Bełżyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Bełżyce (ujednoznacznienie).
Bełżyce
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół parafialny Nawrócenia św. Pawła
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat lubelski
Gmina Bełżyce
Prawa miejskie 1417 do 1869, odzyskane w 1958
Burmistrz Ireneusz Paweł Łucka (od 2018)
Powierzchnia 23,46 km²
Wysokość 211 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

6477[1]
276,1 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 24-200
Tablice rejestracyjne LUB
Położenie na mapie gminy Bełżyce
Mapa konturowa gminy Bełżyce, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Bełżyce”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Bełżyce”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Bełżyce”
Położenie na mapie powiatu lubelskiego
Mapa konturowa powiatu lubelskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Bełżyce”
Ziemia51°10′27,36″N 22°16′48,86″E/51,174267 22,280239
TERC (TERYT) 0609014
SIMC 0955555
Urząd miejski
ul. Lubelska 3
24-200 Bełżyce
Strona internetowa

Bełżycemiasto w Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie lubelskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bełżyce. Położone na Równinie Bełżyckiej.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1417 roku[2], położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie lubelskim w województwie lubelskim[3]. Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie lubelskim, obwodzie lubelskim województwa lubelskiego[4]. Miasto zdegradowane w 1869 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1958 roku[5]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Staw w Bełżycach – widok na zabudowania ul. Kazimierskiej

Miasto położone jest nad rzeką Krężniczanką, która jest dopływem Bystrzycy. Od Lublina oddalone jest o 25 km. Obok miasta (obwodnicą) przebiega droga wojewódzka nr 747 łącząca Lublin z Iłżą w województwie Mazowieckim, droga wojewódzka nr 827 – do Nałęczowa oraz droga wojewódzka nr 834 – do Bychawy. Najbliższe stacje kolejowe znajdują się w odległym o 14 km od Bełżyc Motyczu oraz w Niedrzwicy Dużej. 12 km od Bełżyc znajduje się lotnisko Lublin-Radawiec.

Bełżyce leżą w historycznej Małopolsce, w XIV i XV wieku położone były w ziemi lubelskiej województwa sandomierskiego, zaś w 1474 włączono je do województwa lubelskiego[6].

Odległości od wybranych ośrodków miejskich: Lublin – 26 km, Warszawa – 169 km, Nałęczów – 14 km, Kraśnik – 37 km, Janów Lubelski – 66 km, Biłgoraj – 86 km

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Językoznawcy nie są zgodni, co do pochodzenia nazwy Bełżyce[7]. Według Stefana Warchoła pochodzi najprawdopodobniej od imienia Bełz, należącego do naczelnika rodu[8]. Bełżyc to syn Bełza, a Bełżyce to synowie Bełza[9]. Słowo „bełz” oznaczało dawniej „błyszczy”[10]. Stanisław Rospond twierdzi, że nazwa ta może pochodzić też od ukraińskiego belz – głęboka zarośnięta dolina potoku[11].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Czasy prehistoryczne[edytuj | edytuj kod]

Pewne jest, że w czasach prehistorycznych na terenie obecnych Bełżyc istniało osadnictwo. Znaleziono tu zabytki pochodzące z przełomu późnego neolitu i początków epoki brązu (koniec III i początek II tysiąclecia p.n.e.)[12]. Nie ma wielu szczegółów na temat życia ówcześnie mieszkających tam ludzi, ani ciągłości osadnictwa.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Przypuszczalnie na terenie obecnego miasta przed XIV w. powstał gród królewski. Później król oddał go w dzierżawę Dzierżykrajowi z Wielowsi herbu Mądrostki. W 1349 trafiła w posagu Dzirżysławy z Wielowsi do Rafała z Tarnowa herbu Leliwa (syna Spycimira, kasztelana krakowskiego). W tymże roku, na wniosek Rafała z Tarnowa, król Kazimierz Wielki wydał dokument, przenoszący osadę z prawa polskiego na niemieckie. Jest tu wymieniana jako Belsszice (Bełzice). W bitwie pod Grunwaldem brały udział chorągwie wystawione przez dziedziców wsi: Jana z Tarnowa i jego brata Spytka. Na 27 kwietnia 1416 jest datowana pierwsza wzmianka o istnieniu w granicach dóbr bełżyckich zamku warownego. Budynek umiejscawia się przy granicy dóbr z Jaroszewicami[potrzebny przypis]. W 1416 rozpoczął się proces lokacyjny miasta. 17 maja 1417 król Władysław Jagiełło wydał przywilej lokacyjny. W czasie lokacji miasta erygowana została parafia katolicka, wzniesiono również drewniany kościół parafialny pw. nawrócenia św. Pawła, przy którym od połowy XV w. funkcjonowała szkoła parafialna[13]. Późniejsze rodziny mające miasto w posiadaniu to: Pileccy, Bziccy, Spinkowie, Orzechowscy, Gałęziowscy, Szaniawscy, Osuchowscy, Kossowscy i Brzezińscy. Bełżyce w początkowym okresie po uzyskaniu praw miejskich zasiedlali rolnicy, rzemieślnicy oraz kupcy, a także producenci alkoholu. Od 11 lutego 1432, dzięki przywilejom przymusu drogowego oraz prawa składu miasto prężnie się rozwijało. Żyli tu mieszczanie różnych wyznań i religii: katolicy i prawosławni zajmujący się rolnictwem oraz protestanci zajmujący się rzemiosłem, pod koniec XV w. osiedlili się tu także Żydzi, obsługujący handel na szlaku KrakówWilno[14]. W 1446 miał tu miejsce zjazd możnowładztwa małopolskiego[15]. Został zorganizowany przez ówczesnego właściciela miasta – Jana Pileckiego oraz właściciela Kurowa – Piotra Kurowskiego. Prawdopodobnie pomysł zwołania zjazdu przedstawiła królowa Zofia. 24 kwietnia 1446 uczestnicy zjazdu wystawili dokument, w którym proponowali objęcie polskiego tronu[16] Kazimierzowi Jagiellończykowi[17]. 24 listopada 1464 Kazimierz Jagiellończyk nadał miastu prawo do odbywania jarmarków: na św. Małgorzatę Pannę i św. Michała[16].

Lata dominacji protestanckiej[edytuj | edytuj kod]

W okresie reformacji, w XVI i XVII wieku był to jeden ważniejszych ośrodków małopolskiego kalwinizmu, następnie znaczący ośrodek braci polskich, miejsce zjazdów i synodów, aż do połowy XVII w. W 1558 ówczesny właściciel miasta, Andrzej Bzicki przekazał tutejszy kościół w ręce kalwinów. Wydał on mieszczanom nakaz uczestniczenia (pod rygorem grzywny lub więzienia) w nabożeństwach w przekształconym ze świątyni katolickiej zborze[18]. W latach 1618–1663 przy tutejszym zborze działało kalwińskie gimnazjum prowincji małopolskiej. W mieście funkcjonował drewniany wodociąg, doprowadzający wodę ze stawów nad rzeką do zamku i domostw. W 1617 dobra bełżyckie wraz z wsiami Będki, Podole i Wzgórze zostały wydzierżawione Mikołajowi Siestrzewitowskiemu za 21 tysięcy złotych na trzy lata. W latach 1620–1630 katolicy podejęli pierwszą, nieudaną próbę odzyskania budynku kościoła. W 1646 król Władysław IV Waza wydał przywilej zezwalający na założenie cechu bednarzy i kołodziejów[19]. W 1648 r. miasto zostało spustoszone przez kozaków pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. Dokonali oni też pogromu Żydów. Koniec XVII i początek XVIII w. to dla miasta kolejne napaści zbrojne, pożary i tumulty wyznaniowe. Mieszkańcy byli dziesiątkowani epidemiami cholery i tyfusu. 31 lipca 1645 miasto od króla Władysława IV uzyskało przywilej organizowania jarmarków: na św. Michała, na NMP Gromniczną i na Niedzielę Śrópostną[16]. W 1654 Trybunał Główny Koronny w Lublinie nakazał kalwinom zwrócić katolikom budynek kościoła. Dziedzic Bełżyc (Paweł Bogusław Orzechowski) wybudował nowy zbór, mniejszy i drewniany[20]. W 1662 podjęto decyzję o wypędzeniu z Bełżyc braci polskich. 2 czerwca 1667 r. król Jan Kazimierz udzielił zezwolenia na cztery dodatkowe jarmarki w mieście: na Święto Trójcy, na Św. Idziego Opata, na Św. Dominika i Wyznawcy, oraz na Wszystkich Świętych. W 1670 został odbudowany i na nowo erygowany budynek kościoła katolickiego[17]. W 1721 miała miejsce wizytacja archidiakonatu lubelskiego, z której można się dowiedzieć, że na terenie parafii bełżyckiej było około tysiąca katolików i kilku kalwinów[21]. W 1783 miał miejsce pożar zboru kalwińskiego, który zakończył obecność protestantów w mieście. Na początku XVIII w. przez Bełżyce przebiegał szlak przemarszów wojsk szwedzkich i rosyjskich, a także wojsk koronnych i litewskich, którym towarzyszyły rekwizycje i grabieże. Aby ratować chylące się ku upadkowi miasto król August II nadał mu kolejne przywileje.

Pod zaborami[edytuj | edytuj kod]

Bełżyce w 1796 znalazły się w Galicji Zachodniej (zabór austriacki), od 1810 należały do Księstwa Warszawskiego, natomiast od 1816 wchodziły w skład Królestwa Polskiego. Do 1821 istniała tu fabryka sukiennicza. W 1822 r. miał miejsce pożar kościoła, który wyremontowano dopiero w 1855. W 1829 tutejszy zamek został przebudowany na browar i gorzelnię[17]. W 1860 miasto zajmowało obszar około 930 ha. Znajdowało się w nim 25 domów murowanych i 115 drewnianych. Był tu: drewniany młyn, oraz wspomniane gorzelnia i browar. Właścicielami miasta byli wtedy bracia Witold i Konstanty Brzezińscy. W 1866 wybuchł pożar, który strawił 25 budynków. Straty szacowano na 8970 rubli[22]. Miasto straciło prawa miejskie po upadku powstania styczniowego w 1869, a odzyskało w 1958. Od 1874 działa tu apteka. W 1913 wybuchł pożar, który strawił Bełżyce prawie w całości. Zniszczył on starą synagogę, 12 domów mieszkalnych, 14 stodół, 18 obór i budynek spółdzielni mleczarskiej[14]. Po pożarze w mieście zaczęła funkcjonować straż pożarna, została wybudowana remiza strażacka[23]. W tym samym roku na ul. Prebendarskiej został zbudowany przez rodzinę Szubartowskich duży młyn. W 1917 osada Bełżyce była zamieszkana przez 3666 osób, w znacznej części narodowości żydowskiej. Mieściła się tu siedziba władz gminnych i sąd. Działały tu: Towarzystwo Oszczędnościowo-Pożyczkowe z kasą, Stowarzyszenie Spożywców „Gwiazda”, Ochotnicza Straż Ogniowa, trzyklasowa szkoła ludowa, 2 masarnie, 2 herbaciarnie, 4 piwiarnie i kilkanaście sklepów pozostających głównie w rękach żydowskich właścicieli. Bełżyckie rzemiosło składało się wtedy z cechów murarzy, szewców, bednarzy, kowali, stelmachów, krawców i garncarzy. W mieście pracował również lekarz i kilku felczerów.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Bełżyce znalazły się w powiecie lubelskim, w województwie lubelskim. W 1919 powstał dom parafialny z dużą salą i sceną[24]. W 1922 dawne dobra bełżyckie zostały ostatecznie rozparcelowane. W byłym dworze władze miasta otworzyły szpital komunalny, którego prowadzeniem zajmował się dr Szymon Klarner. W 1925 zmarł dr Klarner, a jego stanowisko zajął dr Władysław Grażewicz. W 1929 w mieście i gminie działały: Spółdzielnia Bankowa „Kasa Spółdzielcza”, Spółdzielnia Budowlana, Stowarzyszenie Spożywców, młyny wodne i wiatraki. W 1936 została założona Spółdzielnia Rolniczo-Handlową „Rolnik”, funkcjonowały także spółdzielnie żydowskie. W latach 30. powstała tu elektrownia, która dostarczała prąd mieszkańcom miasta i okolicznych miejscowości[14].

Okupacja niemiecka[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Polski Walczącej w Bełżycach

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 Bełżyce zajęły wojska niemieckie. Miasto znalazło się w dystrykcie lubelskim w Generalnym Gubernatorstwie. W 1940 Niemcy założyli w Bełżycach getto, do którego przywieźli Żydów ze Szczecina (300 osób), Krakowa (500 osób) i Lublina (500 osób). W maju 1942 dotarł transport z kilkoma tysiącami Żydów z Niemiec. W październiku 1942 około 3 tysięcy Żydów zostało wywiezionych do ośrodka zagłady w Sobiborze. W marcu 1943 Niemcy przeprowadzili akcję likwidacji getta, wywożąc wszystkich Żydów do obozu koncentracyjnego Majdanek. Część Żydów rozstrzelano na miejscu, a około 600 wywieziono do obozu pracy przymusowej w Budzyniu. Podczas okupacji hitlerowskiej zginęło tu 3,5 tys. osób, 60% mieszkańców. Na cmentarzu w Bełżycach stoi zbiorowa mogiła więźniów obozu na Majdanku. W 1942 budynek gorzelni (dawny zamek) został przebudowany na zakład mleczarski. Nocą 15/16 kwietnia 1944 pod Bełżycami miała również miejsce operacja Most I – wywiezienie z Polski 5 osób do Londynu. Na początku sierpnia 1944 uruchomiono elektrownię obsługującą Bełżyce i okoliczne miejscowości.

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

20 lutego 1946 oddział WiN dowodzony przez “Renka” opanował posterunek MO w Bełżycach niszcząc dokumenty i sprzęt. Rozstrzelano komendanta posterunku. 23 czerwca 1946 na polach w pobliżu Bełżyc rozstrzelano referenta wojskowego Starostwa Powiatowego w Lublinie Mieczysława Piątkowskiego. 23 września 1946 – ponad 30-osobowy oddział WiN dowodzony przez zastępcę Hieronima Dekutowskiego – “Zapory” kpt. Aleksandra Głowackiego ps. “Wisła” – opanował posterunek MO w Bełżycach. Po jego zdemolowaniu oddział wycofał się do Lasu Krężnickiego i tu zorganizował zasadzkę na szosie Bełżyce – Chodel. Rankiem 24 września wpadła w nią grupa pościgowa składająca się z 30 żołnierzy z Mazowieckiej Jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 20 funkcjonariuszy MO i 3 pracowników Urzędu Bezpieczeństwa. Zginęło 14 żołnierzy i 4 milicjantów, oddział WiN zdobył kilka ciężarówek, radiostację i wiele broni bez strat własnych. W 1947 w mieście wybuchł pożar, spłonęły zabudowania przy ówczesnej ul. Urzędowskiej. W tymże roku w Bełżycach mieszkało 3227 osób. 22 lutego 1947 Hieronim Dekutowski – “Zapora” prowadził, w budynku szkoły w Bełżycach, rozmowę z przedstawicielami Urzędu Bezpieczeństwa, na temat ujawnienia się. 4 sierpnia 1947 grupa z oddziału “Zapory” zastrzeliła w restauracji w Chodlu i komendanta posterunku MO w Bełżycach Bronisława Pikułę, członka PPR. W nocy z 14 na 15 października 1948 grupa ok. 50 ludzi “Zapory” w ubraniach cywilnych i mundurach Wojska Polskiego w Spółdzielni Rolniczo-Handlowej w Bełżycach zarekwirowała materiały włókiennicze, galanteryjne i spożywcze o wartości ok. 200 tys. zł i 1050 zł w gotówce. W grudniu 1948 powstał w Bełżycach Komitet Gminny PZPR. W 1954 rozpoczęto budowę nowej remizy strażackiej. W 1956 osada stała się siedzibą nowo utworzonego powiatu bełżyckiego. W 1958 przywrócono Bełżycom prawa miejskie. W 1971 utworzyła w Bełżycach swój zakład Warszawska Fabryka Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego “Warmasz”. Po 1974 zakład ten przejęła Fabryka Aparatury Mleczarskiej “Spomasz”. W 1975 po likwidacji powiatów miasto stało się siedzibą gminy. W dotychczasowej siedzibie władz powiatowych rozpoczął pracę szpital. W połowie lat 70. XX w. stworzono nową oczyszczalnię ścieków oraz ujęcie wody, rozbudowano sieć wodociągową oraz kanalizacyjną. Po ogłoszeniu stanu wojennego w 1981, w Bełżycach powstała Miejsko-Gminna Rada Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego. Jej przewodniczącym został Jan Szubartowski. W 1983 doprowadzono do miasta gaz ziemny.

Po 1989[edytuj | edytuj kod]

Przed wyborami parlamentarnymi w 1989 w mieście rozpoczął działalność Komitet Obywatelski „Solidarność”, któremu przewodniczył Stanisław Listoś oraz “Solidarność” Rolników Indywidualnych, z przewodniczącym Romanem Jaroszyńskim. W 1990 rozpoczęła działalność „Gazeta Bełżycka”. W 1997 uroczyście obchodzono 580 rocznicę lokacji miasta. 3 maja 2000, w 95 rocznicę urodzin Tadeusza Kościuszki, odsłonięto w Bełżycach jego nowy pomnik, gdyż poprzedni skradziono w marcu 1999[24].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Ulica Kazimierska w Bełżycach

Działania kulturalne w Bełżycach opierają się o dwie samorządowe instytucje kultury: Miejsko-Gminną Bibliotekę Publiczną[25] oraz Miejski Dom Kultury[26], organizacje pozarządowe zajmujące się kulturą: Fundację Zamek Bełżyce[27], Towarzystwo Przyjaciół Teatru w Bełżycach[28], Stowarzyszenie Razem Dla Bełżyc[29], Stowarzyszenie Kreatywnych Kobiet „Stokrotka”[30], Towarzystwo Regionalne Bełżyc[31], Społeczną Szkołę Muzyczną im. H.Wieniawskiego[32], a także inicjatywy Parafii Nawrócenia św. Pawła Apostoła w Bełżycach, Ochotniczej Straży Pożarnej oraz lokalnych szkół.

Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna[edytuj | edytuj kod]

Samorządowa instytucja kultury powstała w 1949 r. jako Gminna Biblioteka Publiczna, licząca 500 woluminów. W latach 1955–1975 funkcjonowała jako Powiatowa Biblioteka Publiczna. Od 1962 r. biblioteka mieści się w budynku Miejskiego Domu Kultury w Bełżycach. Sieć biblioteczna gminy Bełżyce to wypożyczalnia dla dorosłych, oddział dla dzieci, filia biblioteczna o profilu pedagogicznym w Bełżycach oraz cztery filie wiejskie: w Babinie, Matczynie, Starych Wierzchowiskach i Wronowie. W latach 1974–2002 funkcję Dyrektora pełniła Izabella Kołodziej. Od 2002 r. Dyrektorem jest Magdalena Widelska[33].

Miejski Dom Kultury[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1962 roku został oddany do użytku budynek Powiatowego Domu Kultury w Bełżycach, z salą widowiskowo-kinową o 320 miejscach, salą klubową, sceną urządzoną przez teatr im. J. Osterwy i pomieszczeniami dla zespołów artystycznych. Po odebraniu Bełżycom statusu powiatu funkcjonuje jako Miejski Dom Kultury w Bełżycach[34]. Wśród najważniejszych inicjatyw warto wymienić[35]:

  • Teatr NASZ
  • Koło Kobiet z pasją
  • Wieczory z poezją
  • Gazeta Bełżycka
  • Zespół „Jarzębinki”

Teatr w Bełżycach[edytuj | edytuj kod]

Specyficznym wyróżnikiem kultury w Bełżycach są tradycje teatralne sięgające 1913 r.[36] Teatr w Bełżycach ma wymiar społeczny i jest przede wszystkim tworzony przez mieszkańców, a nie przyjeżdżających z zewnątrz artystów[37]. Trzy najważniejsze inicjatywy teatralne w historii miasta to:

  • Teatr Bełżyce – założony przez Stanisława Tarczyńskiego, działający w latach 1944–1962
  • Teatr NASZ – założony w 1987 r. z inicjatywy Ireny Kawy i Józefa Kasprzaka jako Amatorski Zespół Teatralny, a od 1990 działa pod nazwą Teatr Nasz[38]
  • Teatr Logos – założony w 1998 r. z inicjatywy ks. Czesława Przecha

Cykliczne wydarzenia kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Scena Dramatyczna – ogólnopolskie spotkanie teatralne odbywające się co roku we wrześniu, trwają dwa dni. Przedsięwzięcie to powstało w 1992[39][40] Współorganizatorami są: Miejski Ośrodek Kultury i Towarzystwo Przyjaciół Teatru w Bełżycach oraz Wojewódzki Ośrodek Kultury w Lublinie[41].
  • Dni Bełżyc – odbywają się w mieście co roku w czerwcu. Składa się na nie cykl imprez kulturalno-sportowych organizowanych przede wszystkim na stadionie miejskim. Zazwyczaj trwają trzy dni[42].
  • Jarmark Jagielloński – odbył się dwukrotnie w latach 2006–2007 (13 lipca). Obecnie w okresie letnim jest organizowany Dzień Jagielloński.

Bełżyccy twórcy[edytuj | edytuj kod]

Bełżyckimi twórcami są[43]:

  • Witold Marcewicz – rzeźbiarz
  • Marianna Wójtowicz – poetka
  • Tadeusz Kasperski – malarz
  • Stefan Wójtowicz – malarz
  • Józef Kasprzak – reżyser, dramaturg
  • ks. Czesław Przech – reżyser, dramaturg, autor pieśni liturgicznych
  • Kabaret Fifa-Rafa

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Bełżyc w 2014 roku[44].


Piramida wieku Belzyce.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Bełżycach znajdują się cztery zespoły szkół, oraz przedszkole.

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Pawła II[edytuj | edytuj kod]

Szkoła powstała w latach 30. XX w. Na początku mieściła się przy ul. Bychawskiej. W 1975 przeniosła się z budynku, który dzieliła z Liceum Ogólnokształcącym im. M. Kopernika, na ówczesną ul. XX-lecia PRL (obecnie ks. bp. Tomasza Wilczyńskiego)[46]. Przez krótki okres, do 1984 funkcjonowała jako Zbiorcza Szkoła Gminna. Od 1984 nosiła nazwę Szkoła Podstawowa nr 1, po reorganizacji oświaty w 1999 funkcjonowała jako Zespół Szkół nr 1, a po nowej reformie znów nosi nazwę Szkoły Podstawowej. 17 października 2005 szkoła przyjęła imię Jana Pawła II[47].

Zespół Szkół nr 2 im. Królowej Jadwigi[edytuj | edytuj kod]

Szkoła powstała w 1870 na mocy postanowienia władz carskich. Na początku funkcjonowała w drewnianym domu jako szkoła ludowa. Od 1915 była tu 3-klasowa szkoła polska. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę otwarto 4-klasową Szkołę Powszechną. W roku szkolnym 1920/1921 miała 287 uczniów. W 1924 wybudowano nowy obiekt szkolny o 7 izbach lekcyjnych. Powstał on z inicjatywy ówczesnego dyrektora szkoły – Piotra Wiszniewskiego. 5 lutego 1925 budynek został poświęcony. W 1936 przebudowano go uzyskując 4 sale lekcyjne. W 1937 szkoła uruchomiła świetlicę dla młodzieży wiejskiej, a latem 1938 dzieciniec dla dzieci wiejskich. Na początku lat 60. XX w., w ramach akcji 1000 szkół na 1000-lecie Państwa Polskiego wybudowano nowy obiekt szkolny. W latach 1994–1999 placówka funkcjonowała jako Szkoła Podstawowa nr 2 w Bełżycach. 1 września 1999 uchwałą Rady Miejskiej w Bełżycach utworzono Zespół Szkół Nr 2 w Bełżycach składający się ze Szkoły Podstawowej Nr 2 i Gimnazjum Nr 2. We wrześniu 2001 do Zespołu dołączyła Szkoła Filialna we Wronowie[48].

Zespół Szkół Technicznych im. Tadeusza Kościuszki[edytuj | edytuj kod]

Powstała w 1970 jako Zasadnicza Szkoła Rolnicza w Jastkowie. W 1974 została przeniesiona do Babina, a w 1981 do Bełżyc i do 1992 funkcjonowała w budynku Zespołu Szkół w Bełżycach (przy ul. Bychawskiej). Wówczas dyrekcja placówki zdecydowała o przeniesieniu szkoły do obiektów pozostałych po zlikwidowanym Państwowym Ośrodku Maszynowym. W 1996 uregulowano sprawy związane z własnością. W latach 1997–2000 trwała budowa nowego skrzydła szkoły oraz nowej pełno wymiarowej sali gimnastycznej. Od 1999 placówka funkcjonuje jako Zespół Szkół Technicznych im. Tadeusza Kościuszki[49].

Zespół Szkół im. Mikołaja Kopernika[edytuj | edytuj kod]

Krótko przed II wojną światową powstał Komitet Budowy Szkoły. 3 września 1939 odbyło się poświęcenie kamienia węgielnego. Rozpoczęto budowę, którą przerwały działania wojenne. Została wznowiona po wojnie. W październiku 1953 oddano do użytku budynek przeznaczony na internat. Ze zlikwidowanego Liceum Ogólnokształcącego w Garbowie przywieziono rozmaite sprzęty i pomoce dydaktyczne. Szkoła funkcjonowała wtedy jako Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące w Bełżycach. W roku szkolnym 1956/1957 przystąpiono do budowy sali gimnastycznej, którą oddano do użytku w 1959. W 1967, w wyniku reorganizacji szkolnictwa, nastąpił podział administracyjny szkoły: wyodrębniono Szkołę Podstawową oraz Liceum Ogólnokształcące. W 1973 placówka przyjęła imię Mikołaja Kopernika. Od 1974 w obiektach szkoły rozpoczęła działalność Zasadnicza Szkoła Zawodowa, działająca jako filia Zasadniczej Szkoły Zawodowej Nr 2 w Lublinie. W 1975 budynek opuściła Zbiorcza Szkoła Gminna. W 1979 rozpoczęto kapitalny remont budynku, podjęto też decyzję o likwidacji internatu. 13 kwietnia 1975 odbyła się uroczystość wręczenia sztandaru szkoły, który ufundował Państwowy Ośrodek Maszynowy w Bełżycach. 22 marca 1980 utworzono Zespół Szkół w Bełżycach. W jego skład weszły: Liceum Ogólnokształcące, Zasadnicza Szkoła Zawodowa i Technikum Mechaniczne dla pracujących. W 1983 powołano 5-letnie Technikum Mechaniczne. 1 września 1987 uruchomiono Technikum Mechaniczne. W listopadzie 1995 w ramach Zasadniczej Szkoły Zawodowej otwarto Stację Kontroli Pojazdów i Dział Naprawy Samochodów. W roku szkolnym 2000/2001 rozpoczęła działalność Policealna Szkoła Zawodowa kształcąca w zawodzie technik informatyk. 19 grudnia 2001 na mocy uchwały Rady Pedagogicznej imię Mikołaja Kopernika, które dotychczas przysługiwało Liceum Ogólnokształcącemu, przyjął cały Zespół Szkół. W latach 2005–2007 w szkole powstały dwie nowe pracownie komputerowe i dwa centra multimedialne. W 2009 utworzono Technikum kształcące w zawodzie technik informatyk. W tym samym roku ukończono budowę nowej klatki schodowej, szatni i sali konferencyjnej, zaadaptowano również dawną halę warsztatów szkolnych na salę sportów siłowych[50].

Samorządowe Przedszkole Publiczne[edytuj | edytuj kod]

W maju 1919 otwarto ochronkę dla dzieci przy ul. Polnej. W 1948 powołano jedno-oddziałowe przedszkole z siedzibą przy ul. Lubelskiej, a w 1965 zostało przekształcone w dwuoddziałowe. W 1987 przedszkole przeniesiono do obecnej siedziby, przy ul. Bychawskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miejscowe Centrum Kultury Fizycznej i Sportu jest organizatorem wielu imprez sportowych, takich jak np. Bełżycka Liga Piłki Halowej, Liga Tenisa Stołowego[51]. W hali sportowej, mieszczącej się przy Zespole Szkół NR1 rozgrywane są turnieje, różnych dyscyplin sportowych. Przez miasto kilka razy przebiegała trasa Tour de Pologne. W Bełżycach działa także Bełżyckie Towarzystwo Narciarskie[52].

Unia Bełżyce[edytuj | edytuj kod]

Klub powstał 25 kwietnia 1970. Wtedy to w ówczesnym Powiatowym Domu Kultury odbyło się pierwsze zebranie założycielskie. 6 maja 1970 wybrano pierwszego prezesa, Czesława Bartuzi, ustalono plan pracy oraz zaproponowano powołanie komisji budowy obiektów sportowych przy klubie. Uruchomiono następujące sekcje: piłki nożnej, zapasów, piłki siatkowej i tenisa stołowego. 24 czerwca 1970 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie zatwierdziło nazwę stowarzyszenia na Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy w Bełżycach i wpisało je do rejestru stowarzyszeń i związków Urzędu Spraw Wewnętrznych pod nr 296. W 1974 dokonano zmiany w statucie klubu, ustalając nową nazwę na Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy „Unia” Bełżyce. W sezonie 1974/1975 klub grał w klasie B i uzyskał awans do wyższej klasy rozgrywkowej, z której spadł rok później. W wyniku reorganizacji rozgrywek w sezonie 1976/1977 „Unia” trafiła do grupy wschodniej klasy B. Zespół był wtedy kierowany przez trenera Szczepana Bogusza. Klub znów uzyskał awans o szczebel wyżej i grał na nim przez kilka kolejnych sezonów. Od sezonu 1991/1992 drużyna występowała w lubelskiej klasie okręgowej. Od 1994 klub jest jedno-sekcyjny, działa tylko sekcja piłki nożnej. 28 czerwca 1996 odbył się w Bełżycach Dzień Piłkarza zorganizowany przez działaczy klubu w związku z zakończeniem sezonu rozgrywkowego 1995/1996[53]. Po sezonie 2001/2002, w wyniku połączenia MLKS Unii Bełżyce z BKS Lublin, zespół przyjął nazwę BKS Unia Bełżyce. Rok później zespoły rozdzieliły się, jednak dawna Unia przyjęła nazwę BKS Unia Bełżyce. W 2009 zostały wyremontowane trybuny stadionu, zapowiedziano też zmodernizowanie w przyszłości murawy. Klub został zlikwidowany po sezonie 2011/2012.

Od 2021 r. klub "Tęcza Bełżyce" (wcześniej "Tęcza Zagórze") podjął decyzję by kontynuować lokalną tradycję i występować pod nazwą Unia Bełżyce[54].

Tęcza Bełżyce[edytuj | edytuj kod]

Od sezonu 2013/2014 w wyniku przekształcenia klubu Tęcza Zagórze, który wywalczył awans z klasy A do klasy okręgowej, powstał klub Tęcza Bełżyce. Zespół rozgrywa mecze na stadionie w Bełżycach i oparł swój skład o dawnych zawodników Unii Bełżyce. W grudniu 2020 r. klub wybrał nowe władze i podjął decyzję by od roku 2021 grać pod historyczną nazwą Unia Bełżyce[54].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie Bełżyc to[55]:

Znane osoby związane z Bełżycami[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-18].
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 157.
  3. Województwo lubelskie w drugiej połowie XVI wieku, Warszawa 1966, mapa.
  4. Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 14.
  5. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 18–19.
  6. Stanisław Jadczak: Bełżyce. Monografia miasta i gminy. OWD "Express Press", Bełżyce 2002, s. 14. ​ISBN 83-87484-38-5
  7. Studia z dziejów Bełżyc s. 43 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  8. S.Warchoł, Nazwy miast Lubelszczyzny, Lublin 1964, s. 21–23.
  9. Parafia Bełżyce. [dostęp 2010-09-24].
  10. Poradnia językowa. [dostęp 2010-09-24].
  11. S.Rospond, Słownik etymologiczny miast i wsi PRL, Wrocław 1984, s. 22.
  12. Studia z dziejów Bełżyc s. 27 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  13. Studia z dziejów Bełżyc s. 29–30, 44-45, 47 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  14. a b c Bełżyce – Historia miejscowości. [dostęp 2010-09-24].
  15. Studia z dziejów Bełżyc s. 48 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  16. a b c Historia Bełżyc w skrócie. [dostęp 2011-05-05].
  17. a b c Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I. [dostęp 2011-05-26].
  18. Studia z dziejów Bełżyc s. 61, 63 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  19. Studia z dziejów Bełżyc s. 62, 71 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  20. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV cz.2. [dostęp 2011-05-05].
  21. Studia z dziejów Bełżyc s.71 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  22. Studia z dziejów Bełżyc s. 74–78 wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  23. Teren Bełżyce. [dostęp 2010-09-24].
  24. a b Bełżyce. Monografia miasta i gminy, Jadczak Stanisław (2002).
  25. Strona Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Bełżycach. [dostęp 2021-03-06].
  26. Strona Miejskiego Domu Kultury w Bełżycach. [dostęp 2021-03-06].
  27. Strona Fundacji Zamek Bełżyce. [dostęp 2021-03-06].
  28. Strona Towarzystwa Przyjaciół Teatru w Bełżycach. [dostęp 2021-03-06].
  29. Fanpage Stowarzyszenia Razem dla Bełżyc. [dostęp 2021-03-06].
  30. Strona Kobiet Kreatywnych Stokrotka. [dostęp 2021-03-06].
  31. Strona Towarzystwa Regionalnego Bełżyc. [dostęp 2021-03-06].
  32. Strona Społecznej Szkoły Muzycznej. [dostęp 2021-03-06].
  33. Stanisław Jadczak: Jubileusz 600-lecia Miasta Bełżyce 1417-2017 Część II. Urząd Miasta w Bełżycach, Bełżyce 2018, s. 278. ​ISBN 978-83-63889-20-3​.
  34. Stanisław Jadczak: Bełżyce. Monografia miasta i gminy. OWD „Express Press”, Bełżyce 2002, s. 166. ​ISBN 978-83-7847-436-4​.
  35. Stanisław Jadczak: Jubileusz 600-lecia Miasta Bełżyce 1417-2017 Część II. Urząd Miasta w Bełżycach, Bełżyce 2018, s. 281. ​ISBN 978-83-63889-20-3​.
  36. Stanisław Jadczak: Bełżyce. Monografia miasta i gminy. OWD „Express Press”, Bełżyce 2002, s. 164. ​ISBN 83-87484-38-5​.
  37. Teren Bełżyce. [dostęp 2021-03-06].
  38. Tomasz Tarczyński: 25 lat Teatru Nasz w Bełżycach. Bełżyce: Alf-graf Lublin, 2012-02-01, s. 10–11.
  39. Scena Dramatyczna. [dostęp 2021-01-17].
  40. Tomasz Tarczyński: 25 lat Teatru Nasz w Bełżycach. Bełżyce: Alf-graf Lublin, 2012-02-01, s. 15.
  41. Bełżyce. XV Scena Dramatyczna. [dostęp 2010-09-20].
  42. Program Imprez w 2010. [dostęp 2010-09-20].
  43. Stanisław Jadczak: Bełżyce. Monografia miasta i gminy. OWD „Express Press”, Bełżyce 2002, s. 171–172. ​ISBN 978-83-7847-436-4​.
  44. Bełżyce w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  45. Fundacja Zamek Bełżyce [dostęp 2021-01-30] (pol.).
  46. Studia z dziejów Bełżyc wyd. Towarzystwo Regionalne Bełżyc (2005).
  47. Historia szkoły podstawowej. [dostęp 2011-05-28].
  48. Historia szkoły. [dostęp 2011-05-28].
  49. Historia szkoły. [dostęp 2011-05-28].
  50. Historia placówki. [dostęp 2011-05-28].
  51. Kalendarz imprez sportowych.. [dostęp 2010-09-20].
  52. belzyce-tn.pl.
  53. Unia Bełżyce – Historia. [dostęp 2010-09-24].
  54. a b Dziennik Wschodni, Tęcza Bełżyce zmienia nazwę klubu. "Nie było żadnych nacisków politycznych", Dziennik Wschodni [dostęp 2021-03-07] (pol.).
  55. Miasta partnerskie gminy Bełżyce (pol.). belzyce.pl. [dostęp 2015-05-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]