Sana

Sana صنعاء
Centrum miasta
Państwo	Jemen
Muhafaza	Sana
Położenie	15°21′N 44°12′E
Wysokość	2200 m n.p.m.
Ludność (2005) • liczba ludności	1 937 451
Położenie na mapie Jemenu Sana صنعاء
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Stare Miasto w Saniea
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Kraj	Jemen
Typ	kulturowe
Spełniane kryterium	IV,V,VI
Charakterystyka	#385
Regionb	Kraje arabskie
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę	1986 na 10. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Sana, inaczej Sanaa lub San'a (arab. صنعاء) – stolica Jemenu, zamieszkiwana przez 1 747 627 osób (2004). Położona jest na równinie, na wysokości 2200 m n.p.m. i jest otoczona górami Aiban oraz Jabal Nuqum.

Sana jest miastem zaliczanym do jednych z najstarszych na świecie. Najwcześniejsze inskrypcje wspominające miasto datowane są na I wiek.

Charakteru stołecznego nabrała po uzyskaniu przez Jemen Północny niepodległości w roku 1918. Utraciła go w roku 1948 na rzecz Ta'izz. Od roku 1962 stolica Jemeńskiej Republiki Arabskiej. Po zjednoczeniu Jemenu w roku 1990 została stolicą Republiki Jemenu.

Historia

Sana jest jednym z najstarszych miejsc zaludnionych na świecie. Według popularnej legendy zostało założone przez Sema, syna Noego. Byała znana jako "Azal" w czasach starożytnych, odwołując się do Uzala, syn Qahtan który był prawnukiem Sema. Jej obecna nazwa prawdopodobnie pochodzi od południowoarabskiego słowa "dobrze ufortyfikowany." Arabski historyk Al-Hamdani napisał, że w Sanie została obmurowana przez Sabejczyków pod władzą Sha'r Awtara który wybudował również Pałac Ghumdan w mieście. Ze względu na położenie, Sana, służyła jako ośrodek miejski dla okolicznych plemion w tym regionie, jak i centrum handlu regionalnego w południowej Arabii. Była umieszczony na skrzyżowaniu dwóch ważnych szlaków handlowych łączących starożytny Marib na wschodzie do Morza Czerwonego na zachodzie.

Kiedy król Yousef Athar (lub Dhu Nuwas), ostatni z królów Himyarite, był u władzy, Sana również była drugą stolicą Aksum.

Mamelucy przybyli do Jemenu w roku 1517. Po upadku Mameluków w Egipcie z rąk Turków otomańskich, Jemen dostała się pod panowanie tureckie i podczas pierwszego panowania tureckiego między 1538-1635, Sana stał się stolicą osmańskiego wilajetu, a także w czasie drugiego panowanie tureckiej w latach 1872-1918. W 1918 r. Sana była stolicą Imama Jahja, który rządził Jemenem Północnym. Na początku 1962 roku rewolucja, która obaliła zasady imama, stała się stolicą Republiki Jemenu. Stolicą zjednoczonego Jemenu stała się w 1990 roku, gdzie została nazwana jako historyczna stolica Jemenu. W 2008 r. Meczet Saleh został ukończony. Posiada ona pojemnośc ponad 40.000 wiernych.

Stare Miasto

Stara część Sany jest zamieszkana od ponad 2,5 tys. lat. Tradycja głosi, iż pierwotnie osada została zbudowana na rozkaz Sema, jednego z synów Noego, i przez wieki znana była pod nazwą swojego założyciela jako Miasto Sema (Sam). Od IV wieku była stolicą państwa Himjarytów, W VII wieku została podbita przez Etiopczyków, a następnie przez Persów. Od VII wieku opanowana przez wojska muzułmańskie, a jej mieszkańcy przyjęli islam. W 1516 została podbita przez imperium osmańskie. Podczas walk religijnych w 1872 roku przeszła pod kontrolę imamów zajdyckich. W 1962 stolica Jemeńskiej Republiki Arabskiej, a od 1990 Republiki Jemeńskiej.

Miasto to jest otoczone starymi glinianymi murami o wysokości 6 – 9 metrów, w obrębie których znajduje się 106 meczetów, 12 łaźni oraz 6,5 tys. domów pochodzących sprzed XI w. Charakterystyczne dla starej zabudowy miasta są wielokondygnacyjne domy-wieże zamieszkiwane przez jedną wielopokoleniową rodzinę. Na parterze znajdują się sklepiki lub warsztaty oraz latryny, na pierwszym piętrze kuchnie oraz spiżarnie. Drugie piętro przeznaczone jest dla gości, trzecie i wyżej mieszczą sypialnie członków rodziny. Na samym szczycie natomiast znajduje się mafradż – pokój wypoczynkowy z widokiem na miasto oraz otwarty taras.

Wejścia do starego miasta strzeże sześć bram, z czego główna brama nazywana jest Bab al-Yemen (drzwi Jemenu) i datowana jest na VII wiek. Jedną z głównych atrakcji starego miasta jest al-Jami'a l-Kabir (Wielki Meczet),, pochodzący z VIII wieku i będący wśród najstarszych na świecie. Sercem miasta jest natomiast bazar zwany Solnym Rynkiem (Suq Al-Milh), pełen kramów i warsztatów rzemieślniczych.

W roku 1984 stare miasto Sany zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od tego czasu czynione są starania, aby konserwować historyczną zabudowę miasta.

Demografia

Rok Ludność 1911 20,000 1921 23,000 1931 25,000 1940 80,000 1963 100,000 1965 110,000

Rok Ludność 1975 134,600 1981 280,000 1986 427,505 1994 954,448 2001 1,590,624 2005 1,937,451

Sana jest najszybciej rozwijającą się stolicą na świecie, ze wzrostem o 7%, a dynamika narodu jako całości to 3,2%. Jeśli obecne tempo zostanie utrzymane ludność Sany podwoi się w ciągu dziesięciu lat. Większość tempa wzrostu wynika z migracji z obszarów wiejskich do miasta w poszukiwaniu pracy.

Społeczność żydowska

Żydzi byli obecni w Jemenie od czasów króla Salomona i tworzą jedną z najbardziej historycznych diaspor żydowskich. Po utworzeniu państwa Izrael 49000 (z około 51000) jemeńskich Żydów powróciło do Izraela, z czego prawie 10.000 z Sany. Nie było w zasadzie żadnej ludności żydowskiej w Sanie, aż do rebelii szyitów w muhafazie Sada w ​​2004 roku. Rebelianci Houti bezpośrednio zagrażali społeczności żydowskiej w 2007 r., co skłoniło rząd prezydenta Saleha do zaoferowania im schronienia w Sanie. W 2010 roku było około 70 Żydów mieszkających w stolicy pod ochroną rządu.

Gospodarka

W stolicy Jemenu, 40% miejsc pracy w Sanie jest w sektorze publicznym. Inne główne źródła formalnego zatrudnienia w mieście to przemysł i handel. Jak wiele innych miast w krajach rozwijających się, Sana ma sektor nieformalny, który jest szacowany na 32% stanowiących pozarządowe zatrudnienie. Jednakże, podczas gdy istnieje większa różnorodność miejsc pracy w Sanie, w porównaniu do innych miast w Jemenie, istnieje również większe ubóstwo i bezrobocie. Szacuje się, że 25% siły roboczej w Sanie jest bezrobotna.

Transport

Sana ma lotnisko międzynarodowe. Z miasta można dojechać autokarami do większości państw Półwyspu Arabskiego. Wewnątrz miasta kursują autobusy zwane d'bab.

Klimat

Sanę cechuje bardzo rzadka łagodna wersja pustynnego klimatu. Suma opadów w Sanie wynosi średnio około 200 mm. Jednak ze względu na wysoką wysokości, temperatury są znacznie bardziej umiarkowane niż w wielu innych miast na Półwyspie Arabskim. W rzeczywistości, średnie temperatury pozostają stosunkowo niezmienne przez cały rok w Sanie, z najchłodniejszym miesiącem styczniem i najcieplejszym miesiącem lipcem. Miasto rzadko doświadczeń skrajnych temperatur. Jednak na niektórych obszarach wokół miasta temperatura spada do około -9 lub -6 stopni Celsjusza w okresie zimowym. Przymrozki występują zwykle wcześnie rano zimą, i jest niewiele odczuwalny w mieście, które powoduje, że zimne poranki być dziwnie gorzkie. Słońce ogrzewa miasto do 15 stopni C w czasie południa, ale spada drastycznie, jak zapada noc. Sana otrzymuje połowę rocznych opadów w miesiącach lipcu i sierpniu. Opady deszczu przychodzi w zależności od roku, przez kilka lat mogą wynosić 500-600 mm opadów, podczas gdy w inne ledwo mogą wynosić 150 mm. Wysokie temperatury zwiększyły się nieznacznie w okresie letnim w ciągu ostatnich kilku lat, jednak niskie temperatury i zimą drastycznie spadły w tym samym okresie.

Średnia temperatura i opady dla Sana (2250 m)
Miesiąc	Sty	Lut	Mar	Kwi	Maj	Cze	Lip	Sie	Wrz	Paź	Lis	Gru	Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C]	20	20	23	26	26	27	28	26	24	22	21	20	23
Średnie najniższe temperatury [°C]	5	8	10	12	14	16	17	16	12	9	7	6	11
Opady [mm]	0	2	9.9	14.7	4.7	17.8	49.9	63.6	24	7.5	4.4	0	198,5
Źródło: {{{accessdate}}}

Sport

W mieście znajduje się stadion Ali Muhesen, stadion narodowy reprezentacji Jemenu w piłce nożnej, i jest używany głównie do meczów piłki nożnej i krykieta. Stadion może pomieścić 25,000 osób.

Mimo że Jemen był gospodarzem Pucharu Zatoki Perskiej w 2010, Sana nie było miastem gospodarzem.

Bibliografia

• Kolekcja Dookoła Świata – Jemen. Warszawa: De Agostini Polska sp. z o.o., 2008, s. 4. ISBN 978-83-7316-738-4. 

Zobacz też

• Mury Sany