Ryki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Ryki.
Ryki
Pałac Poniatowskiego
Pałac Poniatowskiego
Herb
Herb Ryk
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat rycki
Gmina Ryki
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1782-1810 ponownie otrzymały je w 1957
Burmistrz Jarosław Żaczek
Powierzchnia 27,22 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9955 (stan na 24.07.2014)[1]
354,0 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 81
Kod pocztowy 08-500
Tablice rejestracyjne LRY
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Ryki
Ryki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ryki
Ryki
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Ryki
Ryki
Ziemia 51°37′29″N 21°55′59″E/51,624722 21,933056
TERC
(TERYT)
0616044
Urząd miejski
ul. Karola Wojtyły 29
08-500 Ryki
Strona internetowa

Rykimiasto w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryki. Według danych z 24 lipca 2014 roku, miasto miało 9955 mieszkańców. Założono je w roku 1442 jako wieś królewską.

Położenie[edytuj]

Miasto położone jest w północno-zachodniej części województwa lubelskiego, na pograniczu z województwem mazowieckim, przy drodze krajowej nr 17: WarszawaLublin 100 km na południowy wschód od Warszawy i 64 km na północny zachód od Lublina.

Ryki należą do historycznej ziemi stężyckiej położonej w północnej części Małopolskiej Sandomierszczyzny.

Geograficznie leżą w południowej części Wysoczyzny Żelechowskiej, części Niziny Południopodlaskiej. Położone są w odległości 64 kilometrów na północny zachód od Lublina nad rzeką Zalesianką.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa lubelskiego.

Geneza nazwy[edytuj]

Nazwa Ryki pojawia się po raz pierwszy w notatce z 1439 roku jako Riki. Pochodzi najprawdopodobniej od nazwy osobowej Ryk, użytej w liczbie mnogiej[2].

Historia[3][edytuj]

  • XI w. – tworzy się osada Sieciechów
  • XII w. – powstaje kasztelania sieciechowska, pierwszy ośrodek władzy na terenie lewo- i prawobrzeżnej Wisły, obejmujący swym zasięgiem obszar dzisiejszych Ryk
  • XIII i XIV w. – wzrost znaczenia Stężycy
  • XIV w. – upadek znaczenia Sieciechowa
  • II poł. XV w. – z ziem po byłej kasztelanii sieciechowskiej powstaje powiat stężycki. Gród Stężyca staje się głównym ośrodkiem polityczno-gospodarczym w regionie. Rozpoczynają w nim działalność sądy: grodzki i ziemski. Powstaje wówczas określenie ziemi stężyckiej w granicach, której leżały Ryki
  • 1397 – podział części województwa sandomierskiego na lewym brzegu Wisły na trzy powiaty: sandomierski, radomski i chęciński. Starostwo stężyckie – wraz z Rykami – zostało podporządkowane władzy radomskiego starosty grodowego. Sądy: grodzki i ziemski, przeniesiono ze Stężycy do Radomia
  • 1424 – wzmiankowana wieś królewska Riki
  • 1568 – wyłączenie ze starostwa radomskiego starostwa stężyckiego, wraz z przeniesieniem do Stężycy sądów: grodzkiego i ziemskiego
  • 1570 – pierwsza znana wizytacja parafii w Rykach, istniał wówczas drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1570 – pierwsza informacja o działaniu szkoły parafialnej
  • 1585 – z południowo-wschodnich ziem starostwa stężyckiego utworzono starostwo ryckie, z siedzibą w Rykach
  • 1591 – dziedzic wsi Zalesie, Mikołaj Zaleski funduje szpital parafialny
  • 1598 – wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. św. Stanisława bpa
  • 1617 – kolejna wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny
  • 1622 – założone zostaje Bractwo Świętej Anny
  • 1637 – zostaje założone Bractwo Szkaplerza Świętego
  • 1653 – istniał już wybudowany przez ks. proboszcza Piotra Ciecierskiego drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1663 – starostwo ryckie składa się z jednego miasta: Okrzei, 3 folwarków: Brusów, Babice i Ownia, oraz 15 wsi: Ryki, Swaty, Sierskowola, Sarny, Bazanów, Oszczywilk, Ogonów, Rososz, Grabów, Chrustne, Babice, Dąbia, Wylezin, Skruda i Ownia
  • 1693 – powstaje kapela parafialna, jedyna ufundowana w diecezji krakowskiej w XVII w.
Chrystus Frasobliwy – figura z XVIII wieku
Głaz narzutowy – pomnik z tablicą upamiętniającą miejsce dawnej świątyni i miejsce złożenia prochów Stanisława Poniatowskiego – ojca Stanisława Augusta Poniatowskiego - króla Polski
  • 1718 – wichura niszczy kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • do 1736 – ks. proboszcz Władysław Zaleski wybudował nowy drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1736 – pierwsza wzmianka o istnieniu Bractwa Różańca Świętego
  • 2 lipca 1744 – spłonął kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • do 1757 – wybudowano pierwszy murowany kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła, dzięki ks. proboszczowi Aleksandrowi Trembińskiemu
  • 1762 – zmarł starosta rycki, kasztelan krakowski Stanisław Poniatowski, ojciec przyszłego króla Polski
  • 1782 – otrzymanie przez Ryki praw miejskich
  • 23 listopada 1793 – przeniesienie ze Stężycy do Ryk sądów: grodzkiego oraz ziemskiego
  • 1794 – wielki pożar niszczy większą część miasta
  • 1795 – 1809 – w wyniku III rozbioru Polski Ryki zostają przydzielone do zaboru austriackiego, w prowincji Galicja Zachodnia (Galicja Nowa)
  • 1809 – 1815 – Ryki przydzielone do Księstwa Warszawskiego, departamentu siedleckiego, powiat żelechowski
  • 1810 – utracenie praw miejskich
  • 1815 – Ryki znajdują się w granicach Królestwa Polskiego
  • 1816 – przynależność do województwa podlaskiego (przemianowane z departamentu siedleckiego), obwód łukowski, powiat żelechowski
  • 1836 – Ryki kupuje od Skarbu Państwa Jan Jezierski, zakładając hodowlę karpia. Dzięki temu Ryki stały się znane jako „stolica karpia”
  • 7 marca 1837 – przemianowanie województwa podlaskiego na gubernię siedlecką
  • 11 października 1842 – Ryki należą do powiatu łukowskiego, przemianowany z obwodu), okręg żelechowski (przemianowany z powiatu)
  • 1842 – powstaje samodzielna gmina żydowska, ważny ośrodek ruchu chasydzkiego
  • 1 stycznia 1845 – przydzielenie do guberni lubelskiej (powstała z połączenia guberni lubelskiej i podlaskiej), powiatu łukowskiego, okręgu żelechowskiego
  • 3 marca 1859 – Ryki po raz pierwszy stają się gminą złożoną z gromad
  • 13 stycznia 1867 – przyłączenie do guberni siedleckiej (wyłączona z guberni lubelskiej), powiatu garwolińskiego
  • 1908 – 1914 – budowa nowego kościoła murowanego pw. Najświętszego Zbawiciela
  • 1908 – w Rykach żyje 2077 Żydów (94% ogółu mieszkańców), w okresie międzywojennym 2419 (69%)
  • 22 stycznia 1916 – przydział do generał-gubernatorstwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
  • 2 sierpnia 1919 – przyłączenie do województwa lubelskiego, powiatu garwolińskiego
  • 1926 – powstaje bank żydowski
  • 1936 - dochodzi do ekscesów o podłożu antysemickim[4]
  • 2 sierpnia 1939 – przydział do województwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
  • 1940 – rozebranie starego kościoła murowanego pw. św. Jakuba Apostoła
  • 7 maja 1942 – część mieszkańców getta hitlerowcy wywożą do ośrodka zagłady w Sobiborze
  • październik 1942 – likwidacja getta, podczas której większa część ludności zostaje wywieziona do ośrodka zagłady w Treblince, a pozostała do obozu pracy
  • 26 lipca 1944 – Armia Krajowa dokonuje wyzwolenia Ryk spod władzy okupanta niemieckiego
  • 1 stycznia 1956 – powstaje powiat rycki, wydzielony z powiatu garwolińskiego, leżący w województwie warszawskim
  • 1 stycznia 1957 – Ryki ponownie uzyskały prawa miejskie[5],
  • 1 czerwca 1975 – wprowadzono dwustopniowy podział władzy na gminy i województwa, gmina Ryki została włączona do województwa lubelskiego
  • 1 stycznia 1999 – Ryki stają się siedzibą gminy i powiatu w nowym województwie lubelskim
  • 2000 – wybudowano radiowo-telewizyjne centrum nadawcze Ryki z masztem wys. 210 m
  • 17 kwietnia 2013 – otwarto krytą pływalnię

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Ryk w 2014 roku [6].


Piramida wieku Ryki.png

Zabytki[edytuj]

Przed 1939 rokiem prawie 70% mieszkańców Ryk stanowiła ludność żydowska, ale zginęła w czasie wojny. W mieście pozostały pożydowskie kamieniczki. Podczas II wojny światowej aktywnie działała w Rykach Armia Krajowa.

Gospodarka[edytuj]

Do największych zakładów pracy w Rykach należą Zakład Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego „Polski Ogród” Sp. z o.o.; Spółdzielnia Mleczarska Ryki; Juwent s.c. – producent urządzeń klimatyzacyjnych i wentylacyjnych oraz Juwent sp. z o.o. – wytwórca drzwi antywłamaniowych[7].

Transport[edytuj]

Ryki to ważny węzeł drogowy i komunikacyjny. W pobliskiej Moszczance krzyżują się drogi nr 48 KockTomaszów Mazowiecki oraz nr 17 LublinWarszawa. Ważną rolę odgrywają również drogi lokalne do Żelechowa, Stężycy, Nowodworu i Serokomli. Istnieje tu także przystanek kolejowy, jednak jest położony daleko na południe od centrum miasta. PKP zapewnia bezpośrednie połączenia Ryk z Dęblinem, Lublinem, Łukowem i Białą Podlaską. Głównym przewoźnikiem na terenie miasta i powiatu jest PPKS Puławy, który realizuje połączenia między innymi z Lublinem, Warszawą, Dęblinem, Żelechowem, Baranowem, Łukowem i Maciejowicami. Ważną rolę w mieście i powiecie odgrywa również przedsiębiorstwo PKS Garwolin. Istnieje również komunikacja prywatna, wykonująca częstsze połączenia z Lublinem i Warszawą oraz rzadsze z Puławami, Dęblinem, Poniatową i Żelechowem.

Administracja[edytuj]

Ryki są stolicą powiatu ryckiego. Ma w nich siedzibę starostwo powiatowe i inne instytucje powiatowe (urząd pracy itp.), sąd rejonowy, prokuratura rejonowa, urząd skarbowy, stacja Sanepidu, inspektoraty ZUS oraz KRUS, komisariat Policji, oddział Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa itp. Miasto jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[8]. Objęte jest też działalnością Lokalnej Grupy Działania „Lepsza Przyszłość Ziemi Ryckiej” oraz Lokalnej Grupy Rybackiej „W dolinie Tyśmienicy i Wieprza”[9][10].

Oświata[edytuj]

Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach

Pierwsza szkoła w Rykach powstała w 1901 roku[11][12]. Obecnie (2012 rok) swoją siedzibę w Rykach mają:

Kultura[edytuj]

Weekend z LRY 2012

Na rzecz kultury działa Miejsko-Gminne Centrum Kultury w Rykach z siedzibą w pałacu Poniatowskiego. Wokół Centrum skupione są zespoły śpiewacze, szczególnie z okolicznych kół gospodyń wiejskich. Do cyklicznych imprez organizowanych w Rykach zaliczyć można: Święto Karpia z Pradoliny Wieprza, Przegląd Zespołów Śpiewaczych Kół Gospodyń Wiejskich, Jarmark Bożonarodzeniowy oraz Weekend z LRY (dwa ostatnie organizowane przez Fundację Obywatelskiego Rozwoju-Ryki)[14] (w 2015 roku zamiast Jarmarku Fundacja wydała płytę z kolędami). Na terenie Ryk ukazuje się tygodnik „Twój Głos”[15].

Religia[edytuj]

Kościół parafialny Najświętszego Zbawiciela w Rykach

Sport[edytuj]

W Rykach działają: Miejski Klub Sportowy „Ruch” Ryki (piłka nożna); Miejski Klub Sportowy „TUR” Ryki (trójbój siłowy) oraz Uczniowsko-Parafialny Klub Sportowy „Arka” Ryki (tenis stołowy, koszykówka)[17]. Fundacja Obywatelskiego Rozwoju-Ryki organizuje od sierpnia 2010 roku bieg uliczny „Run For Ryki”, a w latach 2011-2014 prowadziła Rycką Ligę Koszykówki[18][19]. Dostępna jest kryta pływalnia powiatowa.

Osoby urodzone w Rykach[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Ciekawostki[edytuj]

Mitem jest jakoby Hyman Rickover, admirał Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, pochodzenia żydowskiego, nazywany „ojcem marynarki atomowej”, miał przodków w Rykach; mimo iż mogłoby wskazywać na to jego nazwisko. On sam urodził się w Makowie Mazowieckim (w 1900 roku), a w 1905 wyjechał z rodziną do Ameryki[20].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. [1].
  2. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 209. ISBN 83-04-02436-5.
  3. Encyklopedia Ryk, red. Tomasz Niemirowski, Ryki [wersja 2012.04.01].
  4. Szymon Rudnicki „Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej” Wydawnictwo Sejmowe 2015, ISBN 978-83-7666-363-0, str. 464
  5. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1956 r. w sprawie utworzenia miasta Ryki w powiecie ryckim, województwie warszawskim Dz. U. z 1956 r. Nr 52, poz. 234.
  6. http://www.polskawliczbach.pl/Ryki, w oparciu o dane GUS.
  7. Gmina Ryki w pigułce.
  8. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06].
  9. Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Lepsza Przyszłość Ziemi Ryckiej”
  10. Lokalna Grupa Rybacka „W dolinie Tyśmienicy i Wieprza”
  11. 110 lat minęło, www.ryki.pl.
  12. Historia szkolnictwa w Rykach, www.zso1ryki.home.pl.
  13. Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach; Strona główna
  14. Jarmark | FORR – Fundacja Obywatelskiego Rozwoju – Ryki.
  15. Twój Głos | Dęblin | Ryki | Powiat Rycki | Serwis informacyjny powiatu ryckiego, aktualności, wydarzenia
  16. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  17. UPKS Arka – www.ryki.pl.
  18. Run For Ryki | FORR – Fundacja Obywatelskiego Rozwoju – Ryki.
  19. Rycka Liga Koszykówki | FORR – Fundacja Obywatelskiego Rozwoju – Ryki.
  20. Mit o ryckim pochodzeniu Admirała Rickovera.

Linki zewnętrzne[edytuj]