Ryki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Ryki.
Ryki
Herb
Herb Ryk
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat rycki
Gmina Ryki
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1782-1810 ponownie otrzymały je w 1957
Burmistrz Jerzy Gąska
Powierzchnia 27,22 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9989 (stan z grudnia 2011)[1]
354,0 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 81
Kod pocztowy 08-500
Tablice rejestracyjne LRY
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Ryki
Ryki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ryki
Ryki
Ziemia 51°37′29″N 21°55′59″E/51,624722 21,933056Na mapach: 51°37′29″N 21°55′59″E/51,624722 21,933056
TERC
(TERYT)
0616044
Urząd miejski
ul. Karola Wojtyły 29
08-500 Ryki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Rykimiasto w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryki. Według danych z 31 grudnia 2011 roku, miasto miało 9989 mieszkańców. Założono je w roku 1442 jako wieś królewską.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest w północno-zachodniej części województwa lubelskiego, na pograniczu z województwem mazowieckim, przy drodze krajowej nr 17: WarszawaLublin 100 km na południowy wschód od Warszawy i 64 km na północny zachód od Lublina.

Ryki należą do historycznej ziemi stężyckiej położonej w północnej części Małopolskiej Sandomierszczyzny.

Geograficznie leżą w południowej części Wysoczyzny Żelechowskiej, części Niziny Południopodlaskiej. Położone są w odległości 64 kilometrów na północny zachód od Lublina.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa lubelskiego.

Geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Ryki pojawia się po raz pierwszy w notatce z 1439 roku jako Riki. Pochodzi najprawdopodobniej od nazwy osobowej Ryk, użytej w liczbie mnogiej[2].

Historia[3][edytuj | edytuj kod]

Kościół w Rykach
  • XI w. – tworzy się osada Sieciechów
  • XII w. – powstaje kasztelania sieciechowska, pierwszy ośrodek władzy na terenie lewo- i prawobrzeżnej Wisły, obejmujący swym zasięgiem obszar dzisiejszych Ryk
  • XIII i XIV w. – wzrost znaczenia Stężycy
  • XIV w. – upadek znaczenia Sieciechowa
  • II poł. XV w. – z ziem po byłej kasztelanii sieciechowskiej powstaje powiat stężycki. Gród Stężyca staje się głównym ośrodkiem polityczno-gospodarczym w regionie. Rozpoczynają w nim działalność sądy: grodzki i ziemski. Powstaje wówczas określenie ziemi stężyckiej w granicach, której leżały Ryki
  • 1397 – podział części województwa sandomierskiego na lewym brzegu Wisły na trzy powiaty: sandomierski, radomski i chęciński. Starostwo stężyckie – wraz z Rykami – zostało podporządkowane władzy radomskiego starosty grodowego. Sądy: grodzki i ziemski, przeniesiono ze Stężycy do Radomia
  • 1424 – wzmiankowana wieś królewska Riki
  • 1568 – wyłączenie ze starostwa radomskiego starostwa stężyckiego, wraz z przeniesieniem do Stężycy sądów: grodzkiego i ziemskiego
  • 1570 – pierwsza znana wizytacja parafii w Rykach, istniał wówczas drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1570 – pierwsza informacja o działaniu szkoły parafialnej
  • 1585 – z południowo-wschodnich ziem starostwa stężyckiego utworzono starostwo ryckie, z siedzibą w Rykach
  • 1591 – dziedzic wsi Zalesie, Mikołaj Zaleski funduje szpital parafialny
  • 1598 – wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. św. Stanisława bpa
  • 1617 – kolejna wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny
  • 1622 – założone zostaje Bractwo Świętej Anny
  • 1637 – zostaje założone Bractwo Szkaplerza Świętego
  • 1653 – istniał już wybudowany przez ks. proboszcza Piotra Ciecierskiego drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1663 – starostwo ryckie składa się z jednego miasta: Okrzei, 3 folwarków: Brusów, Babice i Ownia, oraz 15 wsi: Ryki, Swaty, Sierskowola, Sarny, Bazanów, Oszczywilk, Ogonów, Rososz, Grabów, Chrustne, Babice, Dąbia, Wylezin, Skruda i Ownia
  • 1693 – powstaje kapela parafialna, jedyna ufundowana w diecezji krakowskiej w XVII w.
  • 1718 – wichura niszczy kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • do 1736 – ks. proboszcz Władysław Zaleski wybudował nowy drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • 1736 – pierwsza wzmianka o istnieniu Bractwa Różańca Świętego
  • 2 lipca 1744 – spłonął kościół pw. św. Jakuba Apostoła
  • do 1757 – wybudowano pierwszy murowany kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła, dzięki ks. proboszczowi Aleksandrowi Trembińskiemu
  • 1762 – zmarł starosta rycki, kasztelan krakowski Stanisław Poniatowski, ojciec przyszłego króla Polski
  • 1782 – otrzymanie przez Ryki praw miejskich
  • 23 listopada 1793 – przeniesienie ze Stężycy do Ryk sądów: grodzkiego oraz ziemskiego
  • 1794 – wielki pożar niszczy większą część miasta
  • 1795 – 1809 – w wyniku III rozbioru Polski Ryki zostają przydzielone do zaboru austriackiego, w prowincji Galicja Zachodnia (Galicja Nowa)
  • 1809 – 1815 – Ryki przydzielone do Księstwa Warszawskiego, departamentu siedleckiego, powiat żelechowski
  • 1810 – utracenie praw miejskich
  • 1815 – Ryki znajdują się w granicach Królestwa Polskiego
  • 1816 – przynależność do województwa podlaskiego (przemianowane z departamentu siedleckiego), obwód łukowski, powiat żelechowski
  • 1836 – Ryki kupuje od Skarbu Państwa Jan Jezierski, zakładając hodowlę karpia. Dzięki temu Ryki stały się znane jako „stolica karpia”
  • 7 marca 1837 – przemianowanie województwa podlaskiego na gubernię siedlecką
  • 11 października 1842 – Ryki należą do powiatu łukowskiego, przemianowany z obwodu), okręg żelechowski (przemianowany z powiatu)
  • 1842 – powstaje samodzielna gmina żydowska, ważny ośrodek ruchu chasydzkiego
  • 1 stycznia 1845 – przydzielenie do guberni lubelskiej (powstała z połączenia guberni lubelskiej i podlaskiej), powiatu łukowskiego, okręgu żelechowskiego
  • 3 marca 1859 – Ryki po raz pierwszy stają się gminą złożoną z gromad
  • 13 stycznia 1867 – przyłączenie do guberni siedleckiej (wyłączona z guberni lubelskiej), powiatu garwolińskiego
  • 1908 – 1914 – budowa nowego kościoła murowanego pw. Najświętszego Zbawiciela
  • 1908 – w Rykach żyje 2077 Żydów (94% ogółu mieszkańców), w okresie międzywojennym 2419 (69%)
  • 22 stycznia 1916 – przydział do generał-gubernatorstwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
  • 2 sierpnia 1919 – przyłączenie do województwa lubelskiego, powiatu garwolińskiego
  • 1926 – powstaje bank żydowski
  • 2 sierpnia 1939 – przydział do województwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
  • 1940 – rozebranie starego kościoła murowanego pw. św. Jakuba Apostoła
  • 7 maja 1942 – część mieszkańców getta hitlerowcy wywożą do ośrodka zagłady w Sobiborze
Chrystus Frasobliwy – figura z XVIII wieku
  • październik 1942 – likwidacja getta, podczas której większa część ludności zostaje wywieziona do ośrodka zagłady w Treblince, a pozostała do obozu pracy
  • 26 lipca 1944 – Armia Krajowa dokonuje wyzwolenia Ryk spod władzy okupanta niemieckiego
  • 1 stycznia 1956 – powstaje powiat rycki, wydzielony z powiatu garwolińskiego, leżący w województwie warszawskim
  • 1 stycznia 1957 – Ryki ponownie uzyskały prawa miejskie[4],
  • 1 czerwca 1975 – wprowadzono dwustopniowy podział władzy na gminy i województwa, gmina Ryki została włączona do województwa lubelskiego
  • 1 stycznia 1999 – Ryki stają się siedzibą gminy i powiatu w nowym województwie lubelskim
  • 2000 – wybudowano radiowo-telewizyjne centrum nadawcze Ryki z masztem wys. 210 m n.p.t.
  • 17 kwietnia 2013 – otwarto krytą pływalnię

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Przed 1939 rokiem prawie 70% mieszkańców Ryk stanowiła ludność żydowska, ale zginęła w czasie wojny. W mieście pozostały pożydowskie kamieniczki. Podczas II wojny światowej aktywnie działała w Rykach Armia Krajowa.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Do największych zakładów pracy w Rykach należą Zakład Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego „Polski Ogród” Sp. z o.o.; Spółdzielnia Mleczarska Ryki; Juwent s.c. – producent urządzeń klimatyzacyjnych i wentylacyjnych oraz Juwent sp. z o.o. – wytwórca drzwi antywłamaniowych[5].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Ryki to ważny węzeł drogowy i komunikacyjny. W pobliskiej Moszczance krzyżują się drogi nr 48 KockTomaszów Mazowiecki oraz nr 17 LublinWarszawa. Ważną rolę odgrywają również drogi lokalne do Żelechowa, Stężycy, Nowodworu i Serokomli. Istnieje tu także przystanek kolejowy, jednak jest położony daleko na południe od centrum miasta. PKP zapewnia bezpośrednie połączenia Ryk z Dęblinem, Lublinem, Łukowem i Białą Podlaską. Głównym przewoźnikiem na terenie miasta i powiatu jest PPKS Puławy, który realizuje połączenia między innymi z Lublinem, Warszawą, Dęblinem, Żelechowem, Baranowem, Łukowem i Maciejowicami. Ważną rolę w mieście i powiecie odgrywa również przedsiębiorstwo PKS Garwolin. Istnieje również komunikacja prywatna, wykonująca częstsze połączenia z Lublinem i Warszawą oraz rzadsze z Puławami, Dęblinem, Poniatową i Żelechowem.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Weekend z LRY (sierpień 2012)

Ryki są stolicą powiatu ryckiego. Ma w nich siedzibę starostwo powiatowe i inne instytucje powiatowe (urząd pracy itp.), sąd rejonowy, prokuratura rejonowa, urząd skarbowy, stacja Sanepidu, inspektoraty ZUS oraz KRUS, komisariat Policji, oddział Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa itp. Miasto jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[6]. Objęte jest też działalnością Lokalnej Grupy Działania „Lepsza Przyszłość Ziemi Ryckiej” oraz Lokalnej Grupy Rybackiej „W dolinie Tyśmienicy i Wieprza”[7][8].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach

Pierwsza szkoła w Rykach powstała w 1901 roku[9][10]. Obecnie (2012 rok) swoją siedzibę w Rykach mają:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Na rzecz kultury działa Miejsko-Gminne Centrum Kultury w Rykach z siedzibą w pałacu Poniatowskiego. Wokół Centrum skupione są zespoły śpiewacze, szczególnie z okolicznych kół gospodyń wiejskich. Do cyklicznych imprez organizowanych w Rykach zaliczyć można: Święto Karpia z Pradoliny Wieprza, Przegląd Zespołów Śpiewaczych Kół Gospodyń Wiejskich, Jarmark Bożonarodzeniowy oraz Weekend z LRY (dwa ostatnie organizowane przez Fundację Obywatelskiego Rozwoju-Ryki)[12]. Jeśli chodzi o prasę, to na terenie Ryk ukazuje się tygodnik „Twój Głos”[13].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Run For Ryki 2012

W Rykach działają: Miejski Klub Sportowy „Ruch” Ryki (piłka nożna); Miejski Klub Sportowy „TUR” Ryki (trójbój siłowy) oraz Uczniowsko-Parafialny Klub Sportowy „Arka” Ryki (tenis stołowy, koszykówka)[15]. Fundacja Obywatelskiego Rozwoju-Ryki organizuje od sierpnia 2010 roku bieg uliczny „Run For Ryki”, a od stycznia i lutego 2011 roku Rycką Ligę Koszykówki[16][17]. Dostępna jest kryta pływalnia powiatowa.

Osoby urodzone w Rykach[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Mitem jest jakoby Hyman Rickover, admirał Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, pochodzenia żydowskiego, nazywany „ojcem marynarki atomowej”, miał przodków w Rykach; mimo iż mogłoby wskazywać na to jego nazwisko. On sam urodził się w Makowie Mazowieckim (w 1900 roku), a w 1905 wyjechał z rodziną do Ameryki[18].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]