Sana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stolicy Jemenu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Sana
صنعاء
Sana nocą
Sana nocą
Państwo  Jemen
Muhafaza Sana
Wysokość 2200 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności

2 297 973
Położenie na mapie Jemenu
Mapa lokalizacyjna Jemenu
Sana
Sana
Ziemia 15°21′N 44°12′E/15,350000 44,200000Na mapach: 15°21′N 44°12′E/15,350000 44,200000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Stare Miasto w Saniea
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Sana.jpg
Kraj  Jemen
Typ kulturowe
Spełniane kryterium IV,V,VI
Charakterystyka #385
Regionb Kraje arabskie
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1986
na 10. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Sana, inaczej Sanaa lub San’a[1] (arab. صنعاء) – stolica Jemenu, zamieszkiwana przez 1 747 627 osób (2004). Położona jest na równinie, na wysokości 2200 m n.p.m. i jest otoczona górami Aiban oraz Jabal Nuqum.

Sana jest zaliczana do najstarszych miast na świecie. Najwcześniejsze inskrypcje wspominające miasto datowane są na I wiek.

Charakteru stołecznego nabrała po uzyskaniu przez Jemen Północny niepodległości w roku 1918. Utraciła go w roku 1948 na rzecz Ta'izz. Od roku 1962 stolica Jemeńskiej Republiki Arabskiej. Po zjednoczeniu Jemenu w roku 1990 została stolicą Republiki Jemenu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Sana jest jednym z najstarszych miejsc zaludnionych na świecie. Według popularnej legendy została założona przez Sema, syna Noego[2][3]. Była znana jako „Azal” w czasach starożytnych, odwołując się do Uzala, syn Qahtan który był prawnukiem Sema. Jej obecna nazwa prawdopodobnie pochodzi od południowoarabskiego słowa „dobrze ufortyfikowany”. Arabski historyk Al-Hamdani napisał, że w Sanie została obmurowana przez Sabejczyków pod władzą Sha’r Awtara który wybudował również Pałac Ghumdan w mieście. Ze względu na położenie, Sana służyła jako ośrodek miejski dla okolicznych plemion w tym regionie, jak i centrum handlu regionalnego w południowej Arabii. Była umieszczona na skrzyżowaniu dwóch ważnych szlaków handlowych łączących starożytny Marib na wschodzie do Morza Czerwonego na zachodzie.

Kiedy król Yousef Athar (lub Dhu Nuwas), ostatni z królów Himyarite, był u władzy, Sana również była drugą stolicą Aksum.

Mamelucy przybyli do Jemenu w roku 1517. Po upadku mameluków w Egipcie z rąk Turków osmańskich, Jemen dostał się pod panowanie tureckie i podczas pierwszego panowania tureckiego między 1538-1635, Sana stała się stolicą osmańskiego wilajetu, a także w czasie drugiego panowanie tureckiego w latach 1872-1918. W 1918 r. Sana była stolicą Imama Jahja, który rządził Jemenem Północnym. Na początku 1962 roku rewolucja, która obaliła zasady imama, stała się stolicą Republiki Jemenu. Stolicą zjednoczonego Jemenu stała się w 1990 roku, gdzie została nazwana jako historyczna stolica Jemenu. W 2008 r. Meczet Saleh został ukończony. Posiada on pojemność ponad 40 000 wiernych.

Stare Miasto[edytuj | edytuj kod]

Stara część Sany jest zamieszkana od ponad 2,5 tys. lat. Tradycja głosi, iż pierwotnie osada została zbudowana na rozkaz Sema, jednego z synów Noego, i przez wieki znana była pod nazwą swojego założyciela jako Miasto Sema (Sam). Od IV wieku była stolicą państwa Himjarytów, W VII wieku została podbita przez Etiopczyków, a następnie przez Persów. Od VII wieku opanowana przez wojska muzułmańskie, a jej mieszkańcy przyjęli islam. W 1516 została podbita przez imperium osmańskie. Podczas walk religijnych w 1872 roku przeszła pod kontrolę imamów zajdyckich. W 1962 stolica Jemeńskiej Republiki Arabskiej, a od 1990 Republiki Jemeńskiej.

Miasto to jest otoczone starymi glinianymi murami o wysokości 6-9 metrów, w obrębie których znajduje się 106 meczetów, 12 łaźni oraz 6,5 tys. domów pochodzących sprzed XI w. Charakterystyczne dla starej zabudowy miasta są wielokondygnacyjne domy-wieże zamieszkiwane przez jedną wielopokoleniową rodzinę. Na parterze znajdują się sklepiki lub warsztaty oraz latryny, na pierwszym piętrze kuchnie oraz spiżarnie. Drugie piętro przeznaczone jest dla gości, trzecie i wyżej mieszczą sypialnie członków rodziny. Na samym szczycie natomiast znajduje się mafradż – pokój wypoczynkowy z widokiem na miasto oraz otwarty taras.

Wejścia do starego miasta strzeże sześć bram, z czego główna brama nazywana jest Bab al-Yemen (drzwi Jemenu) i datowana jest na VII wiek. Jedną z głównych atrakcji starego miasta jest al-Jami’a l-Kabir (Wielki Meczet), pochodzący z VIII wieku i będący wśród najstarszych na świecie. Sercem miasta jest natomiast bazar zwany Solnym Rynkiem (Suq Al-Milh), pełen kramów i warsztatów rzemieślniczych.

W roku 1984 stare miasto Sany zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od tego czasu czynione są starania, aby konserwować historyczną zabudowę miasta.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Ludność
1911 20 000
1921 23 000
1931 25 000
1940 80 000
1963 100 000
1965 110 000
Rok Ludność
1975 134 600
1981 280 000
1986 427 505
1994 954 448
2001 1 590 624
2005 1 937 451

Sana jest najszybciej rozwijającą się stolicą na świecie, ze wzrostem o 7%[4], a dynamika narodu jako całości to 3,2%. Jeśli obecne tempo zostanie utrzymane ludność Sany podwoi się w ciągu dziesięciu lat. Większość tempa wzrostu wynika z migracji z obszarów wiejskich do miasta w poszukiwaniu pracy.

Społeczność żydowska[edytuj | edytuj kod]

Żydzi byli obecni w Jemenie od czasów króla Salomona i tworzą jedną z najbardziej historycznych diaspor żydowskich. Po utworzeniu państwa Izrael 49 000 (z około 51 000) jemeńskich Żydów powróciło do Izraela, z czego prawie 10 000 z Sany. Nie było w zasadzie żadnej ludności żydowskiej w Sanie, aż do rebelii szyitów w muhafazie Sada w 2004 roku. Rebelianci Houti bezpośrednio zagrażali społeczności żydowskiej w 2007 r., co skłoniło rząd prezydenta Saleha do zaoferowania im schronienia w Sanie. W 2010 roku było około 70 Żydów mieszkających w stolicy pod ochroną rządu[5].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W stolicy Jemenu, 40% miejsc pracy w Sanie jest w sektorze publicznym. Inne główne źródła formalnego zatrudnienia w mieście to przemysł i handel. Jak wiele innych miast w krajach rozwijających się, Sana ma sektor nieformalny, który jest szacowany na 32% stanowiących pozarządowe zatrudnienie. Jednakże, podczas gdy istnieje większa różnorodność miejsc pracy w Sanie, w porównaniu do innych miast w Jemenie, istnieje również większe ubóstwo i bezrobocie. Szacuje się, że 25% siły roboczej w Sanie jest bezrobotna[6].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Sana ma lotnisko międzynarodowe. Z miasta można dojechać autokarami do większości państw Półwyspu Arabskiego. Wewnątrz miasta kursują autobusy zwane d’bab.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Sanę cechuje bardzo rzadka, łagodna wersja pustynnego klimatu. Suma opadów w Sanie wynosi średnio około 200 mm. Jednak ze względu na wysoką wysokość, temperatury są znacznie bardziej umiarkowane niż w wielu innych miast na Półwyspie Arabskim. W rzeczywistości, średnie temperatury pozostają stosunkowo niezmienne przez cały rok w Sanie, z najchłodniejszym miesiącem styczniem i najcieplejszym miesiącem lipcem. Miasto rzadko doświadczeń skrajnych temperatur. Jednak na niektórych obszarach wokół miasta temperatura spada do około –9 lub –6 stopni Celsjusza w okresie zimowym. Przymrozki występują zwykle wcześnie rano zimą. Słońce ogrzewa miasto do 15 stopni C w czasie południa, ale temperatura spada drastycznie, wraz z zapadnięciem nocy. Sana otrzymuje połowę rocznych opadów w miesiącach lipcu i sierpniu. Opady deszczu są mocno zmienne w zależności od roku, przez kilka lat mogą wynosić 500–600 mm opadów na rok, podczas gdy w inne ledwo 150 mm. Wysokie temperatury zwiększyły się nieznacznie w okresie letnim w ciągu ostatnich kilku lat, także i niskie temperatury zimą drastycznie spadły w tym samym okresie.

Średnia temperatura i opady dla Sana (2250 m)
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 20 20 23 26 26 27 28 26 24 22 21 20 23
Średnie najniższe temperatury [°C] 5 8 10 12 14 16 17 16 12 9 7 6 11
Opady [mm] 0 2 9.9 14.7 4.7 17.8 49.9 63.6 24 7.5 4.4 0 198,5
Źródło: [7] {{{accessdate}}}

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się stadion Ali Muhesen, stadion narodowy reprezentacji Jemenu w piłce nożnej, i jest używany głównie do meczów piłki nożnej i krykieta. Stadion może pomieścić 25 000 osób.

Mimo że Jemen był gospodarzem Pucharu Zatoki Perskiej w 2010, Sana nie było miastem gospodarzem.

Przypisy

  1. Mały słownik kultury świata arabskiego, Wiedza Powszechna, W-wa, 1971.
  2. Marchand, p. 1.
  3. Aithe, p. 30.
  4. „Sana’a running out of water with no plan to save it”.
  5. Persecuted Yemeni Jews to be given sanctuary in Britain.
  6. „Sana’a, A City Development Strategy”.
  7. National Weather Service.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kolekcja Dookoła Świata – Jemen. Warszawa: De Agostini Polska sp. z o.o., 2008, s. 4. ISBN 978-83-7316-738-4.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]