Turobin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy siedziby gminy. Zobacz też: Turobin-Brzozowa i Stary Turobin.
Turobin
Herb
Herb Turobina
Kościół pw. św. Dominika
Kościół pw. św. Dominika
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat biłgorajski
Gmina Turobin
Liczba ludności (2013) 983[1]
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 23-465[2]
Tablice rejestracyjne LBL
SIMC 0903200
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Turobin
Turobin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Turobin
Turobin
Ziemia 50°49′30″N 22°44′40″E/50,825000 22,744444
Fragment turobińskiego rynku
Kamienica przy ul. Piłsudskiego
Urząd Gminy w Turobinie
Pomnik w rynku

Turobinwieś (niegdyś miasto) w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Turobin[3][4]. Wieś leży w zachodniej części Padołu Zamojskiego, nad Porem.

W latach 1957-1975 Turobin administracyjnie należał do powiatu krasnostawskiego (woj. lubelskie), a w 1975-1998 do województwa zamojskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Turobin i ośrodkiem usługowym dla okolicznych terenów wiejskich.

Z miejscowości pochodził prawnik Jan z Turobina (1511–1575), rektor Akademii Krakowskiej.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Zapisy nazwy najpierw miasta potem wsi, poczynając od XIV wieku przekazują ją w brzmieniu dzisiejszym (Turobin w roku 1399).

Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Turoba, ta zaś od wyrazu tur.[5]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy wspomniano miejscowość w 1389 r. w akcie nadania przez króla Władysława Jagiełłę kilkuwioskowej włości turobińskiej podskarbiemu Dymitrowi z Goraja. Już po r. 1405 włość ta przeszła we władanie możnego wielkopolskiego rodu Szamotulskich.

W 1420, za staraniem dziedzica Dobrogosta Świdwy z Szamotuł, kasztelana poznańskiego i starosty generalnego wielkopolskiego za przywilejem Władysława Jagiełły Turobin otrzymał prawa miejskie (miastem był do 1869 r.- Postanowienie znoszące z 19 (31) grudnia 1869 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 465))[6].

Około 1510 r. (wg innych źródeł dopiero w 1563) właścicielami miasta i włości stali się hrabiowie z Wielkopolski - Górkowie. Od ich spadkobierców: Czarnkowskich i Pawła Trojanowskiego, w 1596 r. włość turobińską (1 miasto i 12 wsi) oraz gorajską za 130 000 zł kupił kanclerz Jan Zamoyski.

 Osobny artykuł: Górkowie herbu Łodzia.

W kilka lat później nowy właściciel włączył swe nabytki do niedawno utworzonej Ordynacji Zamojskiej, w składzie której pozostawały do XIX w.

W 1565 r. Górkowie zorganizowali tu Nowe Miasto między Starym Miastem a zamkiem, zabudowując puste dotychczas Podzamcze.

W latach 1581-1596 działał tu zbór ariański braci polscy i szkoła ariańska. W 1630 roku arianie zostali ostatecznie usunięci.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1612 “na novem Rynku albo Mieście" znajdowało się 37 działek budowlanych, należących do turobińskich mieszczan[6].

  • W 1564 r. miasto liczyło 245 domów z 1225 mieszkańcami.

Kolejne spisy ludności wykazywały tu:

  • 286 domów - w 1787 roku,
  • 26 domów murowanych i 318 drewnianych z 2 026 mieszkańcami - w 1827 r.[7] .
  • 20 murowanych i 405 drewnianych domów oraz 2. 359 mieszkańców, z tego 951 Żydów - w 1856/57 r.,
  • 25 murowanych i 341 drewnianych domów oraz 3 942 mieszkańców, w tym 2 342 Żydów w 1886/87 r.
  • zaledwie 1 600 mieszkańców, w tym 965 Żydów, wg spisu z r. 1921[8].

Relacja Verdmona z 1902 r. (Leonard de Verdmon Jacques) opisana w wydanej monografii tak mówiła o miejscowości: “... obecnie jest to nędzna, niebrukowana mieścina, głośna z największych w Królestwie (kongresowym) jarmarków na konie; te jarmarki oraz rolnictwo i wyrób kożuchów podtrzymują dobrobyt ludności". W osadzie istnieje cerkiew prawosławna od r. 1882, synagoga murowana, szkoła początkowa, dom schronienia dla starców i urząd gminny.

W latach 1788-90 tutejszym proboszczem (bardziej tytularnym niż faktycznym) był Stanisław Staszic[6].

Wydarzenia historyczne i losowe[edytuj | edytuj kod]

W 1648 miasto zostało zniszczone przez Kozaków, w 1656 przez Szwedów, zaś w 1859 uległo wielkiemu pożarowi, który strawił większość drewnianych zabudowań. Kolejne zniszczenia przyniosły działania I wojny światowej.

Szczególnie tragiczny dla miasta był wiek XVII, oprócz wyżej wymienionych dat, pożary wojny i epidemie miały miejsce w następujących latach:

  • Pożary miasta miały miejsce w 1668, 1689, 1698 i 1699 r.
  • Działania wojenne spowodowały zniszczenia w 1612, 1648, 1653, 1657, 1672, 1690 r.
  • Epidemie (zarazy morowe) wybuchły w 1626, 1653, 1656 i 1658 r.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. św. Dominika.
  • Rynek turobiński o wymiarach 100 x 110 m
  • Kaplica pw. św. Marka.
  • Gródki - zbiorowa mogiła mieszkańców wsi zabitych przez hitlerowców 1 lipca 1942
  • Synagoga i dom modlitwy dla kobiet.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bank danych lokalnych GUS. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-07-16].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-07-16].
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 23.04.2015].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 23.04.2015]. 
  5. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo, s. 251.
  6. 6,0 6,1 6,2 Słownik historyczny województwa Zamojskiego. [dostęp 2015-07-16].
  7. Tabela. Tabela miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożone w biurze Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji, t. I-II, W. 1827.. „Centralna Biblioteka Statystyczna”. A-Ł (Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego), s. 288, 1827. Warszawa. 
  8. Spis 1921. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom IV,Województwo lubelskie, Warszawa 1924.. . [dostęp 2015-07-17]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]