Karol X Burbon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Karol X
Z Bożej łaski arcychrześcijański król Francji i Nawarry
François Pascal Simon Gérard 006.JPG
Król Francji
Okres panowania od 16 września 1824
do 2 sierpnia 1830
Poprzednik Ludwik XVIII
Następca Ludwik XIX
Dane biograficzne
Dynastia Burbonowie
Urodziny 9 października 1757
Wersal
Śmierć 6 listopada 1836
Gorycja
Ojciec Ludwik Ferdynand Burbon
Matka Maria Józefa Wettyn
Żona Maria Teresa Sabaudzka
Dzieci Karol Ferdynand (książę de Berry)
Ludwik Antoni Burbon
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Karol X Filip (ur. 9 października 1757 w Wersalu, zm. 6 listopada 1836 w zamku Graffenberg koło Gorycji, Austria) – hrabia d'Artois, król Francji od 1824 do 1830. Brat Ludwika XVI i Ludwika XVIII, z dynastii Burbonów oraz Madame Klotyldy i Madame Elżbiety, wolnomularz[1].

W młodości Karol był znanym kobieciarzem. Przyjaźnił się ze swoją szwagierką Marią Antoniną Austriaczką, plotki głosiły, że był jej kochankiem i ojcem jej najstarszej córki[potrzebne źródło]. Karol i Maria Antonina mieli podobne upodobania, oboje grywali amatorsko w teatrze w Petit Trianon. Karol uważany był za najprzystojniejszego w całej rodzinie królewskiej, jego romanse były na ustach wszystkich. Jego najwierniejszą kochanką była Ludwika de Polastron (urodzona d'Esparbès de Lussan) (17641804). Ludwika była szwagierką przyjaciółki Marii Antoniny - Yolande de Polastron, później towarzyszyła Karolowi do swojej śmierci nawet w czasie emigracji.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Tabliczka na domu przy 72 South Audley Street, w Londynie, gdzie Karol mieszkał w latach 18051814

W czasie rewolucji francuskiej, po upadku Bastylii jego brat Ludwik XVI nakazał mu opuścić Francję. Karol udał się do Rzeszy Niemieckiej, tam przygotowywał wojnę przeciwko rewolucyjnej Francji, potem mieszkał również w Anglii, gdzie gościny udzielił mu król Jerzy III Hanowerski. Po powrocie w 1814 przewodził radykalnej partii ultrasów. Przejął tron po śmierci swojego brata Ludwika XVIII, został koronowany 29 maja 1825 w Reims. Wraz z jego rządami, ograniczono prawa wyborcze do szlachty i bogatych, zastosowano cenzurę wobec lewicowej prasy, dawna emigracja arystokratyczna otrzymała miliard franków odszkodowania na wykup znacjonalizowanej ziemi. Nastąpił również wzrost znaczenia Kościoła dzięki działalności zakonu jezuitów, bractw, misji i pielgrzymek, wprowadzono karę śmierci za świętokradztwo, zawieszono wykłady liberalnych profesorów itp.

Wszystkie te działania spowodowały szybki wzrost liberalnej i republikańskiej opozycji. Gdy więc 26 lipca 1830 król Karol X obalił nowo wybrany gabinet ministrów oraz zawiesił wolność prasy, a policja rozpoczęła niszczenie prorepublikańskich drukarni - w następnym dniu wybuchła w Paryżu tzw. rewolucja lipcowa. Powtórzyły się elementy pierwszej rewolucji: barykady, szturm i zdobycie ratusza, wskrzeszono Gwardię Narodową, a na jej czele stanął znów, jak w 1789, gen. La Fayette. Wojsko przeszło na stronę powstańców, do ruchu ludowego przyłączyli się posłowie i politycy burżuazyjni, powstały nowe władze Paryża. Wreszcie król Karol X w przebraniu kobiecym uciekł do Anglii, abdykując wcześniej na rzecz swego wnuka, Henryka, który jednak nie objął tronu.

Emigracja i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Po emigracji Karola X, we Francji utrzymała się monarchia konstytucyjna (określana mianem Monarchii Lipcowej); monarchą został Ludwik Filip I (1830-1848) - jako król Francuzów (nie król Francji).

Po pobycie w Anglii, Karol udał się do Pragi (wtedy Cesarstwo Austriackie, teraz Czechy). Zmarł na cholerę 6 listopada 1836 w Schloss Graffenberg - pałacu hrabiego Michała Coronini von Cronberga (obecnie Gorycja, Włochy). Został pochowany w klasztorze franciszkanów Castagnavizza (obecnie Nova Gorica, Słowenia). Wiele razy rozważano sprowadzenie jego prochów do bazyliki Saint-Denis, ale zawsze władze francuskie były temu przeciwne.

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

16 listopada 1773 poślubił Marię Teresę Sabaudzką (1756-1805), księżniczkę Sardynii i Piemontu. Piąte dziecko (trzecią córkę) króla Wiktora Amadeusza III i Marii Antonietty Burbon, infantki hiszpańskiej (córki Filipa V i Elżbiety Farnese). Miał z tego związku dwóch synów i dwie córki (zmarłe w dzieciństwie):

Wywód przodków[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

Ludwik Burbon
(1661-1711)
∞1680
Maria Anna Bawarska
(1660-1690)

Król Sabaudii
Wiktor Amadeusz II
(1666-1732)
∞1684
Maria Anna Orleańska
(1669-1728)

Rafał Leszczyński
(1650-1703)
∞1676
Anna z Jabłonowskich
(1660-1727)

Jan Karol Opaliński
(1642-1695)
∞1678
Zofia Czarnkowska
(1660-1701)

elektor Saksonii
Jan Jerzy III Wettyn
(1647-1691)
∞ 1666
Anna Zofia Oldenburg
(1647-1717)

margragia Bayreuth
Krystian Ernest Hohenzollern
(1644-1712)
∞ 1671
Zofia Luiza Wirtemberska
(1642-1702)

cesarz rzymsko-niemiecki
Leopold I Habsburg
(1640-1705)
∞ 1676
Eleonora Magdalena Wittelsbach
(1655-1720)

książę Brunszwiku-Lüneburg
Jan Fryderyk Welf
(1625-1679)
∞ 1668
Benedykta Wittelsbach
(1652-1730)

Pradziadkowie

Ludwik Burbon
(1682-1712)
∞1696
Maria Adelajda Sabaudzka
(1685-1712)

król Polski
Stanisław Leszczyński
(1677-1766)
∞1698
Katarzyna Opalińska
(1680-1747)

król Polski
August II Mocny
(1670-1733)
∞1693
Krystyna Eberhardyna Hohenzollernówna
(1671-1727)

cesarz rzymsko-niemiecki
Józef I Habsburg
(1678-1711)
∞ 1699
Wilhelmina Amalia Brunszwicka
(1673-1742)

Dziadkowie

król Francji
Ludwik XV Burbon
(1710-1774)
∞1725
Maria Leszczyńska
(1703-1768)

król Polski
August III Sas
(1696-1763)
∞1719
Maria Józefa Habsburżanka
(1699-1757)

Rodzice

Ludwik Ferdynand Burbon
(1729-1765)
∞1747
Maria Józefa Wettyn
(1731-1767)

Karol X Burbon (1757-1836) , Król Francji

Zobacz[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wolnomularstwo w świetle encyklopedyj. Wypisy, Warszawa 1934, s. 6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Ludwik XVIII
Grand Royal Coat of Arms of France.svg król Francji
1824-1830
Grand Royal Coat of Arms of France.svg Następca
Ludwik XIX
Poprzednik
Ludwik XVIII
Escudo de Navarra (oficial).svg król Nawarry
1824-1830
Escudo de Navarra (oficial).svg Następca
Napoleon III
Poprzednik
Ludwik XVIIII
Blason France moderne.svg Legitymistyczny pretendent do tronu
1830-1836
Blason France moderne.svg Następca
Ludwik (XIX)
Poprzednik
Ludwik XVI
Coat of arms of Andorra.svg Książę Andory
1824
Coat of arms of Andorra.svg Następca
tytuł się przekształcił
Poprzednik
tytuł dopiero powstał
Coat of arms of Andorra.svg Król Andory
1824-1830
Coat of arms of Andorra.svg Następca
Napoleon III Bonaparte