Trzemeszno

Trzemeszno
Herb Trzemeszna
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	gnieźnieński
Gmina	Trzemeszno gmina miejsko-wiejska
Burmistrz	Krzysztof Dereziński
Powierzchnia	5,46 km²
Ludność (2009) • liczba • gęstość	7840 1436 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 61
Kod pocztowy	62-240
Położenie na mapie Polski Trzemeszno
52°33′51″N 17°49′40″E
TERC (TERYT)	4303903094
Urząd miejski ul. Dąbrowskiego 2 62-240 Trzemeszno
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Trzemeszno w Wikisłowniku
Strona internetowa

Trzemeszno – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzemeszno. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego. Położone jest nad jeziorami Klasztornym i Popielewskim na Pojezierzu Gnieźnieńskim.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 7840 mieszkańców.

Historia

Kościół Wniebowzięcia NMP i Św. Michała Archanioła, widok od północy

Ulica Adama Mickiewicza

Wieża ciśnień

Alumnat z XVIII wieku

Pomnik Jana Kilińskiego

Do niedawna funkcjonowało mylne datowanie opactwa w Trzemesznie, oparte na badaniach archeologicznych przeprowadzonych w latach 50. XX wieku. Sugerowały one powstanie w X wieku pierwszego opactwa, przypuszczalnie benedyktynów, zniszczone w trakcie najazdu czeskiego w 1038 r. Obecnie nie ma na to żadnych dowodów, a badania archeologiczne z lat 1987-95 stanowczo odrzucają istnienie takiego opactwa.

W ufundowanym przez Bolesława Krzywoustego klasztorze przed 1113 osadzono kanoników regularnych laterańskich z Flandrii. Osada Trzemeszno otrzymała prawa miejskie ok. 1382 roku.

W 1776 r. z inicjatywy opata Michała Kosmowskiego powstało w Trzemesznie polskie gimnazjum.

Zostało rozwiązane w 1863 roku po gremialnym uczestnictwie uczniów w powstaniu styczniowym (ponownie otwarte trzy lata później).

Związani z nim byli między innymi Hipolit Cegielski – filolog, przemysłowiec, działacz społeczny, dziennikarz i polityk, Jędrzej Śniadecki – lekarz, biolog, chemik i filozof, Marian Langiewicz – generał i dyktator powstania styczniowego, arcybiskup Florian Stablewski – prymas Polski, ksiądz Kazimierz Zimmermann – rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Józef Przyborowski – pierwszy polski archeolog, Wojciech Trąmpczyński – marszałek Sejmu, Kazimierz Grus – karykaturzysta, Jerzy Hulewicz – malarz, pisarz i dramaturg.

Obecnie nosi nazwę Zespołu Szkół Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Michała Kosmowskiego.

We wrześniu 1939 obroną Trzemeszna kierował dowódca Straży Porządkowej, rzeźnik Andrzej Marchlewicz. Jego oddział stawiał opór Niemcom do 11 września, atakując straż przednią Wehrmachtu i likwidując niemieckich spadochroniarzy. Oddział ten toczył walki w okolicznych miejscowościach, m.in. w Kruchowie, Jastrzębowie i Niewolnie. Ogółem poległo 50 obrońców Mogilna .

Z Trzemeszna pochodzili m.in.: Jan Kiliński i Jędrzej Moraczewski.

Z tym miastem byli także związani: Józef Chociszewski, ksiądz Marceli Kowalski, Adolf Ignacy Skarbek-Malczewski, Jerzy Milisewicz, Paweł Edmund Strzelecki, Jerzy Waldorff, Władysław Wlekliński, Augustyn Zimmermann i Jan Zimmermann.

Zabytki

• Zespół poklasztorny kanoników regularnych. Nieaktualne obecnie badania archeologiczne przeprowadzone w latach 1945-50 ujawniły istnienie pod obecnym kościołem reliktów budowli. Według ostatnich badań archeologicznych z lat 1987-95 odrzucono istnienie pierwszej X-wiecznej świątyni benedyktyńskiej. Potwierdzono, że pierwsza budowla powstała w XII wieku za Bolesława Krzywoustego i była to opisana dalej trójnawowa bazylika wzniesiona dla Kanoników Regularnych Laterańskich z Flandrii.

Budowlą to był kościół romański sprzed połowy XII w., będący trójnawową bazyliką z transeptem, z prosto zamkniętym prezbiterium i dwuwieżową fasadą zachodnią. Z tego kościoła oprócz fundamentów zachowała się zachodnia para kolumn z kostkowymi kapitelami oraz dolna część murów wieży południowej i empory. Kościół ten został przebudowany w stylu gotyckim w XV w. Obecna późnobarokowa świątynia pw. Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła jest wynikiem gruntownej przebudowy z lat 1762-1781 (konsekracja w 1791 r.), której projekt jest przypisywany Efraimowi Szregerowi.

• Budynki późnobarokowe, fundacji opata Michała Kosmowskiego:
  • Późnobarokowy szpital, zbudowany 1787-91, mieścił również sierociniec, dom starców i alumnat dla młodzieży nieszlacheckiej
  • Budynek dawnego alumnatu i szkoły dla młodzieży, obecnie liceum, zbudowany w latach 1773-75
  • Browar klasztorny, w końcu XIX w. przebudowany i rozbudowany o neogotycką wieżę

Komunikacja

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 15: (Wrocław)-Trzebnica-Krotoszyn-Września-Gniezno-Trzemeszno-Toruń-Ostróda-(Olsztyn)

Wielkim wydarzeniem dla mieszkańców Trzemeszna było włączenie miasta do sieci kolejowej nastąpiło to w 1872r.

W Trzemesznie znajduje się stacja kolejowa na linii Poznań-Gniezno-Inowrocław-Gdańsk/Olsztyn

Działa również komunikacja autobusowa do okolicznych miejscowości obsługiwana przez PPKS Gniezno a także zamiejscową bazę PPKS Inowrocław w Mogilnie.

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Trzemesznie

Bibliografia

• Marcin Wiewióra, Zespół klasztorny kanoników regularnych w Trzemesznie w świetle badań archeologiczno-architektonicznych, Toruń 2000
• Czesław Łuczak (red.), "Dzieje Trzemeszna", Poznań 2002.

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Trzemeszna
• Trzemeszno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XII (Szlurpkiszki – Warłynka) z 1892 r.
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi