Iron Man 3

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy filmu z 2013 roku. Zobacz też: inne znaczenie tego terminu.
Iron Man 3
Iron Man 3
Gatunek akcja, fantastyka naukowa
Rok produkcji 2013
Data premiery 14 kwietnia 2013
9 maja 2013 (Polska)
Kraj produkcji Stany Zjednoczone
Chińska Republika Ludowa
Język angielski
Czas trwania 130 minut
Reżyseria Shane Black
Scenariusz Drew Pearce, Shane Black
Główne role Robert Downey Jr.
Gwyneth Paltrow
Guy Pearce
Don Cheadle
Rebecca Hall
Stephanie Szostak
James Badge Dale
Jon Favreau
Ben Kingsley
Muzyka Brian Tyler
Zdjęcia John Toll
Scenografia Bill Brzeski
Kostiumy Louise Frogley
Montaż Jeffrey Ford
Peter S. Elliot
Produkcja Kevin Feige
Wytwórnia Marvel Studios
Walt Disney Pictures
Paramount Pictures
DMG Entertainment
Dystrybucja Disney
Budżet 200 000 000 USD
Dochód 1 215 439 994 USD
Chronologia
Marvel Cinematic Universe
Produkcja
Wydarzenia
Seria Iron Man

Iron Man 3amerykańsko-chiński fantastyczno-naukowy film akcji na podstawie serii komiksów o superbohaterze o tym samym imieniu wydawnictwa Marvel Comics. Jest on częściowo oparty na komiksie Iron Man: Extremis, który został wydany w ramach Wielkiej kolekcji komiksów Marvela. Za reżyserię odpowiedzialny jest Shane Black, który wraz z Drew Pearce'em napisał scenariusz. W głównych rolach występują: Robert Downey Jr., Gwyneth Paltrow, Don Cheadle, Guy Pearce, Rebecca Hall, Stephanie Szostak, James Badge Dale, Jon Favreau i Ben Kingsley.

Kiedy Tony Stark walczy ze stresem i atakami paniki po wydarzeniach z Avengers, przychodzi mu się zmierzyć z organizacją terrorystyczną kierowaną przez tajemniczego Mandaryna.

Jest on kontynuacją filmów Iron Man z 2008 i Iron Man 2 z 2010 roku. Otwiera on II Fazę Marvel Cinematic Universe i jest siódmym filmem należącym do tej franczyzy.

Światowa premiera miała miejsce 14 kwietnia 2013 roku w Paryżu, a w Polsce - 9 maja tego samego roku. Film zarobił 1215 milionów dolarów przy budżecie 200 milionów.

Streszczenie fabuły[edytuj]

Tony Stark przypomina sobie Sylwestra z 1999 roku, kiedy spotykał się z Mayą Hansen, naukowcem, która wynalazła Extremis, eksperymentalny sposób na leczenie regenaracyjne przeznaczone do leczenia kalectwa w wyniku obrażeń. Niepełnosprawny naukowiec, Aldrich Killian, proponuje im współpracę z Advanced Idea Mechanics, ale Stark odrzuca ofertę i upokarza Killiana.

Wiele lat później, pół roku po bitwie o Nowy Jork, doświadczenia związane z atakiem Chitauri na Ziemię, powodują u Starka ataki paniki. Z powodu bezsenności zbudował kilkadziesiąt zbroi i doprowadził do napiętej atmosfery ze swoją dziewczyną Pepper Potts. W tym czasie pojawiło się wiele bombardowań spowodowanych przez działania terrorysty o imieniu Mandaryn. Braki dowodów spowodowały zainteresowanie się przez Starka tą sprawą. Jego ochroniarz i przyjaciel, Happy Hogan, zostaje ciężko ranny w wyniku jednego z takich ataków. W wyniku tego Stark grozi Mandarynowi w telewizji, wskutek czego terrorysta niszczy posiadłość Starka atakujac ją z helikopterów. Hansen, która odwiedziła Starka, aby go ostrzec, razem z Potts, udaje się wydostać z posiadłości. Stark ucieka z posiadłości w zbroi Iron Mana, a J.A.R.V.I.S. kieruje go na obrzeża Tennessee. W eksperymentalnym pancerzu Starka zabrakło energii na powrót do Kalifornii. Zostaje on uznany on za zmarłego w wyniku ataku.

Z pomocą 10-letniego chłopca, Harley'a Keenera, Stark bada miejsce lokalnego wybuchu wyglądającego, jak atak Mandaryna. Odkrywa, że zamachy wywołane są przez żołnierzy poddanych Extremis. Wybuchy te były przypisywane atakom terrorystycznym Manadaryna, aby ukryć wady Extremis. Stark zostaje zaatakowany przez agentów Mandaryna, Erica Savina i Ellen Brandt. Razem z Harley'em udaje mu się namierzyć kryjówkę Mandaryna w Miami. Infiltruje jego siedzibę przy pomocy improwizowanych broni i odkrywa, że Mandarynem jest brytyjski aktor Trevor Slattery, który twierdzi, że jest nieświadomy ataków w jego imieniu. Killian, który przywłaszczył badania Hansen nad Extremis, użył go jako lekarstwo na własną niepełnosprawność. Rozbudował on program i zwerbował niepełnosprawnych weteranów wojennych. Ujawnia, że to on jest prawdziwym Mandarynem, a Slattery jest tylko przykrywką. Killian więzi Starka i pokazuje mu Potts, którą porwał i poddał działaniu Extremis. Szantażuje Starka, aby przekonać go do współpracy, w celu naprawieniu błędów w Extremis. Killian zabija Hansen, kiedy ta próbuje go powstrzymać.

Killian zmanipulował amerykańskie agencje wywiadowcze dotyczące lokalizacji Mandaryna, aby zwabić Jamesa Rhodesa w zbroi Iron Patriot]] w pułapkę i odebrać mu pancerz. Stark ucieka i spotyka Rhodesa, wspólnie odkrywają, że Killian zamierza zaatakować pokład Air Force One z prezydentem Ellisem. Starkowi udaje się uratować kilku pasażerów, jednak nie udaje się mu zapobiec porwaniu prezydenta. Killian zamierza zabić prezydenta i pokazać to na żywo w telewizji. Okazuje się, że z Killianem współpracuje wiceprezydent Rodriguez, który liczy na wyleczenie swojej córki z niepełnosprawności za pomocą Extremis. Na platformie, gdzie ma się odbyć egzekucja prezydenta, Stark próbuje odnaleźć Potts, a Rhodes ratuje prezydenta. Stark wzywa zbroje kontrolowane przez J.A.R.V.I.S.-a, aby zapewnić im wsparcie. Stark zwabia Killiana i zamyka go w jednym z pancerzy, który ulega autodestrukcji, jednak to go nie zabija. Potts, której Extremis pozwala przeżyć, interweniuje i zabija ostatecznie Killiana. Po tym Stark niszczy wszystkie pancerze, a Rodriguez i Slattery zostają aresztowani. Stark leczy Potts z działania Extremis, a sam poddaje się operacji usunięcia odłamków z klatki piersiowej.

W scenie po napisach, Stark budzi Bruce’a Bannera, który usnął podczas jego opowieści.

Obsada[edytuj]

Postać Aktor / aktorka Polski dubbing
Tony Stark / Iron Man Robert Downey Jr.[1] Mariusz Bonaszewski[2]
Geniusz, milioner, filantrop i playboy, który skonstruował dla siebie elektromechaniczną zbroję. Odziedziczył po ojcu majątek i firmę specjalizującą się w przemyśle zbrojeniowym o nazwie Stark Industries. Walczy on ze stresem i atakami paniki po wydarzeniach z Avengers.
Virginia „Pepper” Potts Gwyneth Paltrow[1] Magdalena Kumorek[2]
Była osobista asystentka Starka, obecnie jego życiowa partnerka i prezes Stark Industries.
James „Rhodey” Rhodes / Iron Patriot Don Cheadle[3] Tomasz Sapryk[2]
Podpułkownik armii amerykańskiej, przyjaciel Starka. Jest łącznikiem między Stark Industries a Wojskowym Departamentem ds Zbrojeń. Używa ulepszonej zbroi „War Mashine”, która została pomalowana w barwy USA i zmieniono jej nazwę na „Iron Patriot”.
Aldrich Killian Guy Pearce[4] Bartłomiej Topa[2]
Twórca wirusa Extremis, założyciel i prezes A.I.M., który podszywa się pod Mandaryna. Killian stworzył Extremis, aby zwalczyć swoją niepełnosprawność. Wirus, poza działaniami regeneracyjnymi, daje nadludzką siłę i zdolność do wytwarzania wysokich temperatur.
Maya Hansen Rebecca Hall[5] Katarzyna Dąbrowska[2]
Genetyk, która pomogła stworzyć Killianowi Extremis.
Ellen Brandt Stephanie Szostak[6] Anna Gajewska[7]
Weteranka wojenna, która zostaje poddana działaniu Extremis i zostaje zabójczynią pracującą dla Killiana.
Eric Savin James Badge Dale[8] Janusz Chabior[7]
Poddany działaniu Extremis współpracownik Killiana.
Harold „Happy” Hogan Jon Favreau[9] Michał Piela[2]
Szef ochrony Stark Industries, były ochroniarz i szofer Starka.
Trevor Slattery Ben Kingsley[10] Jerzy Kryszak[2]
Brytyjski aktor z nałogami, którego Killian zatrudnił, aby grał Mandaryna.

W filmie występują również: Paul Bettany jako J.A.R.V.I.S., komputerowa sztuczna inteligencja stworzona przez Starka, która zarządza posiadłością i zbrojami Tony’ego; Shaun Toub jako Ho Yinsen, afgański lekarz i naukowiec; Ty Simpkins jako Harley Keener, chłopiec, który pomaga Starkowi; William Sadler jako prezydent USA, Matthew Ellis; Miguel Ferrer jako zastępca prezydenta USA, Rodriguez, Adam Pally jako Gary, kamerzysta, który pomaga Starkowi, Dale Dickey jako pani Davis, matka wojskowego, który został poddany działaniu Extremis i wrobiony w samobójczy zamach; Ashley Hamilton jako Jack Taggart, żołnierz poddany działaniu Extremis oraz Wang Xueqi jako doktor Wu[11][12][3][13][14][15][16][17]. W rolach cameo pojawiają się: twórca komiksów Marvela, Stan Lee jako sędzia konkursu piękności oraz w scenie po napisach Mark Ruffalo jako Bruce Banner, naukowiec specjalizujący się w dziedzinach: biochemii, fizyki nuklearnej i promieniowania gamma, przyjaciel Starka[18].

Produkcja[edytuj]

Rozwój projektu[edytuj]

W październiku 2010 roku Walt Disney Studios odkupiło prawa do dystrybucji trzeciej części od Paramount Pictures[19]. W tym samym miesiącu studio zapowiedziało film z premierą na 3 maja 2013[20]. W grudniu tego samego roku Jon Favreau, który odpowiedzialny był za filmy Iron Man i Iron Man 2, ogłosił, że nie powróci na stanowisku reżysera trzeciej części[21]. W lutym 2011 roku Shane Black zakończył negocjacje na stanowiska reżysera i scenarzysty filmu[22].

W marcu 2011 roku poinformowano, że Black napisze scenariusz wspólnie z Drew Pearce'em[23]. Fabuła filmu została zainspirowana serią komiksów Extremis autorstwa Warrena Ellisa z 2006 roku[24]. W pierwszej wersji scenariusza głównym antagonistą miała być Maya Hansen, później zdecydowano się na wprowadzenie postaci Mandaryna i Aldricha Killiana. Podczas prac nad scenariuszem Pearce zasugerował, aby Mandaryn był fałszywy, na co zgodził się Black i zdecydowano się, że głównym przeciwnikiem będzie Killian, a Mandaryn przez niego zatrudnionym aktorem[25].

W kwietniu 2012 roku poinformowano, że film będzie współprodukowany z Chinami[26].

Casting[edytuj]

W 2011 roku potwierdzono powrót Gwyneth Paltrow jako Virginii Potts i Roberta Downeya jako Tony’ego Starka[1][27]. W kwietniu 2012 roku Guy Pearce został obsadzony jako Aldrich Killian[4]. W maju 2012 roku dołączyli do obsady James Badge Dale jako Eric Savin i Rebecca Hall jako Maya Hansen oraz potwierdzono powrót Jon Favreau w roli Happpy Hogana[8][5][9]. W lipcu tego samego roku ogłoszono udział w filmie Stephanie Szostak jako Ellen Brandt, Bena Kingsleya jako Mandaryna i William Sadlera jako prezydent Matthew Ellis[6][11][10].

Zdjęcia i postprodukcja[edytuj]

Port w Wilmington, gdzie kręcone były sceny finałowej walki

Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 23 maja 2012 roku w Wilmington, w Karolinie Północnej[28]. Film był kręcony również w stanach Kalifornia i Floryda[29]. Zdjęcia w USA został zakończone 7 listopada[30]. W grudniu produkcja przeniosła się do Pekinu w Chinach, a w styczniu 2013 roku do Indii[31][32]. Pod koniec miesiąca ekipa powróciła do USA, gdzie odbyły się dodatkowe zdjęcia[33][34].

Za zdjęcia do filmu odpowiadał John Toll, za scenografię Bill Brzeski, a za kostiumy Louise Frogley[35].

Za montaż odpowiadali Jeffrey Ford i Peter S. Elliot[35]. Film został również przekonwertowany na technologię IMAX 3D[36]. Za efekty specjalne odpowiadał Chris Townsend, a zajmowały się nimi studia produkcyjne: Weta Digital, Digital Domain, Scanline VFX, Trixter, Framestore, Luma Pictures, Fuel VFX, Cantina Creative, Cinesite, The Embassy Visual Effects, Lola, Capital T, Prologue i Rise FX[37].

Muzyka[edytuj]

W październiku 2012 roku Brian Tyler został zatrudniony do skomponowania muzyki do filmu[38]. Ścieżka dźwiękowa została nagrana w Abbey Road Studios z udziałem London Philharmonic Orchestra[39].

Soundtrack do filmu został wydany przez Hollywood Records 30 kwietnia 2013 roku. Wraz ze ścieżką do filmu ukazał się album koncepcyjny pod tytułem Heroes Fall zawierającym dwanaście skomponowanych utworów zainspirowanych filmem w gatunkach alternatywnego i indie rocka[40].

Promocja[edytuj]

W lipcu 2012 roku Shane Black, Robert Downey Jr., Don Cheadle, Jon Favreau i Kevin Feige pojawili się na panelu podczas San Diego Comic-Con International, gdzie zaprezentowano również nową zbroję Iron Mana – Mark XLII[41].

W lutym 2013 roku zaprezentowano pierwszy telewizyjny spot filmu podczas Super Bowl XLVII[42].

Komiksy powiązane

W styczniu 2013 roku Marvel Comics wydało komiks powiązany Iron Man 3 Prelude, gdzie za scenariusz odpowiadał Christos Gage, a za rysunki Steve Kurth[43]. Natomiast w maju 2013 roku inspirowany komiks Iron Man: The Coming of the Melter, za którego scenariusz odpowiadał Christos Gage, a za rysunki Axel Alonso[44].

Na przełomie grudnia 2015 i stycznia 2016 roku została wydana adaptacja filmu w miniserii Captain America: Civil War Prelude razem z adaptacją filmu Kapitan Ameryka: Zimowy żołnierz, gdzie za scenariusz odpowiadał Will Corona Pilgrim, a za rysunki Szymon Kudranski i Lee Ferguson[45][46].

Książka / Guidebook

4 maja 2016 roku zostało wydane Guidebook to the Marvel Cinematic Universe: Marvel's Iron Man 3, które zawiera fakty dotyczące filmu, porównania do komiksów oraz informacje produkcyjne[47].

Premiera i wydanie[edytuj]

Robert Downey Jr. i Gwyneth Paltrow podczas premiery w Paryżu w Le Grand Rex, kwiecień 2013

Światowa premiera miała miejsce 14 kwietnia 2013 roku w Le Grand Rex w Paryżu[48]. Brytyjska premiera odbyła się 18 kwietnia w Odeon Leicester Square w Londynie, a amerykańska 24 kwietnia w El Capitan Theatre w Los Angeles[49][50]. Tym trzem wydarzeniom towarzyszył czerwony dywan oraz szereg konferencji prasowych, a uczestniczyła w nich obsada i produkcja filmu oraz zaproszeni specjalni goście, między innymi aktorzy z innych produkcji Filmowego Uniwersum Marvela.

Dla szerszej widowni film zadebiutował 24 kwietnia w dziesięciu krajach[51][52]. W Stanach Zjednoczonych premiera dla szerszej publiczności odbyła się 3 maja, a w Polsce 9 maja 2013 roku[53][36].

Film został wydany w wersji cyfrowej 3 września 2013 roku, a 24 września na DVD i Blu-ray w USA, w Polsce został wydany 6 września tego samego roku[54]. Wersja Blu-ray zwiera film krótkometrażowy Agentka Carter z serii Marvel One-Shots. 8 grudnia 2015 roku został wydany również w trzynastodyskowej wersji kolekcjonerskiej Marvel Cinematic Universe: Phase Two Collection, która zawiera wszystkie filmy II Fazy Filmowego Uniwersum Marvela[55].

Odbiór filmu[edytuj]

Box office[edytuj]

Budżet filmu wyniósł 200 milionów dolarów[56].

W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie film podczas weekendu otwarcia zarobił 174 milionów dolarów. W sumie zarobił tam 409 milionów, a na świecie 1215 milionów dolarów[56].

W Polsce podczas weekendu otwarcia film zarobił 1,5 miliona dolarów, łącznie zarobił 4,25 miliona[56].

Krytyka w mediach[edytuj]

W serwisie Rotten Tomatoes krytycy przyznali wynik 79% ze średnią ocen 7/10[57]. Na portalu Metacritic film dostał od krytyków 62 punktów na 100[58].

Boyd Hilton z HEAT Magazine powiedział: „Iron Man 3 jest dowodem na to, że kino dla masowej publiczności również może być inteligentne i zaskakujące.”. Matthew Turner z The ViewLondon napisał: „Świetny scenariusz, zapewniający zaskakujące i śmiałe zwroty akcji plus doskonałe aktorstwo.”. Mark Adams ze Screen International stwierdził: „W tym bohaterze z żelaza nadal jest sporo życia.”. Scott Foundas z Variety napisał: „Pomimo wyczerpania świeżych pomysłów, ta seria nadal dostarcza fanom więcej niż oczekują.”. Orlando Parfitt z Yahoo stwierdził: „Z całą pewnością jest to najlepszy film serii. Nie można się nie zakochać!”[59].

Michał Walkiewicz z portalu Filmweb napisał: „Trzecia część wydaje się w warstwie fabularnej najcięższa. Przyszedł bowiem czas, aby los podważył wreszcie bohaterstwo Starka i zmusił go do odpowiedzi na fundamentalne pytanie: czy Iron Man istnieje bez chroniącej jego ciało, ultranowoczesnej zbroi?”[60]. Krzysztof Domaradzki z tygodnika Newsweek podsumował: „Iron Man 3 jest ostatnią część trylogii – lub kwadrologii, jeżeli liczyć Avengers – a przy okazji zdecydowanie najlepszą: zabawną, dynamiczną, atrakcyjną wizualnie i zgrabnie zakończoną. Black pokazuje, jak niezwykłe możliwości oferuje filmowcom komiks. W dodatku ulepszył zupełnie niezłe filmy Favreau, co wcale nie było zadaniem prostym. A co ważniejsze – znakomitym poczuciem humoru być może wyznaczył nowy trend w tworzeniu filmów o superbohaterach.”[61]. Kamil Śmiałkowski z serwisu Stopklatka.pl swierdził: „Oto zaprzeczenie teorii, że filmowe kontynuacje muszą być gorsze. Tym razem część trzecia jest najlepsza. Pierwsze dwa „Iron Many” to świetne kino rozrywkowe, ale kiedy do reżyserowania zaproszono Shane'a Blacka – okazało się, że można jeszcze lepiej.”[62].

Nagrody i nominacje[edytuj]

Rok Ceremonia Kategoria Nominowani Rezultat Przypis
2013 Teen Choice Awards Ulubiony film akcji Iron Man 3 Wygrana [63][64]
Ulubiony aktor filmu akcji Robert Downey Jr. Wygrana
Ulubiona aktorka filmu akcji Gwyneth Paltrow Nominacja
Ulubiony film fantasy / science-fiction Iron Man 3 Nominacja
Ulubiony aktor w filmie science-fiction / fantasy Robert Downey Jr. Nominacja
Ulubiona aktorka w filmie science-fiction / fantasy Gwyneth Paltrow Nominacja
Ulubiony czarny charakter Ben Kingsley Nominacja
Ulubiona chemia filmowa Don Cheadle i Robert Downey Jr. Nominacja
2014 People's Choice Awards Ulubiony film Iron Man 3 Wygrana [65]
Ulubiony aktor filmowy Robert Downey Jr. Nominacja
Ulubiona aktorka filmowa Gwyneth Paltrow Nominacja
Ulubiony duet filmowy Robert Downey Jr. i Gwyneth Paltrow Nominacja
Ulubiony film akcji Iron Man 3 Wygrana
Ulubiony aktor w filmie akcji Robert Downey Jr. Wygrana
Critics' Choice Movie Awards Najlepsze efekty specjalne Christopher Townsend, Guy Williams, Erik Nash i Dan Sudick Nominacja [66]
Najlepszy film akcji Iron Man 3 Nominacja
Najlepszy aktor w filmie akcji Robert Downey Jr. Nominacja
Najlepsza aktorka w filmie akcji Gwyneth Paltrow Nominacja
Nagroda Akademii Filmowej Najlepsze efekty specjalne Christopher Townsend, Guy Williams, Erik Nash i Dan Sudick Nominacja [67]
Kids' Choice Awards Ulubiony film Iron Man 3 Nominacja [68][69]
Ulubiony buttkicker Robert Downey Jr. Wygrana
Ulubiony aktor filmowy Robert Downey Jr. Nominacja
Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej Najlepsze efekty specjalne Christopher Townsend, Guy Williams, Erik Nash i Dan Sudick Nominacja [70]
Saturn Najlepsza adaptacja komiksu Iron Man 3 Wygrana [71]
Najlepszy aktor Robert Downey Jr. Wygrana
Najlepszy aktor drugoplanowy Ben Kingsley Wygrana
Najlepsza kreacja młodego aktora lub aktorki Ty Simpkins Nominacja
Najlepsza muzyka Brian Tyler Nominacja
MTV Movie Awards Najlepszy bohater Robert Downey Jr. Nominacja [72]

Kontynuacja[edytuj]

Marvel One-Shot: Niech żyje król[edytuj]

 Osobny artykuł: Niech żyje król.

Marvel One-Shot: Niech żyje król (ang. Marvel One-Shot: All Hail the King) – krótkometrażówka z 2014 roku, która znajduje się na Blu-ray z filmem Thor: Mroczny świat w reżyserii Drew Pearce'a, i jego scenariuszem. W rolach głównych wystąpili: Ben Kingsley, Scoot McNairy, Lester Speight i Sam Rockwell. Opowiada ona historię po wydarzeniach, jakie mają miejsce po filmie Iron Man 3, dalsze losy Trevora Slattery'ego, który przebywa w więzieniu[73].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Łukasz Muszyński: Gwyneth Paltrow w „The Avengers” i „Iron Manie 3" (pol.). Filmweb. [dostęp 2011-05-10].
  2. a b c d e f g Iron Man 3: OBSADA dubbingu: lista oraz nazwiska aktorów, KTO GRA KOGO w polskiej wersji językowej? (pol.). Eska.pl. [dostęp 2013-05-11].
  3. a b William Goss: Review: ‘Iron Man 3′ (ang.). film.com. [dostęp 2013-04-27].
  4. a b Marcin Pietrzyk: Wymyślił Prometeusza, a teraz stworzy extremis w „Iron Man 3" (pol.). Filmweb. [dostęp 2012-04-21].
  5. a b Łukasz Muszyński: FOTO: Rebecca Hall w „Iron Manie 3" (pol.). Filmweb. [dostęp 2013-02-01].
  6. a b M. Grochowska: Z „Kolacji dla palantów” trafi do „Irona Mana 3" (pol.). Filmweb. [dostęp 2012-07-15].
  7. a b Iron Man 3 (pol.). Polski-Dubbing.pl. [dostęp 2016-06-07].
  8. a b Marcin Pietrzyk: James Badge Dale dybie na Iron Mana (pol.). Filmweb. [dostęp 2012-05-17].
  9. a b Marcin Pietrzyk: Reżyser „Iron Mana” wraca do trzeciej części (pol.). Filmweb. [dostęp 2012-05-25].
  10. a b Łukasz Muszyński: To pewne: Ben Kingsley gra Mandarina w „Iron Manie 3" (pol.). Filmweb. [dostęp 2012-07-16].
  11. a b Łukasz Muszyński: Mistrz drugiego planu w „Iron Manie 3" (pol.). Filmweb. [dostęp 2012-05-26].
  12. Russ Burlingame: Iron Man 3 Exclusive: Ty Simpkins Talks Cut Kiss Scene & 3 Picture Deal (ang.). comicbook.com. [dostęp 2013-11-05].
  13. Jeff Sneider, Marc Grasser: Ashley Hamilton in talks for ‘Iron Man 3′ (ang.). variety.com. [dostęp 2011-02-22].
  14. Michał Walkiewicz: FOTO: Dr Wu z "Iron Mana 3" na pierwszych zdjęciach (pol.). Filmweb. [dostęp 2012-12-10].
  15. Robert Yaniz Jr.: New ‘Iron Man 3′ Artwork Released; Jarvis Actor Paul Bettany Hasn’t Seen Marvel’s Films (ang.). sreenrant.com. [dostęp 2012-10-16].
  16. Scott Harris: 'Iron Man 3': 7 Things You May Have Missed the First Time Around (ang.). nextmovie.com. [dostęp 2016-05-06].
  17. Adam B. Vary: How "Happy Endings" Star Adam Pally Ended Up In "Iron Man 3" (ang.). BuzzFeed.com. [dostęp 2013-05-06].
  18. iamrogue: IAR EXCLUSIVE: MARK RUFFALO TALKS MARVEL CAMEOS AND THE FUTURE OF THE HULK (ang.). iamrogue.com. [dostęp 2013-05-12].
  19. Daniel Frankel: Disney to Distribute ‘Iron Man 3,’ ‘Avengers'; Sets Release Dates (Updated) (ang.). The Wrap. [dostęp 2010-10-18].
  20. Kate Ward: 'Iron Man 3' to come to theaters in 2013; Disney picks up marketing rights (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2010-10-18].
  21. Jeff Sneider: No Favreau? 10 Directors Who Could Take Over 'Iron Man 3' (ang.). The Wrap. [dostęp 2010-12-14].
  22. Mike Fleming Jr, Nikki Finke: Shane Black To Direct Marvel's 'Iron Man 3' (ang.). Deadline. [dostęp 2011-02-17].
  23. Mike Fleming Jr: Marvel Taps Its 'Runaways' Scribe Drew Pearce To Write 'Iron Man 3' Script (ang.). Deadline. [dostęp 2011-03-31].
  24. Ben Moore: ‘Iron Man 3′: Four Comic Books to Prepare You for the Movie (ang.). Screen Rant. [dostęp 2013-02-04].
  25. ShaneS. Black ShaneS., DrewD. Pearce DrewD., Komentarz audio do filmu „Iron Man 3”, Iron Man 3 Blu-ray [dostęp 2013-09-24] (ang.).
  26. Marvel’s IRON MAN 3 to Be Co-Produced in China (ang.). Business Wire. [dostęp 2012-04-16].
  27. Geoff Boucher: ‘Iron Man 3′ and Robert Downey Jr. start Shane Black era (ang.). latimes.com. [dostęp 2011-08-18].
  28. Cassie Foss: Fans get a sneak peek from the set of ‘Iron Man 3′ (ang.). Star News. [dostęp 2012-06-04].
  29. Arlene Satchell: Iron Man 3 to film in Dania, nearby areas (ang.). Sun Sentinel. [dostęp 2012-09-11].
  30. Christine: ‘Iron Man 3’ wraps up filming in Wilmington, N.C. (ang.). OLV. [dostęp 2012-11-08].
  31. Nikki Finke: ‘Iron Man 3′ Casts China’s Wang Xuequi As New ‘Dr Wu': Beijing Filming Starts Monday (ang.). Deadline. [dostęp 2012-12-09].
  32. Dibyojyoti Baksi: Indian techies to rescue Iron Man? (ang.). Hindustan Times. [dostęp 2013-01-07].
  33. Dave McNary: ‘Iron Man 3′ shoots at Chinese Theater (ang.). Variety. [dostęp 2014-01-22].
  34. Christina Radish: Don Cheadle Talks HOUSE OF LIES Season 2, IRON MAN 3, Shane Black, the Sucess of FLIGHT, and More (ang.). Collider. [dostęp 2013-01-12].
  35. a b Marvel Studios Begins Production on Iron Man 3 (ang.). Coming Soon. [dostęp 2012-06-04].
  36. a b Germain Lussier: Marvel's Iron Man 3 Flies Into IMAX 3D (ang.). marvel.com. [dostęp 2013-06-22].
  37. Ian Failes: Iron Man 3: more suits to play with (ang.). FX Guide. [dostęp 2013-05-06].
  38. Brian Tyler to Score ‘Iron Man 3′ (ang.). Film Music Reporter. [dostęp 2012-10-11].
  39. Marvel: MARVEL MUSIC/HOLLYWOOD RECORDS PRESENTS MARVEL’S IRON MAN 3 ORIGINAL MOTION PICTURE SCORE SOUNDTRACK AVAILABLE ON APRIL 30th (ang.). marvel.com. [dostęp 2013-04-04].
  40. Heroes Fall Album Of Music Inspired By Marvel's „Iron Man 3” Set For Release April 30 (ang.). [dostęp 2013-03-28].
  41. Marvel At Comic-Con: Robert Downey Jr., Kevin Feige, Shane Black, Jon Favreau, Don Cheadle, Edgar Wright (ang.). Deadline. [dostęp 2012-07-14].
  42. Dominic Patten: Super Bowl XLVII To Air 6 Studio Film Ads (ang.). Deadline. [dostęp 2013-01-28].
  43. James Hunt: IRON MAN 3 PRELUDE #1 (ang.). Comic Book Resources. [dostęp 2013-01-07].
  44. Marvel: IRON MAN: THE COMING OF THE MELTER! (2013) #1 (ang.). marvel.com. [dostęp 2013-05-01].
  45. Marvel's Captain America: Civil War Prelude #1 (of 4), marvel.com [dostęp 2016-05-21] (ang.).
  46. Marvel's Captain America: Civil War Prelude #4 (of 4), marvel.com [dostęp 2016-05-21] (ang.).
  47. Marvel: Guidebook to the Marvel Cinematic Universe - Marvel's Iron Man 3 #1 (ang.). marvel.com. [dostęp 2016-04-14].
  48. Gwyneth Paltrow At The 'Iron Man 3' Red Carpet Premiere: Pepper Potts Goes Floral (PHOTOS) (ang.). The Huffington Post. [dostęp 2013-04-15].
  49. Iron Man 3 Stars Hit London Premiere (ang.). MTV. [dostęp 2013-04-19].
  50. Noelene Clark: ‘Iron Man 3’ Hollywood red carpet premiere: Watch it live (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2013-04-24].
  51. Critique – Iron Man 3 : Un Nouvel Espoir (fr.). lyricis.fr. [dostęp 2013-04-22].
  52. Iron Man 3 – Release Dates (ang.). viva-press.com. [dostęp 2016-08-02].
  53. premiery i zapowiedzi 2013 (pol.). Filmweb. [dostęp 2015-10-10].
  54. Iron Man 3 (2013) Wydania (pol.). Filmweb. [dostęp 2013-10-10].
  55. Marvel: Marvel Cinematic Universe Phase Two Box Set Coming Exclusively to Amazon December 8 (ang.). marvel.com. [dostęp 2015-10-23].
  56. a b c Iron Man 3 (ang.). Box Office Mojo. [dostęp 2015-01-30].
  57. Rotten Tomatoes: Iron Man 3 (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2015-07-02].
  58. Metacritic: Iron Man 3 (ang.). Metacritic. [dostęp 2015-07-02].
  59. „Iron Man 3” najlepszy z najlepszych - krytycy oceniają nowy hit (pol.). Dziennik.pl. [dostęp 2013-05-11].
  60. Michał Walkiewicz: Paint it, Black (pol.). Filmweb. [dostęp 2013-04-26].
  61. Krzysztof Domaradzki: „Iron Man 3”. Superbohater z przymrużeniem oka [RECENZJA] (pol.). Newsweek. [dostęp 2013-05-07].
  62. Kamil Śmiałkowski: „Iron Man 3”: Do trzech razy SZTUKA (pol.). Stopklatka.pl. [dostęp 2013-04-27].
  63. Katie Atkinson: 2013 Teen Choice Awards: Miley Cyrus, 'Glee,' 'Twilight' win big (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2013-08-11].
  64. Philiana Ng: Teen Choice Awards: 'Twilight: Breaking Dawn - Part 2' Leads First Wave of Nominees (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2013-05-22].
  65. People's Choice Awards 2014: The winners list (ang.). CNN. [dostęp 2014-01-09].
  66. Tim Gray: Critics Choice Awards: ’12 Years,’ ‘American Hustle’ Earn 13 Nominations Each (ang.). Variety. [dostęp 2013-12-16].
  67. Tracy Brown: Oscar nominations 2014: The complete list (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2014-01-16].
  68. Philiana Ng: Nickelodeon's Kids' Choice Awards Nominations Revealed (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2014-02-24].
  69. Aaron Couch, Arlene Washington: Nickelodeon's Kids' Choice Awards: The Winners (ang.). The Hollywood Reporter. [dostęp 2014-03-29].
  70. Baftas 2014: full list of nominations (ang.). The Guardian. [dostęp 2014-01-08].
  71. Nikara Johns: ‘Gravity,’ ‘The Hobbit: The Desolation of Smaug’ Lead Saturn Awards Noms (ang.). Variety. [dostęp 2014-02-25].
  72. Brent Lang: MTV Movie Awards 2014: Complete List of Winners and Nominees (ang.). The Wrap. [dostęp 2014-04-13].
  73. Anthony Breznican: Marvel One-Shot: First Look at Ben Kingsley's Mandarin encore in 'All Hail the King' short film -- EXCLUSIVE (ang.). Entertainment Weekly. [dostęp 2014-01-09].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]