Koronowo

Koronowo
Herb Koronowa Flaga Koronowa
Państwo	Polska
Województwo	kujawsko-pomorskie
Powiat	bydgoski
Gmina	Koronowo gmina miejsko-wiejska
Burmistrz	Stanisław Gliszczyński
Powierzchnia	28,18 km²
Populacja (2010) • liczba ludności • gęstość	11 029. 391,2 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 52
Kod pocztowy	86-010
Tablice rejestracyjne	CBY
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego Koronowo
Położenie na mapie Polski Koronowo
53°19′N 17°56′E
TERC (TERYT)	6040503044
Urząd miejski pl. Zwycięstwa 1 86-010 Koronowo
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Koronowo w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kościół pw. św. Andrzeja

Pałac opatów

Rynek miasta

Ratusz

Koronowo – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koronowo.

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto miało 11029 mieszkańców.

Położenie

Miasto położone jest nad rzeką Brdą oraz nad Jeziorami: Koronowskim (Zalewem Koronowskim), Lipkusz, Białym oraz Kanałem Lateralnym, na pograniczu regionów: w południowej części Borów Tucholskich, w zachodniej części Doliny Brdy, jak i we wschodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Borów Tucholskich i Pojezierza Krajeńskiego). Przy drogach krajowych nr 25 i 56, w odległości 27 km na północny zachód od Bydgoszczy, 71 km od Torunia oraz 335 km od Warszawy.

Nazwa

Nazwa miasta pochodzi od łacińskiej nazwy klasztoru Corona Mariae oznaczającej po łacinie Korona Marii i związana jest z osobą Matki Boskiej. Pod zaborem pruskim miasto nosiło nazwę Polnisch Crone, którą notuje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880-1902..

Historia

Historia Koronowa zaczyna się od przeniesienia z Byszewa konwentu cystersów i założenia w 1288 r. nowego klasztoru na terenach wsi Smejsze. Kolejne akty lokacji miasta z 1359 r., a następnie z 1368 r., wystawione przez króla Kazimierza Wielkiego, doprowadziły w 1370 r. do założenia miasta. Znaczące dla historii Polski było zwycięstwo w bitwie pod Koronowem wojsk polskich nad Krzyżakami, 10 października 1410 r., w rejonie wsi Wilcze – Łąsko Wielkie, upamiętnione 13-metrowej wysokości pomnikiem, wzniesionym u wylotu drogi z Koronowa w kierunku na Koszalin.

Podczas kolejnych wojen Królestwa Polskiego z zakonem krzyżackim Koronowo było kilkakrotnie niszczone. Rozwój miejscowości nastąpił z końcem XV w. w wyniku rozwoju handlu zbożem, drewnem oraz produkcją garncarską i browarnictwem. W 1563 r. opat Adam Mirkowski odnawia przywilej lokacyjny i funduje kościół oraz szpital Świętego Ducha. Od następnego stulecia rozpoczął się powolny upadek znaczenia miejscowości; w wyniku I rozbioru Polski w 1772 r. Koronowo zostało zagarnięte przez Prusy i znalazło się w zaborze pruskim; w 1819 r. nastąpiła kasata zakonu, a miejscowość sekularyzowano; w 1832 r. rozebrano kościół i szpital Świętego Ducha.

W 1909 roku Koronowo uzyskuje połączenie kolejowe z Tucholą. W latach 1895-1969 komunikację z Bydgoszczą utrzymuje poprzez linię kolei wąskotorowej (obecnie pozostały nieliczne torowiska i mosty). W okresie przynależności do Prus działały w Koronowie organizacje polskie.

1939-1945

We wrześniu 1939 roku na zachód od miasta toczyły się walki obronne oddziałów polskich przeciwko wojskom niemieckim, na linii jezior Byszewskich. W okresie II wojny światowej hitlerowcy zamordowali ok. 100 mieszkańców Koronowa. Pamięć pomordowanych uczczono pomnikami: w Srebrnicy, Dębowej Górze, Tryszczynie, Wierzchucinie Królewskim, Buszkowie oraz Koronowie – pomnik na cmentarzu ofiar – Polaków. W okresie okupacji niemieckiej 1939-1945 więzienie, w którym zmarło ok. 600 osób. Od 1942 Niemcy stosowali dla miasta nazwę Krone an der Brahe.

Po 1945

W drugiej połowie lat 40. ubiegłego wieku mieściło się tu więzienie Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

W roku 1960 dokonano spiętrzenia wody na rzece Brdzie tworząc Jezioro Koronowskie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Zabytki

• Zespół pocysterski pochodzi z końca XIII w. lub z pierwszej połowy XIV w. i był wzniesiony lub zaprojektowany prawdopodobnie przez mistrza Theodoricusa. Wielokrotnie odbudowywany po zniszczeniach w wojnach z Krzyżakami i Szwecją. W 1819 r. po kasacie zakonu został przekształcony w istniejące do dziś więzienie. W skład zespołu wchodzi Bazylika Mniejsza pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to okazała gotycka bazylika przebudowana częściowo w stylu barokowym z licznymi kaplicami bocznymi; prezbiterium i nawy boczne przykrywają gotyckie sklepienia, w pozostałych częściach sklepienia barokowe. Bazylika posiada bogate barokowe wyposażenie, w tym obrazy Bartłomieja Strobla; ponadto fragmenty polichromii gotyckich. Barokowy pałac i zabudowania klasztorne nie są dostępne ze względu na mieszczący się tam zakład karny.

• 

  Bazylika Mniejsza
• 

  Wnętrze
• 

  Ołtarz

• Kościół filialny pw. św. Andrzeja został zbudowany w latach 1382-1396 w stylu gotyckim, a następnie przebudowany w renesansie i baroku. Posiada barokowo-rokokowe wyposażenie.
• XIX-wieczna zabudowa usytuowana jest na rynku i w jego okolicach.
• "Diabelski Młyn" został wybudowany w XIX w. nad Brdą.
• Dawna synagoga została wzniesiona po sekularyzacji Koronowa w XIX w. i napływie ludności żydowskiej oraz niemieckiej.

Struktury wyznaniowe

• Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Koronowie, ul. Bydgoska 23
• Sala Królestwa Świadków Jehowy, ul. Tucholska 20 A

Turystyka

Miejscowość jest ośrodkiem wypoczynku weekendowego i letniego dla mieszkańców Bydgoszczy i okolic. W miejscowości znajdują się liczne ośrodki wypoczynkowe, plaża i przystanie. Przez Koronowo lub tuż przy jego granicach przebiega kilka pieszych i rowerowych szlaków turystycznych:

• Szlak żółty im. Leona Wyczółkowskiego : Bydgoszcz Osowa Góra – sanatorium w Smukale – Smukała – Janowo – Wtelno – Gościeradz – Samociążek – Wilcze Gardło – Nowy Jasiniec – Wymysłowo – Wielonek – Sokole-Kuźnica – Pruszcz (69 km)
• Szlak zielony "Jezior Koronowskich" : Wudzyn – prom Sokole-Kuźnica – Krówka – Łąsko Wielkie – Buszkowo – Byszewo – Koronowo – Samociążek – Stronno (77 km)
• Szlak niebieski "Brdy" : Bydgoszcz Brdyujście – Leśny Park Kultury i Wypoczynku – Smukała – Janowo – Samociążek – Koronowo – Romanowo – Sokole-Kuźnica – Zamrzenica – Świt – Tuchola (Rudzki Most) – Gołąbek – Woziwoda – Rytel – Swornegacie – Konarzyny (150 km)
• Szlak czarny "Białego węgla" : Maksymilianowo – Samociążek – Koronowo (Tuszyny) – Koronowo (Pieczyska) – Koronowo (30 km)
• Międzynarodowa Trasa Rowerowa R-1 – na odcinku podbydgoskim przebiega na trasie: Salno – Wtelno – Bydgoszcz Janowo – Bożenkowo – Samociążek – Koronowo – Serock – Świecie
• Szlak Rowerowy BY 6001n: Bydgoszcz Leśna – Las Gdański – Piaski – Smukała – Janowo – Świekatowo – Bysławek – Tuchola – Woziwoda – Rytel – Mylof – Swornegacie – Chojnice (167 km)

Współpraca międzynarodowa

Miasta partnerskie:

• Spinetoli
• Senden
• Czarny Bór

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Koronowie
• trasy turystyczne Bydgoszczy i okolic

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Gminy Koronowo

• Koronowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
• Strona parafii pw. Wniebowzięcia NMP w Koronowie