócić działania Thanosa w teraźniejszości. Stark odmawia, martwiąc się o przyszłość swojej żony Pepper Potts i córki Morgan. Mimo to postanawia dopracować urządzenie do nawigacji w Wymiarze Kwantowym i za namową Potts postanawia jednak im pomóc. Stark i Banner, któremu udało się połączyć swoją inteligencję z siłą Hulka, zbudowali maszynę czasu. Banner zauważa, że zmiana przeszłości nie wpływa na ich teraźniejszość, wszelkie zmiany zamiast tego tworzą alternatywne rzeczywistości. On i Rocket odwiedzają nowy dom dla uchodźców ze zniszczonego Asgardu w Norwegii, aby zwerbować Thora, który nadużywa alkoholu i cierpi na nadwagę, natomiast w Tokio Romanoff rekrutuje Clinta Bartona, zrozpaczonego stratą swojej rodziny w wyniku działań Thanosa.

Banner, Lang, Rogers i Stark udają się do Nowego Jorku z 2012 roku, w czasie bitwy z Chitauri. Banner odwiedza Sanctum Sanctorum i przekonuje Starożytną, aby oddała mu Kamień Czasu. W Stark Tower Rogers odzyskuje Kamień Umysłu, ale próba kradzieży Kamienia Przestrzeni przez Starka i Langa kończy się niepowodzeniem, dzięki czemu Loki ucieka z nim. Rogers i Stark postanawiaj a się udać do 1970 roku, podróżują do jednej z baz T.A.R.C.Z.Y., gdzie Starkowi udaje się zdobyć Kamień, ale i również spotykać swojego ojca, Howarda, natomiast Rogers w tym czasie kradnie kilka cząstek Pyma z laboratorium Hanka Pyma, aby powrócić do teraźniejszości. W międzyczasie Rocket i Thor udają się do Asgardu w 2013 roku, wydobywając Kamień Rzeczywistości od Jane Foster. Thor zabiera również ze sobą Mjølner. Nebula i Rhodes udają się na planetę Morag w 2014 roku, obezwładniają Petera Quilla i zabierają Kamień Mocy. Rhodes wraca do teraźniejszości z Kamieniem Mocy, ale Nebula zostaje obezwładniona, gdy jej cybernetyczne implanty łączą się z implantami Nebuli z przeszłości. Dzięki temu połączeniu ówczesny Thanos dowiaduje się o przyszłości. Przechwytuje Nebulę z przyszłości, a w jej miejsce wysyła lojalną wersję z 2014 roku. Barton i Romanoff udają się na planetę Vormir w 2014 roku, gdzie opiekun Kamienia Duszy, Czerwona Czaszka, ujawnia, że można go zdobyć tylko przez poświęcenie kogoś, kogo się kocha. Romanoff poświęca się skacząc w przepaść, dzięki czemu Barton zdobywa Kamień.

Ponownie łącząc się w teraźniejszości, Avengers umieszczają zdobyte kamienie w stworzonej przez Starka rękawicy, której Banner, odporny na promieniowanie Gamma kamieni, używa do wskrzeszenia unicestwionego życia. Nebula z 2014 roku używa wehikułu czasu do transportu Thanosa i jego okrętu wojennego do teraźniejszości, gdzie atakuje siedzibę Avengers, planując zniszczyć i odbudować Wszechświat za pomocą kamieni. Nebula z teraźniejszości przekonuje Gamorę z 2014 roku do zdradzenia Thanosa, ale nie udaje jej się zrobić tego samego u swojej wersji z przeszłości i jest zmuszona ją zabić. Stark, Rogers i Thor walczą z Thanosem. Thanos wzywa swoją armię, by zniszczyć Ziemię, ale przywrócony Stephen Strange przybywa wraz z innymi czarodziejami, przywróconymi Avengers oraz Strażnikami Galaktyki, armiami Wakandy, Asgardu i Ravagers, aby walczyć z Thanosem i jego armią. Na pomoc przybywa również Danvers, która niszczy okręt wojenny Thanosa. Po obezwładnieniu bohaterów, Thanos chwyta rękawicę, ale Stark zabiera mu Kamienie i używa ich do dezintegracji Thanosa i jego armii, kosztem swego życia.

Po pogrzebie Starka, Thor mianuje Walkirię nowym królem Asgardu i dołącza do Strażników Galaktyki. Rogers natomiast przywraca Kamienie i Mjølner w miejsca w przeszłości, z których zostały zabrane i pozostaje w przeszłości, aby spędzić życie z Peggy Carter. W teraźniejszości sędziwy Rogers przekazuje tarczę Samowi Wilsonowi[2].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Postać Aktor / aktorka Polski dubbing[3]
Tony Stark / Iron Man Robert Downey Jr.[4][5] Mariusz Bonaszewski
Jest geniuszem, milionerem, filantropem i playboyem, posługującym się skonstruowanymi przez siebie bojowymi pancerzami wspomaganymi.
Steve Rogers / Kapitan Ameryka Chris Evans[6] Paweł Ciołkosz
Weteran II wojny światowej, który został poddany działaniu serum superżołnierza. Spędził kilkadziesiąt lat w letargu zamrożony w lodowcu i został z niego przebudzony w latach współczesnych.
Bruce Banner / Hulk Mark Ruffalo[7] Grzegorz Damięcki
Naukowiec specjalizującym się w dziedzinach: biochemii, fizyki nuklearnej i promieniowania gamma. W wyniku wypadku został napromieniowany, co zaowocowało niekontrolowanymi transformacjami w Hulka – wielkiego, humanoidalnego stwora o nadludzkiej sile i wytrzymałości.
Thor Chris Hemsworth[6] Piotr Grabowski
Król Asgardu, syn Odyna i Friggi. Może wzywać pioruny oraz nimi władać. Jego nową bronią jest topór Stormbreaker, który pozwala na teleportację za pomocą Bifrostu.
Natasha Romanoff / Czarna Wdowa Scarlett Johansson[8] Wiktoria Gorodeckaja
Jest byłą agentką T.A.R.C.Z.Y. i pracowała jako wysoce wyszkolony szpieg.
Clint Barton / Hawkeye Jeremy Renner[9] Marcin Przybylski
Jest mistrzem w łucznictwie, wcześniej współpracował z T.A.R.C.Z.Ą.
James „Rhodey” Rhodes / War Machine Don Cheadle[10] Tomasz Sapryk
Były oficer sił powietrznych armii USA wyposażony w zbroję War Machine.
Scott Lang / Ant-Man Paul Rudd[5][11] Piotr Adamczyk
Były złodziej, który posługuje się kombinezonem, dzięki któremu może się pomniejszyć jak i powiększyć.
Carol Danvers / Kapitan Marvel Brie Larson[12] Maria Dębska
Jest pilotką U.S. Air Force, której DNA połączyło się z DNA istoty pozaziemskiej, wskutek czego zyskała nadludzką siłę oraz zdolności latania i emitowania energii.
Nebula Karen Gillan[13] Julia Kijowska
Adoptowana córka Thanosa, wychowywana wspólnie z Gamorą. Członek Strażników Galaktyki.
Okoye Danai Gurira[14] Monika Węgiel-Jarocińska
Dowódczyni Dora Milaje, straży T’Challi. Jest tradycjonalistką i wywodzi się z plemienia Strażników.
Wong Benedict Wong[15] Michał Piela
Mistrz mistycznych sztuk.
Harold „Happy” Hogan Jon Favreau[16] Michał Piela
Szofer Starka.
Rocket Bradley Cooper[17] Jacek Braciak
Członek Strażników Galaktyki, genetycznie zmodyfikowany szop, który biegle posługuje się bronią palną. Sean Gunn zagrał postać na planie za pomocą techniki motion-capture[18].
Virginia „Pepper” Potts Gwyneth Paltrow[19] Magdalena Kumorek
Narzeczona Starka i prezes Stark Industries.
Thanos Josh Brolin[20] Jan Frycz
Niezwykle potężna istota, której celem było zdobycie wszystkich Kamieni Nieskończoności.
Robert Downey Jr.
(Tony Stark / Iron Man)
Chris Evans
(Steve Rogers / Kapitan Ameryka)
Mark Ruffalo
(Bruce Banner / Hulk)
Chris Hemsworth
(Thor)
Scarlett Johansson
(Natasha Romanoff / Czarna Wdowa)
Jeremy Renner
(Clint Barton / Hawkeye)
Don Cheadle
(James „Rhodey” Rhodes / War Machine)
Paul Rudd
(Scott Lang / Ant-Man)
Brie Larson
(Carol Danvers / Kapitan Marvel)
Karen Gillan
(Nebula)
Danai Gurira
(Okoye)
Benedict Wong
(Wong)
Jon Favreau
(Harold „Happy” Hogan)
Bradley Cooper
(Rocket)
Gwyneth Paltrow
(Virginia „Pepper” Potts)
Josh Brolin
(Thanos)

Swoje role ponadto powtórzyli:

Powracają również postacie zagrane przez innych aktorów: Emma Fuhrmann zagrała nastoletnią Cassie Lang[44]; Ava Russo i Cade Woodward pojawili się jako starsze wersje Lily i Nathaniela Bartonów[45]. Pojawiają się ponownie również postacie Mieka[42] i Kaczora Howarda, które zostały wygenerowane komputerowo[43]. Swoją rolę Edwina Jarvisa z serialu Agentka Carter powtarza James D’Arcy. Jest to pierwsza sytuacja, kiedy postać przedstawiona w serialach pojawiła się w filmie franczyzy[26].

W filmie wystąpił również Hiroyuki Sanada jako Akihiko, przywódca japońskiej Yakuzy[21][46] oraz Alexandra Rabe jako Morgan Stark, córka Tony’ego Starka i Pepper Potts[47]. W roli cameo pojawił się twórca komiksów Marvela, Stan Lee jako cyfrowo odmłodzony kierowca samochodu w 1970 roku[21]. Aktorzy z serialu Community: Ken Jeong i Yvette Nicole Brown pojawiają się jako ochroniarz i agentka T.A.R.C.Z.Y.[21]; współreżyser filmu, Joe Russo[26] (w napisach końcowych wymieniony jako Gozie Agbo)[48] i Jim Starlin, twórca postaci Thanosa zagrali mężczyzn podczas spotkania grupy wsparcia[49].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Rozwój projektu[edytuj | edytuj kod]

Anthony i Joe Russo, reżyserzy filmu

Począwszy od pierwszych filmów Marvel Studios zaplanowało adaptację historii z komiksu Infinity Gauntlet wprowadzając Kamienie Nieskończoności jako MacGuffiny. Kamień Przestrzeni (ang.: Space Stone) wprowadzono w filmie Captain America: Pierwsze starcie jako Tesserakt (ang.: Tesseract), Kamień Umysłu (ang.: Mind Stone) przedstawiono w filmie Avengers wewnątrz Berła (ang.: Scepter), Kamień Rzeczywistości (ang.: Reality Stone) w Thor: Mroczny świat jako Eter (ang.: Aether), Kamień Mocy (ang.: Power Stone) w Strażnikach Galaktyki jako Glob (ang.: Orb) a Kamień Czasu (ang.: Time Stone) w filmie Doktor Strange jako w naszyjniku Oko Agamotto (ang.: Eye of Agamotto)[50]. Rękawice Nieskończoności pokazane zostały w filmach Thor i Avengers: Czas Ultrona, gdzie złoczyńca Thanos zdobywa drugą z nich[51].

28 października 2014 roku podczas MarvelEvent, gdzie przedstawiono skład filmów III Fazy MCU, studio zapowiedziało dwuczęściową kontynuację Avengers: Czas Ultrona, Avengers: Infinity War Part 1 na 2018 rok i Part 2 na 2019[52]. W kwietniu 2015 roku ujawniono, że za reżyserię będą odpowiedzialni bracia Anthony i Joe Russo, a w maju tego samego roku poinformowano, że scenariuszem zajmą się Christopher Markus i Stephen McFeely[53][54]. Pracowali oni już wspólnie dla wytwórni przy filmach Kapitan Ameryka: Zimowy żołnierz i Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów. W lipcu 2016 roku ujawniono, że Part 1 będzie nosiło tytuł po prostu Avengers: Infinity War, a Part 2 została oficjalnie bez tytułu[55]. W czerwcu 2018 roku poinformował, że tytuł zostanie ujawniony pod koniec 2018 roku[56].

Markus i McFeely rozpoczęli prace poprzedzające napisanie scenariusza podczas zdjęć do filmu Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów. Scenarzyści spędzili ten czas na czytaniu komiksów i spisywania pomysłów. Początkowo napisali 60 stron niezwiązanych ze sobą historii, aby pokazać, co może się wydarzyć[57]. Od lipca 2016 roku zaczęli oni pisać scenariusz[58]. Bracia Russo oraz Markus i McFeely współpracowali ze wszystkimi reżyserami i scenarzystami filmów III Fazy Uniwersum[57]. Po zapowiedzeniu filmu w 2014 roku, Feige poinformował, że jest szansa na pojawienie się w filmie postaci z seriali[7]. Bracia Russo ujawnili, że było to rozważane, ale było niewykonalne i zdecydowali się skoncentrować tylko na świecie filmowym[59]. Fabuła filmu była trzymana w tajemnicy do ostatniej chwili, aktorzy nie mieli scenariusza nawet w przeddzień rozpoczęcia zdjęć. Przeważnie dostawali tylko jego fragmenty, a w scenariuszu specjalnie zawarte były fałszywe sceny[60]. 7 grudnia 2018 roku został ujawniony pełny tytuł filmu: Avengers: Endgame, oraz przesunięto amerykańską premierę o dwa tygodnie wcześniej, na 26 kwietnia[61].

Casting[edytuj | edytuj kod]

W maju 2014 roku Josh Brolin podpisał kilkufilmowy kontrakt na rolę Thanosa[62]. We wrześniu 2014 roku potwierdzony został udział Jeremy’ego Rennera[9]. W październiku 2014 roku Kevin Feige ogłosił, że Mark Ruffalo jako Hulk, Josh Brolin jako Thanos i Tom Hiddleston jako Loki pojawią się w filmie[7][32]. W kwietniu 2015 roku Chris Hemsworth i Chris Evans potwierdzili swój udział[6]. Natomiast rok później, w kwietniu 2016 roku potwierdzono udział Roberta Downeya Jr.[4]. W październiku 2016 roku poinformowano, że w filmie wystąpi Evangeline Lilly jako Hope Van Dyne / Wasp[29].

W styczniu 2017 roku potwierdzono udział Karen Gillan jako Nebuli[13], natomiast w marcu tego samego roku Anthony’ego Mackie’ego jako Sama Wilsona[22]. Miesiąc później ujawniono, że Tom Holland[34] i Zoe Saldana powtórzą swoje role[40]. W sierpniu 2017 roku potwierdzono, że w obsadzie znaleźli się również: Scarlett Johansson jako Natasha Romanoff[8], Gwyneth Paltrow jako Pepper Potts[19], Jon Favreau jako Happy Hogan[16] i Paul Bettany jako Vision, który ostatecznie nie pojawił się w filmie[63]. W następnym miesiącu potwierdzono powrót Dona Cheadle’a jako Rhodeya Rhodesa[10], a do obsady dołączył Hiroyuki Sanada[46]. W październiku 2017 natomiast potwierdzono, że w filmie wystąpią również: Paul Rudd jako Scott Lang[5], Letitia Wright jako Shuri[27] i Chadwick Boseman jako T’Challa / Czarna Pantera[27]. W listopadzie 2017 roku ujawniono, że Brie Larson i Michelle Pfeiffer powtórzą swoje role jako Carol Danvers / Kapitan Marvel[12] i Janet Van Dyne[31]. W grudniu tego samego roku Sebastian Stan potwierdził swój powrót do roli Bucky’ego Barnesa i zdradził, że w filmie wystąpią również William Hurt jako Thaddeus Ross i Jeff Goldblum jako Arcymistrz, który tak jak Bettany nie pojawił się w ostatecznej wersji filmu[35].

W kwietniu 2018 roku poinformowano, że powrócą: Samuel L. Jackson jako Nick Fury[30] i Michael Douglas jako Hank Pym, a w maju Vin Diesel jako głos Groota[41]. W październiku 2018 Bradley Cooper poinformował, że powróci jako głos Rocketa[17]. W tym samym miesiącu ujawniono, że jedną z ról w filmie zagrała Katherine Langford (jednak nie pojawiła się ona w ostatecznej wersji filmu)[64] oraz Frank Grillo powróci jako Brock Rumlow[37]. Potwierdzono również udział Dave’a Bautisty w roli Draxa[39], Danai Guriry jako Okoye[14], Chrisa Pratta jako Petera Quilla[38], Benedicta Cumberbatcha jako Stephena Strange’a[24], Elizabeth Olsen jako Wanda Maximoff / Scarlet Witch, Pom Klementieff jako Mantis[23] oraz Benedicta Wonga jako Wonga[15].

Zdjęcia i postprodukcja[edytuj | edytuj kod]

Początkowo film miał być kręcony równocześnie z Avengers: Wojną bez granic, zdjęcia miały trwać około 9 miesięcy. Ostatecznie studio zdecydowało się rozdzielić produkcję obu filmów i były one nakręcone jeden po drugim[65]. Zdjęcia do filmu rozpoczęto 10 sierpnia 2017 roku w Pinewood Studios w Atlancie, pod tytułem roboczym Mary Lou 2[66]. W sierpniu film był kręcony w śródmieściu Atlanty[67], a pod koniec miesiąca w Tokio[68]. Zdjęcia zakończono 11 stycznia 2018 roku[69]. Zdjęcia powierzono Trentowi Opalochowi, scenografię – Charlesowi Woodowi, a kostiumy – Judiannie Makovsky[70][71][72].

Postprodukcję filmu rozpoczęto zaraz po premierze Avengers: Wojny bez granic[73]. Dodatkowe zdjęcia do filmu trwały od 7 września[74] do 12 października 2018 roku[75]. Za montaż odpowiadali Jeffrey Ford i Matthew Schmidt[76].

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 2016 roku poinformowano, że Alan Silvestri skomponuje muzykę do filmu[77].

Promocja[edytuj | edytuj kod]

28 października 2014 roku, podczas MarvelEvent, została zaprezentowana krótka zapowiedź filmu prezentująca przedstawione do tej pory Kamienie nieskończoności oraz Thanosa z Rękawicą nieskończoności[78]. 7 grudnia 2018 roku został zaprezentowany pierwszy zwiastun filmu[61], który został obejrzany 289 milionów razy w ciągu 24 godzin, stając się najchętniej oglądanym zwiastunem[79]. 14 marca 2019 roku pojawił się ostateczny zwiastun[80].

Premiera[edytuj | edytuj kod]

Światowa premiera miała miejsce 22 kwietnia 2019 roku w Los Angeles. W wydarzeniu tym uczestniczyła obsada i twórcy filmu, oraz zaproszeni goście. Premierze towarzyszył czerwony dywan oraz szereg konferencji prasowych[81].

W Polsce film zadebiutował 25 kwietnia 2019 roku, natomiast dla szerszej publiczności w Stanach Zjednoczonych dostępny jest od 26 kwietnia tego samego roku[61][82]. Początkowo amerykańska premiera została zapowiedziana na 3 maja 2019 roku[52].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Box office[edytuj | edytuj kod]

Film, mając budżet wynoszący 356 milionów dolarów, w pierwszym tygodniu wyświetlania zarobił na świecie ponad 1,2 miliarda dolarów, z czego prawie 360 milionów ze Stanach Zjednoczonych i Kanady. Jego łączny przychód z biletów na świecie po 12 tygodniach przekroczył 2,79 miliarda dolarów, z czego w USA i Kanadzie to ponad 850 milionów, a w Polsce ponad 10 milionów[83]. Wynik 2,79 dały Avenegrs: Koniec gry pierwsze miejsca wśród najbardziej dochodowych filmów wszech czasów, filmów w 2019 roku, filmów MCU oraz filmów o superbohaterach[84].

Rekordy

Krytyka w mediach[edytuj | edytuj kod]

Film spotkał się z pozytywną reakcją krytyków. W serwisie Rotten Tomatoes 94% z 464 recenzji jest pozytywne, a średnia ocen wyniosła 8,31/10[87]. Na portalu Metacritic średnia ocen z 57 recenzji wyniosła 78 punktów na 100[88].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Avengers: Endgame (ang.). British Board of Film Classification. [dostęp 2019-04-14].
  2. Avengers: Koniec gry, reż. Anthony i Joe Russo
  3. „Avengers: Koniec gry”: obsada polskiego dubbingu (pol.). polski-dubbing.pl. [dostęp 2019-04-25].
  4. a b Borys Kit: Robert Downey Jr. Joins 'Spider-Man: Homecoming' (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2016-04-21].
  5. a b c Mansoor Mithaiwala: Robert Downey Jr. Announces Avengers 4 Return (ang.). Screen Rant. [dostęp 2017-10-28].
  6. a b c Adam Chitwood: Chris Hemsworth Reveals the 3 Marvel Movies Left on His Contract (ang.). Collider. [dostęp 2015-04-15].
  7. a b c Peter Sciretta: All Of Your Marvel Phase 3 Questions Answered By Marvel Head Kevin Feige (ang.). /Film. [dostęp 2014-10-28].
  8. a b Alex Welch: Black Widow Heads to Japan in Avengers 4 Set Photos (ang.). Screen Rant. [dostęp 2017-08-22].
  9. a b Rob Keyes: Jeremy Renner Signed On For ‘The Avengers 3′ & ‘Hawkeye’ Spinoff (ang.). Screen Rant. [dostęp 2014-09-40].
  10. a b Meagan Damore: Paltrow Confirms Avengers 4 Role for Cheadle’s War Machine (ang.). CBR.com. [dostęp 2017-09-21].
  11. Joseph Schmidt: Ant-Man & Doctor Strange Team Up In New Avengers: Infinity War Set Photos (ang.). ComicBook. [dostęp 2017-07-09].
  12. a b Joanna Robinson: What RoboCop Has to Do with the Future of the Marvel Cinematic Universe (ang.). Vanity Fair. [dostęp 2017-11-28].
  13. a b Pauline McLean: Karen Gillan on Tupperware Party, Inverness and Avengers (ang.). BBC. [dostęp 2017-01-17].
  14. a b David James: Joe Russo Says To Expect More Of Danai Gurira’s Okoye In Avengers 4 (ang.). wegotthiscovered.com. [dostęp 2018-08-02].
  15. a b Matthew Mueller: Benedict Wong Teases 'Avengers 4' Spoilers Cleaning (ang.). ComicBook. [dostęp 2018-09-21].
  16. a b Meagan Damore: Avengers 4 Set Photos Capture Iron Man Character’s Return (ang.). CBR.com. [dostęp 2017-08-22].
  17. a b Mel Evans: Bradley Cooper asked Avengers 4’s Russo Brothers if they altered Rocket’s voice for Infinity War (ang.). metro.co.uk. [dostęp 2018-10-07].
  18. a b Christian Bone: Avengers: Endgame Actor Says The Film Is Beyond Epic (ang.). wegotthiscovered.com. [dostęp 2019-04-27].
  19. a b Heidi Parker: PICTURE EXCLUSIVE: Gwyneth Paltrow confirms she'll star in Avengers 4 as she's seen on set with Robert Downey Jr and Mark Ruffalo (ang.). Daily Mail. [dostęp 2017-08-22].
  20. Matt Dolloff: Josh Brolin Announces Return For Avengers 4 Filming (ang.). Screen Rant. [dostęp 2017-07-30].
  21. a b c d e f g h i j Lewis Knight: Avengers Endgame cast: All confirmed characters including spoilers (ang.). Daily Mirror. [dostęp 2019-04-25].
  22. a b Frank Palmer: Exclusive: Anthony Mackie Says FALCON Won’t Die (ang.). screengeek.net. [dostęp 2017-03-20].
  23. a b c Ana Dumaraog: Avengers 4: Elizabeth Olsen & Pom Klementieff Reportedly Arrive for Reshoots (ang.). Screen Rant. [dostęp 2018-09-25].
  24. a b George Simpson: Doctor Strange 2: You won’t BELIEVE how much Benedict Cumberbatch will earn (ang.). Daily Express. [dostęp 2018-08-19].
  25. the next avengers movie will bring back two surprising marvel characters (ang.). MTV. [dostęp 2018-10-30]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  26. a b c d e f g h i j k l m n o p q Ben Allen: All of the cameos in Avengers: Endgame (ang.). Radio Times. [dostęp 2019-04-25].
  27. a b c d Mark Cassidy: New AVENGERS 4 Set Photos See The Arrival Of Chadwick Boseman's Black Panther And Letitia Wright's Shuri (ang.). comicbookmovie.com. [dostęp 2017-10-25].
  28. Stuart McGurk: Winston Duke: ‘We were pretending to be fighting for our lives every day for three months’ (ang.). GQ. [dostęp 2019-03-25].
  29. a b Mike Avila: Watch: Evangeline Lilly on introducing the Wasp, when she'll join The Avengers (ang.). blastr.com. [dostęp 2016-10-09].
  30. a b c Clarisse Loughrey: Avengers Infinity War: Sebastian Stan reveals scene with Samuel L. Jackson, Michael Douglas and Michelle Pfeiffer (ang.). The Independent. [dostęp 2018-04-17]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  31. a b 'Avengers: Infinity War' actor Sebastian Stan said filming was like 'riding a psychotic horse through a burning stable' (ang.). Toronto Sun. [dostęp 2017-11-30].
  32. a b Rachel Babbage: Loki to appear in Thor: Ragnarok and both parts of Avengers: Infinity War (ang.). digitalspy.co.uk. [dostęp 2014-11-01].
  33. Zack Sharf: Tessa Thompson Confirmed for ‘Avengers: Endgame,’ Weighs In on Valkyrie-Captain Marvel Fan Buzz (ang.). Indie Wire. [dostęp 2019-03-26].
  34. a b Borys Kit, Aaron Couch: Marvel’s Kevin Feige on Why the Studio Won't Make R-Rated Movies, 'Guardians 2' and Joss Whedon's DC Move (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2017-04-18].
  35. a b Christina Radish: Sebastian Stan on ‘I, Tonya’, Working with Margot Robbie, and ‘Avengers 4′ (ang.). Collider. [dostęp 2017-12-09].
  36. Brandon Zachary: Who's the Mystery Girl in the Avengers: Endgame Trailer? (ang.). CBR.com. [dostęp 2019-03-14].
  37. a b Graeme McMillan: Avengers 4' Will Feature Flashbacks, Says Actor Frank Grillo (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2018-10-25].
  38. a b Matt McGloin: CHRIS PRATT & JEFF GOLDBLUM TEASE AVENGERS 4 (ang.). cosmicbook.news. [dostęp 2018-06-01].
  39. a b Steve Weintraub: Dave Bautista Talks ‘Avengers: Infinity War’ Spoilers and Working with Jodie Foster in ‘Hotel Artemis’ (ang.). Collider. [dostęp 2018-05-29].
  40. a b Sarah Deen: Has Guardians Of The Galaxy star Zoe Saldana revealed the name of Avengers 4? (ang.). metro.co.uk. [dostęp 2017-04-24].
  41. a b Adam Holmes: Vin Diesel Will Be Leading Yet Another Franchise (ang.). Cinema Blend. [dostęp 2018-05-16].
  42. a b c d e Cooper Hood: Every Returning Character In Avengers: Endgame (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-04-29].
  43. a b Mansoor Mithaiwala: Avengers: Endgame – Every Character In [SPOILER] (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-04-26].
  44. Emma Fuhrmann Gets Ready For 'Avengers: Endgame' Premiere (ang.). Just Jared Jr. [dostęp 2019-04-22].
  45. Becca Bleznak: How Many Kids Do 'Avengers: Endgame' Directors Joe And Anthony Russo Have Between Them? (ang.). cheatsheet.com. [dostęp 2019-04-25].
  46. a b Denise Petski: ‘Westworld’: Hiroyuki Sanada Set To Recur In Season 2 Of HBO Series (ang.). Deadline. [dostęp 2017-09-15].
  47. Shaun Kitchener: Avengers Endgame spoilers: Morgan Stark shock – Tony's daughter is VERY different to comic (ang.). Daily Express. [dostęp 2019-04-25].
  48. Mike Fleming Jr: ‘Avengers: Endgame’ Directors Joe & Anthony Russo Address Inclusion Of First Openly Gay Character In Marvel Superhero Film (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2019-04-25].
  49. Renaldo Matadeen: Thanos Creator Jim Starlin Reveals Avengers: Endgame Cameo (ang.). CBR.com. [dostęp 2019-04-27].
  50. Anthony Breznican: Doctor Strange revelations: Secrets and Easter eggs from the new Marvel movie (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2016-10-05].
  51. Eric Eisenberg: The Big Secret Behind The Infinity Gauntlet, According To Marvel’s Kevin Feige (ang.). Cinema Blend. [dostęp 2015-05-01].
  52. a b Marcin Pietrzyk: Oto pełna Faza Trzecia kinowego uniwersum Marvela (pol.). Filmweb. [dostęp 2014-10-29].
  53. Joe & Anthony Russo to Direct 2-Part Marvel’s 'Avengers: Infinity War' Event (ang.). marvel.com. [dostęp 2015-04-07].
  54. Devin Faraci: Markus & McFeely Will Write INFINITY WAR (ang.). Badass Digest. [dostęp 2015-04-09].
  55. Matt Donnelly: Marvel Surprise: ‘Avengers: Infinity War’ Won’t Be Split Into 2 Movies (ang.). The Wrap. [dostęp 2016-07-29].
  56. Adam Chitwood: ‘Avengers 4’ Title Likely Won’t Be Revealed Until the End of the Year, Says Kevin Feige (ang.). Collider. [dostęp 2018-06-25].
  57. a b Germain Lussier: Avengers: Infinity War Parts 1 and 2 Will Be Very Different Movies (ang.). io9.gizmodo.com. [dostęp 2016-04-11].
  58. Jack Giroux: ‘Avengers: Infinity War’ Update: Christopher Markus and Stephen McFeely on How Far Along the Scripts Are (ang.). /Film. [dostęp 2016-08-01].
  59. Phillip Martinez: DON’T EXPECT THE DEFENDERS TO SHOW UP IN ‘AVENGERS: INFINITY WAR’ (ang.). Newsweek. [dostęp 2018-03-21].
  60. Thomas Bacon: How Avengers: Infinity War Was The Most Secretive Movie Event Ever (ang.). Screen Rant. [dostęp 2018-04-26].
  61. a b c Brian Truitt: It's finally here! Watch the first trailer for Marvel’s newly titled 'Avengers: Endgame' (ang.). USA Today. [dostęp 2018-12-07].
  62. Jeff Sneider: Josh Brolin Joins Marvel’s ‘Avengers’ Sequels as Villain Thanos (ang.). The Wrap. [dostęp 2014-05-30].
  63. Christina Radish: Paul Bettany on ‘Manhunt: Unabomber’, Understanding Ted Kaczynski, and ‘Avengers: Infinity War’ (ang.). Collider. [dostęp 2017-08-15].
  64. Umberto Gonzalez: ’13 Reasons Why’ Star Katherine Langford Joins ‘Avengers 4’ (Exclusive) (ang.). The Wrap. [dostęp 2018-10-26].
  65. Adam Chitwood: ‘Avengers: Infinity War’ and ‘Avengers 4’ Are Being Shot Separately, Says Kevin Feige (ang.). Collider. [dostęp 2017-04-21].
  66. Spencer Perry: Avengers 4 Filming Has Begun! (ang.). ComingSoon.net. [dostęp 2017-08-10].
  67. Matt Walljasper: What’s filming in Atlanta now? Avengers: Infinity War, Ant-Man and the Wasp, Valor, Uncle Drew, plus the Marvel film that got away (ang.). atlantamagazine.com. [dostęp 2017-08-24].
  68. Tom Deehan: Avengers 4 to shoot in Tokyo as production begins in two weeks (ang.). thelocationguide.com. [dostęp 2017-08-04].
  69. Dave Trumbore: ‘Avengers 4’ Wraps Filming as the Russo Brothers Move into Post-Production (ang.). Collider. [dostęp 2018-01-11].
  70. Chris Cabin: ‘Captain America: Civil War’ Directors on Landing Spider-Man, ‘Infinity War’ Shooting Schedule (ang.). Collider. [dostęp 2016-01-14].
  71. Lucas Siegel: EXCLUSIVE: Avengers: Infinity War Production Designer Teases Many, Many New Worlds (ang.). Comic Book. [dostęp 2017-01-17].
  72. Terri Schwartz: HOW CIVIL WAR AFFECTS STEVE ROGERS' WARDROBE IN AVENGERS: INFINITY WAR (ang.). IGN. [dostęp 2016-09-14].
  73. Dominic Patten: ‘Deadly Class’ EP Joe Russo On Syfy Adaptation & Next ‘Avengers’ Movie – Comic-Con (ang.). Deadline Hollywood. [dostęp 2018-07-21].
  74. Ana Dumaraog: Avengers 4 Reshoots Officially Begin As Directors Post Set Photo (ang.). Screen Rant. [dostęp 2018-09-07].
  75. Cooper Hood: Avengers 4 Reshoots: Russo Brothers Announce Filming Has Wrapped (ang.). Screen Rant. [dostęp 2018-10-12].
  76. Allison Keene: ‘Avengers: Infinity War:’ The Russo Brothers on Action, Tone, and Movies That Influenced (ang.). Collider. [dostęp 2018-03-15].
  77. Russ Burlingame: Avengers Composer Alan Silvestri To Return For Infinity War (ang.). Comic Book. [dostęp 2016-06-06].
  78. Mike Sampson: 'Avengers: Infinity War' Trailer: Watch Marvel’s Teaser For the Epic 'Avengers' Finale (ang.). Screen Crush. [dostęp 2014-10-29].
  79. Todd Spangler: ‘Avengers: Endgame’ Trailer Smashes 24-Hour Video Views Record (ang.). Variety. [dostęp 2018-12-08].
  80. Hugh Armitage: Captain Marvel meets Thor in Avengers: Endgame's new trailer (ang.). digitalspy.com. [dostęp 2019-03-14].
  81. Avengers: Endgame Premiere, LA (ang.). averagesocialite.com. [dostęp 2019-04-14].
  82. Dominik Dudek: Avengers 4 osadzone kilka lat po Wojnie Bez Granic?! (pol.). moviesroom.pl. [dostęp 2018-10-09].
  83. a b c d Avengers: Endgame (ang.). Box Office Mojo. [dostęp 2019-08-04].
  84. a b c d e f g h i j Ian Sandwell: So, how much money has Avengers: Endgame taken so far? (ang.). digitalspy.com. [dostęp 2019-07-21].
  85. a b c d e f Mansoor Mithaiwala: Every Record Avengers: Endgame Has Already Broken (ang.). Screen Rant. [dostęp 2019-04-28].
  86. a b c d e f g h i Avengers: Endgame (ang.). the-numbers.com. [dostęp 2019-07-22].
  87. Avengers: Endgame (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2019-06-06].
  88. Avengers: Endgame (ang.). Metacritic. [dostęp 2019-06-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]