Koronowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Koronowo.
Koronowo
Herb Flaga
Herb Koronowa Flaga Koronowa
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Koronowo
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Stanisław Gliszczyński
Powierzchnia 28,18 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

11 029[1].
391,2 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 52
Kod pocztowy 86-010
Tablice rejestracyjne CBY
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Koronowo
Koronowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koronowo
Koronowo
Ziemia 53°18′52″N 17°56′14″E/53,314444 17,937222Na mapach: 53°18′52″N 17°56′14″E/53,314444 17,937222
TERC
(TERYT)
6040503044
Urząd miejski
pl. Zwycięstwa 1
86-010 Koronowo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Koronowo w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół pw. św. Andrzeja
Pałac opatów
Rynek miasta
Ratusz

Koronowomiasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koronowo.

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto miało 11029 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest nad rzeką Brdą oraz nad Jeziorami: Koronowskim (Zalewem Koronowskim), Lipkusz, Białym oraz Kanałem Lateralnym, na pograniczu regionów: w południowej części Borów Tucholskich, w zachodniej części Doliny Brdy, jak i we wschodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Borów Tucholskich i Pojezierza Krajeńskiego). Przy drogach krajowych nr 25 i 56, w odległości 27 km na północny zachód od Bydgoszczy, 71 km od Torunia oraz 335 km od Warszawy.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta pochodzi od łacińskiej nazwy klasztoru Corona Mariae oznaczającej po łacinie Korona Marii i związana jest z osobą Matki Boskiej. Pod zaborem pruskim miasto nosiło nazwę Polnisch Crone, którą notuje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880-1902.[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Koronowa zaczyna się od przeniesienia z Byszewa konwentu cystersów i założenia w 1288 r. nowego klasztoru na terenach wsi Smejsze[3]. Kolejne akty lokacji miasta z 1359 r., a następnie z 1368 r., wystawione przez króla Kazimierza Wielkiego, doprowadziły w 1370 r. do założenia miasta[4]. Znaczące dla historii Polski było zwycięstwo w bitwie pod Koronowem wojsk polskich nad Krzyżakami, 10 października 1410 r., w rejonie wsi Wilcze – Łąsko Wielkie, upamiętnione 13-metrowej wysokości pomnikiem, wzniesionym u wylotu drogi z Koronowa w kierunku na Koszalin[5].

Podczas kolejnych wojen Królestwa Polskiego z zakonem krzyżackim Koronowo było kilkakrotnie niszczone. Rozwój miejscowości nastąpił z końcem XV w. w wyniku rozwoju handlu zbożem, drewnem oraz produkcją garncarską i browarnictwem. W 1563 r. opat Adam Mirkowski odnawia przywilej lokacyjny i funduje kościół oraz szpital Świętego Ducha. Od następnego stulecia rozpoczął się powolny upadek znaczenia miejscowości; w wyniku I rozbioru Polski w 1772 r. Koronowo zostało zagarnięte przez Prusy i znalazło się w zaborze pruskim[6]; w 1819 r. nastąpiła kasata zakonu, a miejscowość sekularyzowano; w 1832 r. rozebrano kościół i szpital Świętego Ducha.

W 1909 roku Koronowo uzyskuje połączenie kolejowe z Tucholą. W latach 1895-1969 komunikację z Bydgoszczą utrzymuje poprzez linię kolei wąskotorowej (obecnie pozostały nieliczne torowiska i mosty). W okresie przynależności do Prus działały w Koronowie organizacje polskie.

1939-1945[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 roku na zachód od miasta toczyły się walki obronne oddziałów polskich przeciwko wojskom niemieckim, na linii jezior Byszewskich. W okresie II wojny światowej hitlerowcy zamordowali ok. 100 mieszkańców Koronowa. Pamięć pomordowanych uczczono pomnikami: w Srebrnicy, Dębowej Górze, Tryszczynie, Wierzchucinie Królewskim, Buszkowie oraz Koronowie – pomnik na cmentarzu ofiar – Polaków. W okresie okupacji niemieckiej 1939-1945 więzienie, w którym zmarło ok. 600 osób. Od 1942 Niemcy stosowali dla miasta nazwę Krone an der Brahe.

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

W drugiej połowie lat 40. ubiegłego wieku mieściło się tu więzienie Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

W roku 1960 dokonano spiętrzenia wody na rzece Brdzie tworząc Jezioro Koronowskie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół pocysterski pochodzi z końca XIII w. lub z pierwszej połowy XIV w. i był wzniesiony lub zaprojektowany prawdopodobnie przez mistrza Theodoricusa. Wielokrotnie odbudowywany po zniszczeniach w wojnach z Krzyżakami i Szwecją. W 1819 r. po kasacie zakonu został przekształcony w istniejące do dziś więzienie. W skład zespołu wchodzi Bazylika Mniejsza pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to okazała gotycka bazylika przebudowana częściowo w stylu barokowym z licznymi kaplicami bocznymi; prezbiterium i nawy boczne przykrywają gotyckie sklepienia, w pozostałych częściach sklepienia barokowe. Bazylika posiada bogate barokowe wyposażenie, w tym obrazy Bartłomieja Strobla; ponadto fragmenty polichromii gotyckich. Barokowy pałac i zabudowania klasztorne nie są dostępne ze względu na mieszczący się tam zakład karny[7].
  • Kościół filialny pw. św. Andrzeja został zbudowany w latach 1382-1396 w stylu gotyckim, a następnie przebudowany w renesansie i baroku. Posiada barokowo-rokokowe wyposażenie[8].
  • XIX-wieczna zabudowa usytuowana jest na rynku i w jego okolicach.
  • "Diabelski Młyn" został wybudowany w XIX w. nad Brdą[9].
  • Dawna synagoga została wzniesiona po sekularyzacji Koronowa w XIX w. i napływie ludności żydowskiej oraz niemieckiej[10].

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest ośrodkiem wypoczynku weekendowego i letniego dla mieszkańców Bydgoszczy i okolic. W miejscowości znajdują się liczne ośrodki wypoczynkowe, plaża i przystanie. Przez Koronowo lub tuż przy jego granicach przebiega kilka pieszych i rowerowych szlaków turystycznych:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]