Solec Kujawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Solec Kujawski
Herb Flaga
Herb Solca Kujawskiego Flaga Solca Kujawskiego
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Solec Kujawski
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1325
Burmistrz Teresa Maria Substyk
Powierzchnia 18,68[1] km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

15 697[2]
840 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 52
Kod pocztowy 86-050
Tablice rejestracyjne CBY
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Solec Kujawski
Solec Kujawski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Solec Kujawski
Solec Kujawski
Ziemia 53°04′36″N 18°13′19″E/53,076667 18,221944Na mapach: 53°04′36″N 18°13′19″E/53,076667 18,221944
TERC
(TERYT)
6040503084
Urząd miejski
ul. 23 Stycznia 7
86-050 Solec Kujawski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP
Plac Jana Pawła IIRynek w Solcu Kujawskim
Widok na Wisłę od strony miasta

Solec Kujawski (do 1924 Solec[3]; niem. Schulitz) – miasto w centralnej części Kujaw i województwa kujawsko-pomorskiego, w powiecie bydgoskim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Solec Kujawski. Leży na lewym brzegu Wisły w odległości 20 km od Bydgoszczy (zachód) i 35 km od Torunia (wschód). Tereny położone na południe od miasta porasta jeden z największych kompleksów leśnych w PolscePuszcza Bydgoska. Miasto na pograniczu Kujaw i Pomorza. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto zamieszkiwało 15 697 mieszkańców (93,4% ludności zamieszkującej gminę)[2].

Patronem miasta jest Święty Stanisław Biskup i Męczennik.

W pobliżu miasta znajduje się uruchomione 4 września 1999 r. Radiowe Centrum Nadawcze z nadajnikiem o mocy 1000 KW i dwoma masztami radiowymi o wysokości 330 i 289 m, które emitują 1 Program Polskiego Radia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta pochodzi od soli (niem. Saltz) – w średniowieczu bardzo ważnego towaru. Możliwe jest również pochodzenie od staropolskich wyrazów sół, sołek, które oznaczały spichrzmagazyn zbożowy, gdzie składowano daniny dla księcia (w szczególności zboże). W przeszłości, przed nadaniem obecnej polskiej nazwy, funkcjonowały również inne wersje nazewnictwa: Solecz, Solyecz (Soliecz), Solitz, Sulec, Szolec, Szulice.

Później powstała i ukształtowała się niemiecka nazwa Schulitz, następnie przekształcona przez ludność wiejską z okolic miasta w gwarze dolnoniemieckiej (Plattdeutsch) na Sülz.

Do dziś nie udowodniono, iż w okolicach miasta znajdowały się pokłady soli (podobnie jak w Inowrocławiu), z czym mogło się wiązać powstanie nazwy. Najbardziej prawdopodobne jest przypuszczenie, że miasto w przeszłości było ważnym ośrodkiem handlu solą z samych Kujaw bądź z Wieliczki i Bochni (transport Wisłą w dół rzeki – intensywna wymiana towarowa między regionami nadwiślańskimi a Pomorzem).

Po powrocie miasta do Polski w 1920 roku, wynikły trudności w dostarczaniu poczty związane z istnieniem większej liczby miast położonych nad Wisłą o tej samej nazwie. W związku z tym początkowo miasto określano jako Solec nad Wisłą. Jednak zmiana ta nie rozwiązała problemów z dostarczaniem poczty i w celu bliższego określenia położenia miasta dodano do nazwy Solec człon koło Torunia.

W roku 1924 wojewoda poznański Adolf Bniński zaproponował nazwę funkcjonującą do dziś. Innymi propozycjami niektórych radnych były nazwy: Solec Pomorski, Solec Wielkopolski, Solec Drzewny, Solec Spław, Solec Las.

2 grudnia 1924 r. oficjalnie zatwierdzono obecną nazwę miasta.

Rys historyczny (do początków XVII w.)[edytuj | edytuj kod]

Przed rokiem 1325[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie miejscowość została po raz pierwszy wymieniona w 1263 r., w dokumencie opisującym spór Zakonu krzyżackiego z księciem Kazimierzem I kujawskim dotyczącym blokowania statków na Wiśle, które chciały składać swój towar w Solcu[4]. Korzystne położenie nad Wisłą pozwala domniemać, że Solec istniał jeszcze przed pojawieniem się pierwszych pisemnych wzmianek[potrzebne źródło].

Rok 1325[edytuj | edytuj kod]

Król Data wydania Miejsce wydania Uwagi
Zygmunt I Stary.jpg Zygmunt I Stary 27 II 1538 Piotrków sejm walny
Stefan Batory King.jpg Stefan Batory 19 I 1577 Bydgoszcz
Zygmunt III Waza.jpg Zygmunt III Waza 22 IV 1589 Warszawa sejm walny
Wladyslaw IV Waza.jpg Władysław IV Waza 20 III 1635 Warszawa
Jan II Kazimierz.jpg Jan II Kazimierz Waza 17 III 1651 Warszawa
Michał Korybut Wiśniowiecki.jpg Michał Korybut Wiśniowiecki 24 XII 1670 Warszawa
Jan Sobieski.jpg Jan III Sobieski 6 VI 1690 Warszawa
August II Mocny.jpg August II Mocny 18 XII 1702 Toruń
Nadanie dokumentu lokacyjnego[edytuj | edytuj kod]

W roku 1325 Solcu nadano prawa miejskie. Prawnuk Konrada I mazowieckiegoksiążę Przemysł inowrocławski udzielił wtedy swemu poddanemu Tomaszowi z Jaksic przywileju na założenie miasta. Oryginalny dokument lokacyjny już nie istnieje – nie wiadomo co się z nim stało (przypuszczalnie zaginął w czasie walk między Krzyżakami a Władysławem Łokietkiem, lecz, jak wynika z potwierdzenia przywileju przez króla Zygmunta I Starego z 1538 r. mieszkańcy przedłożyli mu dokument z podpisem i pieczęcią księcia). Przywilej był wielokrotnie potwierdzany przez królów polskich. Po prawej, w tabeli zestawiono dane dotyczące kolejnych potwierdzeń aktu lokacyjnego[5].

Treść dokumentu lokacyjnego[edytuj | edytuj kod]

W inwokacji dokumentu stwierdza się, że Przemysł z łaski i własnej woli, jak również za radą naszej szlachty, miasto nasze na zasadach prawa magdeburskiego przekazuje mądremu i szlachetnemu człowiekowi, wiernemu Tomaszowi z Jaksic”. Tomasz i jego następcy otrzymali nieograniczone dziedziczenie oraz wójtostwo w nowo założonym mieście, z czym wiązało się otrzymanie wielu przywilejów jak i obowiązków dla niego i jego następców.

  • Przywileje wójta – niektóre przywileje wójta i jego następców:
    • prawo wybudowania w dowolnie wybranym miejscu swojego domu, który był wolny od wszelkich opłat oraz dożywotnio zapewniony dla niego i jego następców
    • sześć łanów pola wolnych od wszelkich opłat oraz prawo wypasu
    • otrzymywanie 1/6 części należnych podatków oraz 1/3 części należnych opłat sądowych
    • prawo wybudowania kuźnicy, młyna i łaźni
  • Obowiązki wójta – do obowiązków wójta nałożonych na niego w dokumencie należało m.in.:
    • dopilnowanie by miasto ze wszelką starannością rozbudować i gdyby w przyszłości miasto przez ogień, od czego nas Bóg zachowaj, lub w inny sposób ucierpieć miało, co uszkodzone znowu odtworzyć
    • sprawowanie sądów według prawa magdeburskiego – podlegało mu sądownictwo (Jeśli (...) mieszczanin rani drugiego, zabije, bądź mu jakąś krzywdę wyrządzi, to nie ma nikt inny poza Tomaszem, naszym wójtem, być sędzią w tej sprawie; zastrzeżono jednak, iż w przypadku gdy jedną z wyżej wymienionych osób jest rycerz, lub gdy zdarzenie ma miejsce w pobliżu ratusza, to sądzenie przypada sędziemu bądź staroście)
  • Inne części dokumentu:
    • Częścią dokumentu jest poza tym przywilej leśny, który zapewnił, że las w promieniu jednej mili (najprawdopodobniej staropolskiej, która liczyła ok. 6 tys. – 7 tys. m) jest we wieczystym posiadaniu wójta i miasta.
    • Mieszczanie mieli obowiązek, po upływie 10-letniego zwolnienia od podatków, corocznego ich uiszczania na św. Marcina (11 listopada).
    • Określono poza tym granice miasta (między wsiami Łęgnowo i Przyłubie).
    • W całym dokumencie nazwa "Solec" nie została wymieniona. Dopiero w potwierdzeniu Zygmunta I Starego z 1538 r., król stwierdził, że w dokumencie chodzi (...) wyraźnie o nazwę miasta Solec.

XIV-XVI w.[edytuj | edytuj kod]

Czasy Władysława Łokietka[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze lata istnienia Solca jako miasta nie były spokojne. Spory pomiędzy zakonem krzyżackim a Polską (w 1309 r. Krzyżacy przejmują Pomorze Wschodnie z Gdańskiem) doprowadziły do działań wojennych, które wybuchły w roku 1329. W walkach tych, podczas gdy Krzyżacy plądrowali Kujawy i Wielkopolskę, szczególnie mocno ucierpiał m.in. Solec (ziemie te zdobyte zostały w okolicach roku 1332).

Czasy Kazimierza Wielkiego[edytuj | edytuj kod]

Za panowania następcy Łokietka – Kazimierza Wielkiego, w roku 1336 król zgodził się w układzie z Wyszehradu na to, by zakon zatrzymał Pomorze, ziemię chełmińską i michałowską, a ziemię dobrzyńską i Kujawy zwrócił Polsce – lecz szlachta i duchowieństwo odmówili potwierdzenia porozumienia i doprowadzili do procesu kanonicznego, który zakończył się dla zakonu niekorzystnie. Pomimo to Krzyżacy zatrzymali Kujawy, wraz z Bydgoszczą i Solcem. Tragedią dla mieszkańców młodego miasta była powódź, która nawiedziła Solec wiosną 1339 r. Miasto pozostawało pod kontrolą zakonu aż do 8 lipca 1343 r., gdy zatwierdzono układ z Wyszehradu pokojem kaliskim i Krzyżacy zwrócili ziemię kujawską oraz dobrzyńską. Po zakończeniu sporu polsko-krzyżackiego król zajął się odbudową silnie zniszczonych miast na Kujawach, w tym odbudową Solca.

Czasy Ludwika Węgierskiego[edytuj | edytuj kod]

Następca ostatniego Piasta – Ludwik Węgierski oddał m.in. ziemie w okolicach Bydgoszczy (w tym Solec) jako lenno dla księcia Kazimierza Szczecińskiego. Następnie Solec Kujawski, Bydgoszcz i kilka innych okolicznych miast należało do księcia Władysława Opolczyka (od 1378). W późniejszym czasie właściciel zmieniał się wielokrotnie.

Z roku 1382 pochodzi pierwsza pisemna wzmianka o kościele parafialnym w Solcu Kujawskim – o dzisiejszym Kościele pw. Św. Stanisława (parafia ta aż do czasów rozbiorowych należała do dekanatu bydgoskiego).

Czasy Władysława Jagiełły[edytuj | edytuj kod]

W roku 1392, po zjednoczeniu Kujaw i przyłączeniu ich do Korony Królestwa Polskiego, miasto zostało własnością samego króla Władysława Jagiełły (administracyjnie leżało w powiecie bydgoskim i w województwie inowrocławskim; zobacz: podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów). Było ono wielokrotnie miejscem rozmów i pertraktacji z zakonem krzyżackim. Rozmowy różnego typu i wagi odbywały się najczęściej na piaskowych wyspach na Wiśle, których wtedy było bardzo dużo, gdyż tędy przebiegała wówczas granica pomiędzy Polską a zakonem. Przykładem może być rozmowa z 1389 r., w czasie której zakon skarżył się, że pruscy kupcy są w Polsce obrabowywani. Rozmowa ta nie przyniosła jednak rezultatu.

W czasie wielkiej wojny z zakonem w latach 1409-1411 Solec został spalony. Również po jej zakończeniu miasto było wielokrotnie plądrowane przez Krzyżaków. Wskutek wojen i napadów miasto poważnie podupadło i znacznie zubożało. Ponownie Solec był miejscem rokowań polsko-krzyżackich w roku 1417, lecz dopiero 27 września 1422 w miejscowości Mełno (dzisiejszy powiat grudziądzki) zawarto pokój między obydwoma stronami (zobacz: pokój melneński).

Czasy Władysława Warneńczyka i ostatnich Jagiellonów[edytuj | edytuj kod]

W roku 1441 wdowa po Władysławie Jagielle Zofia Holszańska przekazała w zastaw za 5736 guldenów węgierskich Bydgoszcz wraz z zamkiem, Solec Kujawski, Gniewkowo i Fordon staroście inowrocławskiemu Mikołajowi Szarlejskiemu. Skutkowało to tym, że Solec z miasta królewskiego spadł do rangi miasta zależnego. Szesnaście lat później, w roku 1457 właścicielem m.in. Solca został Jan Kościelecki, herbu Ogończyk (aż do roku 1600 miasto należało do rodziny Kościeleckich). W następnych latach Solec, pomimo osiągniętego spokoju po II pokoju toruńskim z 1466 r., nie mógł się rozwijać w pełni, ponieważ jego gospodarkę tłumiły większe miasta sąsiednie – Bydgoszcz i Toruń.

Z roku 1540 pochodziły dawne nadwiślańskie spichrze zbożowe, które znajdowały się na terenie Solca i znacznie ułatwiły handel zbożem z Gdańskiem. Według nielicznych zachowanych odpisów z ksiąg miejskich wynika, że w roku 1571 wszyscy mieszkańcy miasta byli Polakami (ludność niemiecka, która prawdopodobnie na początku istnienia Solca przebywała na tych terenach, zasymilowała się).

XVII-XVIII w.[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa olęderskiego[edytuj | edytuj kod]

Większość dzisiejszego obszaru miasta tworzyły dawniej dwie samodzielne gminy wiejskieOlędry Miejskie i Olędry Zamkowe. Należały one, jak same nazwy wskazują do dawnych osad olęderskich, czyli do holenderskich osadników, którzy osiedlali się m.in. na terenach dzisiejszego Solca i okolic. Osadnictwo holenderskich mennonitów zapoczątkowane zostało w Polsce już w XVII w. Było one wywołane przede wszystkim nietolerancją religijną w Holandii za czasów cesarzy Karola V i Filipa II. Z biegiem czasu Olędrami (Holendrami) nazywano wszystkich osadników na terenach zalewowych, także Polaków. Pozostałościami po osadnictwie olęderskim na ziemiach gminy Solec Kujawski są cmentarz menonicko-ewangelicki w Przyłubiu i resztki zabudowy.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2009 (według faktycznego miejsca zamieszkania):

Opis
Ogółem
Kobiety
Mężczyźni
jednostka
osób
%
osób
%
osób
%
populacja 15 270 100 7 955 52,1 7 315 47,9
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
817,5
425,9
391,6

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców Solca Kujawskiego stanowią katolicy. Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także Zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijanprotestancka wspólnota o charakterze ewangelikalnym, doktrynalnie zbliżona do wyznania mennonitów, którzy zamieszkiwali miasto w XVII i XVIII wieku.

Zabytki i miejsca warte zobaczenia[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i męczennika z 1912 r.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Dawniej miasto było znanym oraz ważnym ośrodkiem przemysłu drzewnego.

W mieście prosperuje wiele przedsiębiorstw z najprzeróżniejszych branż. Jest to w sumie prawie 1500 podmiotów zarejestrowanych w ewidencji działalności gospodarczej (z czego ogromna większość, bo ok. 97% to prywatne). Na obszarze miasta i gminy funkcjonuje co najmniej 30 przedsiębiorstw mających podstawowe znaczenie dla miejscowego rynku pracy.

Główne przedsiębiorstwa[edytuj | edytuj kod]

Widok na zakłady SOLBET w Solcu Kujawskim od strony drogi wojewódzkiej nr 394

Do najważniejszych przedsiębiorstw zalicza się:

Przedsiębiorstwo Krótki opis
Solbet
największy producent betonu komórkowego w Polsce; produkcja i sprzedaż materiałów budowlanych (beton komórkowy, stropy Teriva, chemia budowlana (m.in. kleje budowlane), tynki szlachetne, itp.)
Solbus
produkcja, sprzedaż i serwis nowoczesnych autobusów średniej pojemności marki Solbus; produkcja minibusów we współpracy z Busmarket
ZNS (daw. KZNS)
naprawa autobusów, modernizacja autobusów, naprawa silników, poprawa estetyki zewnętrznej i wewnętrznej pojazdów, sprzedaż części nowych i po regeneracji
KMW Engineering
produkcja, sprzedaż, montaż i serwis urządzeń i systemów wentylacyjnych oraz klimatyzacyjnych
Drobex
wytwarzanie mięsa drobiowego i jego przetworów, drobiowych wyrobów wędliniarskich; sprzedaż na rynku krajowym; zakład produkcyjny znajduje się przy skrzyżowaniu DW397 z DK10, a także przy Parku Przemysłowym
Pasaco
produkcja i przetwarzanie papieru (papier powlekany i samokopiujący, rolki kasowe, składanki komputerowe (do drukarek igłowych), papier do drukarek atramentowych oraz etykiety samoprzylepne
Klimat Solec
kompleksowa obsługa w zakresie projektu, dostaw, montażu i serwisu produkowanych przez to przedsiębiorstwo systemów wentylacyjnych
Autos
jeden z największych dystrybutorów części zamiennych do pojazdów ciężarowych w Polsce; usługi naprawcze, sprzedaż samochodów ciężarowych; przedsiębiorstwo zlokalizowane jest w Parku Przemysłowym (główny magazyn i centrala)
Granit
kamieniarstwo; jedno z największych przedsiębiorstw kamieniarskich w Polsce; ul. Toruńska oraz Park Przemysłowy
Alco
produkcja i montaż schodów drewnianych, usługi stolarskie

Łącznie w wyżej wymienionych przedsiębiorstwach zatrudnionych jest ponad połowa wszystkich pracujących mieszkańców Solca Kujawskiego. Część z nich posiada własną sieć kooperatorów na terenie całego województwa, a często również poza nim (przykładowo Autos ma ponad 80 oddziałów poza Solcem Kujawskim na terenie całego i poza granicami kraju kraju).

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto i gminę przebiega linia kolejowa: BydgoszczSolec K.ToruńAleksandrów KujawskiWłocławekKutnoWarszawa Wsch. Gminę obsługują dwie stacje kolejowe: Solec Kujawski oraz Przyłubie.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez teren miasta i gminy przebiegają następujące drogi:

Sieć dróg publicznych w Solcu Kujawskim

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Północną granicę miasta i gminy stanowi rzeka Wisła będąca drogą wodną o parametrach I klasy żeglarskiej.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Najbliżej znajdującym się lotniskiem jest Port lotniczy im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy-Szwederowie.

Duże tereny gminy dawniej zajmował poligon artyleryjski.

Ok. 8 km na południowy zachód od miasta funkcjonuje prywatne lądowisko Wypaleniska-Solec Kujawski.

Park Przemysłowy w Solcu Kujawskim[edytuj | edytuj kod]

Park Przemysłowy w Solcu Kujawskim jest wyodrębnionym obszarem na terenie miasta Solec Kujawski o powierzchni 36,3 ha i najprawdopodobniej największą inwestycją gminy ostatnich lat – 29 z 36,3 hektarów obszary tego przeznaczone jest pod inwestycje związane z powstawaniem szeregu małych i średnich przedsiębiorstw dających nowe miejsca pracy. Inwestycja ta współfinansowana jest przez struktury Unii Europejskiej w ramach programów PHARE.

Ludzie związani z Solcem Kujawskim[edytuj | edytuj kod]

Honorowi Obywatele[edytuj | edytuj kod]

Honorowi Obywatele
Solca Kujawskiego

16 października 2005 r., w czasie uroczystej sesji Rady Miasta z okazji 680-lecia Solca Kujawskiego, na podstawie uchwały Urzędu Miasta i Gminy Solec Kujawski nr XVII/193/2005 z dnia 26 sierpnia 2005 r., tytuł Honorowego Obywatela Solca Kujawskiego otrzymały następujące osoby:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Solec Kujawski dziś[edytuj | edytuj kod]

Solec Kujawski na starej fotografii[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. [dostęp 11.01.2014].
  2. 2,0 2,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII. [dostęp 11.01.2014].
  3. M.P.1924.277.889
  4. 4,0 4,1 750 lat temu Solec na pewno był. „Soleckie Wiadomości z Ratusza”, 22 lutego 2013. Urząd Miasta Solec Kujawski. ISSN 1733-7755. 
  5. pogrubiono dokumenty, które zachowały się do dzisiaj; oryginały przechowywane są w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy, Akta miasta Solca Kujawskiego, sygn. 1D, 2D oraz 3D

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]