Wielopole Skrzyńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielopole Skrzyńskie
Herb
Herb Wielopola Skrzyńskiego
Wnętrze kościioła pw. Wniebowzięcia NMP
Wnętrze kościioła pw. Wniebowzięcia NMP
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat ropczycko-sędziszowski
Gmina Wielopole Skrzyńskie
Liczba ludności 3982
Strefa numeracyjna (+48) 17
Kod pocztowy 39-110
Tablice rejestracyjne RRS
SIMC 0666727
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Wielopole Skrzyńskie
Wielopole Skrzyńskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wielopole Skrzyńskie
Wielopole Skrzyńskie
Ziemia 49°56′48″N 21°36′52″E/49,946667 21,614444Na mapach: 49°56′48″N 21°36′52″E/49,946667 21,614444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wielopole Skrzyńskiewieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie ropczycko-sędziszowskim, w gminie Wielopole Skrzyńskie; siedziba gminy Wielopole Skrzyńskie. Leży nad rzeką Wielopolką dopływem Wisłoki.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Wielopola sięga XI w. i czasów króla Bolesława Śmiałego. Przypuszczalnie na Stroszowej Górze powstał we wczesnym średniowieczu gród obronny, a później obok niego rozwinęła się osada.

Prawa miejskie wieś otrzymała ok. 1348 r., za panowania króla Kazimierza Wielkiego jako Fűrstenberg (Książęca Góra)i utraciła po reformie administracyjnej w 23.03.1933 r. O awansie do grona miast zadecydowało położenie Wielopola na drodze handlowej z Sandomierza przez Ropczyce, doliną Wielopolki, w kierunku przełęczy karpackich na Węgry. Upadek miasta nastąpił w wyniku kolejnych wojen, epidemii, ruchów społecznych (rzeź galicyjska) i pożarów.

W 1523 r. Katarzyna, Anna i Małgorzata Kamienieckie – córki Jana Kamienieckiego sprzedały miasteczko Wielopole z dwoma folwarkami Góra i Konice kasztelanowi przemyskiemu Andrzejowi Czuryle za 5100 florenów.

Z historią Wielopola Skrzyńskiego związana jest także historia Żydów. Pierwsze wzmianki o ludności żydowskiej w Wielopolu Skrzyńskim odnotowano w 1641 r. W 1673 r. mieszkało tu 16 rodzin żydowskich. W 1765 r. miejscowy kahał skupiał 309 Żydów, zaś w samym mieście było ich 151. W 1870 r. wielopolska gmina żydowska liczyła 500 osób. Miała synagogę, cmentarz a rabinem był Natan Libschutz. Do 1900 r. liczebność gminy wzrosła do 715 osób. Rabinem był wówczas Izaak Libschutz, syn Natana. Z chwilą wybuchu drugiej wojny światowej część z ludności żydowskiej Wielopola uciekła na wschód i znalazła się w sowieckiej strefie okupacyjnej. Już w grudniu 1939 r. Niemcy przywieźli tu 70 Żydów wysiedlonych z Inowrocławia. W 1941 r. hitlerowcy spędzili do Wielopola około 150 rodzin żydowskich z okolicznych wsi. Synagoga została całkowicie zniszczona wskutek pożaru w sierpniu 1944 r. W 1955 roku, podczas projekcji filmu w kinie objazdowym, spłonęło 58 osób, w tym 38 dzieci.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Oprócz zabytków Wielopole Skrzyńskie posiada ośrodek rekreacyjno-sportowy z boiskiem do piłki nożnej oraz z odkrytym basenem. Miejscowość posiada ponadto tereny o dużych walorach rekreacyjnych i krajobrazowych. Gmina leży bowiem w obszarze malowniczego Pogórza Strzyżowskiego, od południa graniczy też z Czarnorzeckim Parkiem Krajobrazowym.

Kultywowane stare lokalne obyczaje[edytuj | edytuj kod]

Emaus (Meus)
Obrzęd związany z obchodami Świąt Wielkanocnych, rozpoczynający się o północy w Wielką Sobotę, kiedy to strażacy pełniący straż przy grobie Chrystusa odwiedzają wielopolskie domostwa, bębniąc w zabytkowy bęben, pozostawiony Wielopolanom przez króla Jana III Sobieskiego, oznajmiają zmartwychwstanie Jezusa. W niedzielę wielkanocną uczestnicy zbierają się wokół figury św. Jana i w procesji, przy śpiewie pieśni wielkanocnych i dźwiękach bębna Sobieskiego podążają na cmentarz choleryczny. Upamiętniając tym ofiary epidemii cholery. Na miejscu odśpiewywana jest psalm do św. Rozalii patronki od morowego powietrza i pieśni wielkanocne.
Legenda o bębnie Sobieskiego
W opisach historii bębna nie ma zgodności co do tego czy król Jan III Sobieski podarował Wielopolanom bęben w zamian za gościnę w zamku wielopolskim, wracając spod Wiednia czy tam podążając. Jednakże większość historyków podaje, iż musiało to się wydarzyć w drodze powrotnej króla, jako że bęben jest pochodzenia tureckiego.
Kantoralia
Podkarpackie Konferencje Teatrów Poszukujących o nagrodę im. T.M. Kantora (krzesło kantorowskie). Cykliczna impreza w której biorą udział amatorskie teatry z Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy i Rosji.
Zamek w Wielopolu Skrzyńskim
został wybudowany przed rokiem 1580 przez Kacpra Maciejowskiego koniuszego wielkiego koronnego, kasztelana lubelskiego wraz z predium dworskim. Jak wynika z przekazów był to okazały zamek w stylu renesansowym. W historii właścicieli tego zamczyska przewijają się nazwiska takie jak: Zborowscy, Stadniccy, Skrzyńscy, hetman Jabłonowski, Ludwik Dębicki. Tradycja utrzymuje, że w zamku była kaplica arian i że w lochach mieszczą się ich groby. Hrabia Dębicki sprzedał zamek miejscowym Żydom na materiał budowlany. Ci zaś rozebrali go na budulec ok. 1906 roku.

Osoby związane z wsią[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Kantor – artysta malarz, teatrolog profesor ASP w Krakowie, innowator w sztuce teatru, dramaturg. Założyciel teatru Cricot 2. Twórca wielu sztuk teatralnych, wystawianych na całym świecie. Urodził się i mieszkał przez pierwsze lata życia w starej plebanii wybudowanej w XIX w. gdzie obecnie znajduje się Ośrodek Dokumentacji Historii Regionu im. Tadeusza Kantora. Jego matka była siostrzenicą proboszcza parafii Wielopolskiej, księdza Józefa Radoniewicza. Ojciec słynnego artysty pełnił funkcję miejscowego nauczyciela, uczestniczył w I wojnie światowej w armii austro-węgierskiej. W latach osiemdziesiątych w miejscowym kościele została wystawiona głośna sztuka tego artysty: "Wielopole, Wielopole", będąca jednym z głównych osiągnięć pracy twórczej.
  • Marcin Daniec – satyryk
  • Edward Dojan-Surówka-pułkownik
  • W obrębie gminy (Broniszów) urodził się w 1846 r. Karol Olszewski, fizyk i chemik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wspólnie z Zygmuntem Wróblewskim dokonał pierwszego skroplenia tlenu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]