Ankara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Panorama Ankary
Panorama Ankary
Ankara
Widoki Ankara
Widoki Ankara
Państwo  Turcja
Prowincja Ankara
Burmistrz Melih Gökçek
Powierzchnia 2498 km²
Wysokość 938[1] m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

3 848 440
1540,6 os./km²
Strefa numeracyjna 0312
Kod pocztowy 06xxx
Tablice rejestracyjne 06
Położenie na mapie Turcji
Mapa lokalizacyjna Turcji
Ankara
Ankara
Ziemia 39°56′38″N 32°51′22″E/39,943889 32,856111Na mapach: 39°56′38″N 32°51′22″E/39,943889 32,856111
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa

Ankara (wcześniej Angora, a w czasach starożytnych Ancyra, gr. Ἄγκυρα co znaczy kotwica) – miasto w środkowej Turcji, będące jej stolicą od 1923 roku. Jest drugim co do wielkości miastem w Turcji, po Stambule. Miasto wznosi się 938 m n.p.m.[1] i zamieszkuje je 3 848 440 mieszkańców (2010)[2].

Ankara jest położona w Centralnej Anatolii, jest ważnym ośrodkiem handlowym i przemysłowym. Jest siedzibą rządu tureckiego oraz wszystkich ambasad. W przeszłości miasto było znane z hodowli kóz angora, kotów angora oraz białych królików angora, gruszek, miodu i winogron.

Ankara jest położona nad rzeką Enguri, która jest dopływem rzeki Sakarya. Miasto jest położone w najsuchszym miejscu w Turcji i jest otoczone przez jałowe stepy. W okolicach Ankary znajdują się liczne stanowiska archeologiczne hetyckie, frygijskie, greckie, rzymskie, bizantyjskie oraz okresu osmańskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze zabytki osadnicze Ankary należą do ludu Hatti, który zamieszkiwał te terytoria w epoce brązu. Miasto nosiło nazwę Ankuwash. Od około 1000 roku p.n.e. miasto zamieszkiwali Frygijczycy. Miasto za ich panowania znacznie się rozrosło. Z tego okresu pochodzi legenda o założeniu miasta Ancyra przez króla Midasa, chociaż wiadomo, że miasto istniało już o wiele wcześniej.

Następnie miasto przeszło pod panowanie Lidyjczyków, a następnie Persów. W 333 roku p.n.e. miasto zostało zdobyte przez Aleksandra Wielkiego, który przybył tu z miasta Gordion i zatrzymał się w Ankarze na pewien czas. Po jego śmierci w 323 roku p.n.e. i podziale jego imperium przez generałów, Ankara przypadła w udziale Antygonowi. Kolejny duży rozwój miasta przypada na okres panowania Greków z Pontu, kiedy to Ankara stała się ważnym centrum handlowym dla kupców znad Morza Czarnego, Krymu, Asyrii, Cypru i Libanu. W tamtym czasie miasto nosiło nazwę Áγκυρα- Ankyra (po grecku kotwica). W 278 r. p.n.e. Miasto wraz z całą centralną Anatolią było okupowane przez celtyckie plemię Galatów, którzy jako pierwsi uczynili z Ankary jedno z głównych plemiennych ośrodków, siedzibę plemiona Tektosagów. Miasto znane było wówczas pod nazwą Ancyra. Celtowie stanowili warstwę wojowników sprawujących kontrolę nad Frygijczykami zamieszkującymi te tereny. Język celtycki utrzymał się jako język mówiony na tych terenach przez wiele wieków. Ancyra była stolicą celtyckiego królestwa Galacji oraz następnie rzymskiej prowincji o tej nazwie podbitej przez Augusta w 25 r. p.n.e. Z tego okresu pochodzi Monumentum Ancyranum (Świątynia Augusta i Rzymu) która zawiera Akta Augusta (Res Gestae Divi Augusti)- inskrypcję wykutą w marmurze na ścianach tejże świątyni. August zdecydował się uczynić z miasta jedno z trzech głównych centrów administracyjnych Centralnej Anatolii. W okresie Imperium rzymskiego w Ancyrze mieszkało około 200 000 osób. Przez miasto przepływała rzeka Ankara. Na wzgórzu Çankaya, obecnie w centrum miasta, w XIX wieku odkryto tu pozostałości Rzymskiej willi w pobliżu obecnej siedziby prezydenta. Na wschodzie miasto sięgało dzisiejszego Parku Gençlik I dworca kolejowego. Na południu miasto sięgało obecnego Unwersytetu Hacettepe.

Znaczenie Ankary wynikało z korzystnego połączenia na skrzyżowaniu szlaków handlowych z północnej Anatolii na południe oraz ze wschodu na zachód. W III wieku n.e. Ancyra została napadnięta przez Gotów z zachodu, a następnie przez Arabów. Przez dekadę miasto było siedzibą cesarzowej Zenobii z Palmyry, która wykorzystała osłabienie Imperium rzymskiego do utworzenia swojego własnego państwa. Miasto zostało ponownie przyłączone do Imperium w 272 roku przez cesarza Aureliana. Rozbudowano w tym czasie system dróg w kierunku dzisiejszego Eskişehir. Ankara stanowiła duże centrum handlowe, ale również była głównym ośrodkiem administracji. W tym okresie, jak w innych miastach Centralnej Anatolii, również w Ankarze zaczęło pojawiać się chrześcijaństwo. Za czasów Dioklecjana nastąpiło nasilenie prześladowań przeciwko chrześcijanom. W Ancyrze ofiarą tych prześladowań padł między innymi biskup miasta- Klemens, doktor miasta- Plato i jego brat Antiochus. W IV wieku Ankara stałą się chrześcijańskim miastem, dominował arianizm. W latach 362-363 cesarz Julian Apostata odwiedził miasto w swojej kampanii przeciwko Persji. Z tego okresu pochodzi Kolumna Juliana. Ankyra była miejscem kilku ważnych synodów (w 314, 358 i 375). W 375 roku spotkali się tu biskupi ariańscy, wśród nich był św. Grzegorz z Nyssy. Ankara jest znana w tamtym okresie również pod nazwą Angora. Pod koniec IV wieku Ancyra stała się dla cesarstwa czymś w rodzaju ośrodka wypoczynkowego. Po tym, jak Konstantynopol stał się stolicą Cesarstwa Wschodniorzymskiego, cesarzowie z IV i V wieku przenosili się latem do Ancyry.

Podział bizantyjskiej Anatolii na Temy około roku 650. W centrum widoczny Tem Bucellarion (Bukelarion) oraz jego stolica – Ancyra

Od drugiej połowy VIII w. miasto było stolicą bizantyjskiego temu Bucellarion (Bukelarion). Ankyra, z górującym nad nią bizantyńską cytadelą, miała w tym okresie wygląd typowego miasta greckiego. Było tu między innymi kilka kościołów, na które zamieniano także świątynie pogańskie. Ten los spotkał również słynną świątynię Romy I Augusta, znaną z inskrypcji Monumentum Ancyranum. Do roku 650 miasto było siedzibą biskupstwa, a po tej dacie arcybiskupstwa. Pomiędzy rokiem 600 i 900 miasto było wielokrotnie zajmowane tak przez wrogów Cesarstwa, tak zewnętrznych jak i wewnętrznych. W roku 620 zostało ono przejściowo zajęte przez Persów. W roku 651 po raz pierwszy pojawili się tu Arabowie, którzy trzy lata później na krótko zajęli miasto. W 806 miasto złupiły wojska kalifa Harun ar-Raszida zaś w 838 zburzyły je wojska kalifa Al-Mutasima. Zostało ono odbudowane w 859 przez cesarza Michała III, jednakże już dwanaście lat później miasto zajęli paulicjanie. Pomimo tych najazdów Ancyra pozostawała ważnym ośrodkiem Bizancjum aż do XI wieku[3] .

W 1071 roku seldżucki sułtan Alp Arslan zwyciężył wojska bizantyjskie w bitwie pod Manzikertem. W 1073 zajął on Ankarę i uczynił z niej ważną bazę wojskową. Dla Bizancjum odzyskał ją w 1101 Rajmund z Tuluzy. Jednakże już w 1127 zajął ją emir Ghazi z tureckiej dynastii Daniszmendydów. Następnie o Ankarę walczyli przedstawiciele miejscowych turkmeńskich dynastii, Seldżucy Anatolijscy i Daniszmendydzi, ostatecznie przypadła ona w 1143 tym pierwszym. Po rozpadzie Sułtanatu Rum Ankara pod koniec XIV wieku przypadła imperium osmańskiemu. W 1402 roku Timur odebrał miasto Imperium po bitwie pod Ankarą, ale już w 1403 roku Ankara została odbita.

Po upadku Imperium Osmańskiego po I wojnie światowej, stolica imperium – Stambuł, oraz większość Anatolii była okupowana przez aliantów, planujących podzielić kraj między Wielką Brytanię, Francję, Włochy oraz Grecję. W odpowiedzi na te plany, przywódca ruchu narodowego – Kemal Atatürk, ustanowił Ankarę swoją siedzibą w 1920 roku. Po wygranej wojnie o niepodległość, ustanowiono Republikę Turecką 29 października 1923 roku. Kilka dni wcześniej 13 października, Ankara stała się stolicą kraju. Stało się to przyczyną rozwoju miasta, oraz jego podziału na starą część, zwaną Ulus, oraz nową – Yenişehir. Nowe dzielnice, których centrum stanowi dzisiaj Kızılay charakteryzują się typową zabudową współczesnych miast – szerokimi ulicami, hotelami, teatrami, centrami handlowymi. Siedziba rządu i ambasady międzynarodowe mają również swoje siedziby w nowej części miasta. Ankara przeżyła wielki rozwój od kiedy stała się stolicą. Od małej miejscowości zamieszkanej przez 35.000 ludzi w 1924 roku, przerodziła się w wielką metropolię. W 1927 roku w Ankarze żyło już 44 553 osób, a w 2007 roku miasto miało ponad 4 miliony mieszkańców.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Ankary jest suchy, kontynentalny, z zimnymi, śnieżnymi zimami oraz gorącym i suchym latem. Opady deszczu występują głównie wiosną i jesienią. Roczna suma opadów wynosi średnio 415 mm[4].

Średnia temperatura i opady dla Ankara,  Turcja
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordowo wysokie temperatury [°C] 11.1 17.7 27.2 27.7 31.1 38.8 37.2 42.2 33.3 30.0 21.1 17.2 42,2
Średnie najwyższe temperatury [°C] 1.6 4.4 10.0 15.5 20.0 24.4 27.7 28.3 24.4 18.3 10.5 4.4 16,1
Średnie najniższe temperatury [°C] -6.6 -5.0 -1.6 3.3 6.6 9.4 12.7 12.7 8.3 3.8 -1.1 -3.3 3,3
Rekordowo niskie temperatury [°C] -31.1 -31.1 -27.2 -7.2 -6.1 0.5 3.8 3.8 -2.2 -8.8 -12.2 -17.2 -31,1
Opady [mm] 40 31 36 51 52 39 17 15 18 32 36 48 415
Średnia liczba dni śnieżnych 13 10 6 1 0 0 0 0 0 0 3 9 42
Średnia liczba dni z opadami 16 15 15 17 17 13 7 5 5 10 12 16 148
Źródło: Weatherbase[5] i Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü[4]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ruiny budowli rzymskich:
    • świątynia bogini Romy i cesarza Augusta (25-20 p.n.e., Augustus Tapınağı), zwana również Monumentum Ancyranum, gdyż na jednej ze ścian świątyni odnaleziono wyryty ten tekst Oktawiana Augusta.
      Świątynia bogini Romy i cesarza
    • łaźnie rzymskie (212-217, Roma Hamamları) pozostały jedynie fundamenty ukazujące jednak typowe rozplanowanie podobnych obiektów: frigidarium, tepidarium, calidarium. Łaźnie zostały zbudowane za cesarza Karakalli w III w.n.e. .
    • kolumna cesarza Juliana Apostaty z ok. 360 r. n.e. (Jülyanüs Sütunu)
    • bizantyjskie mury obronne z cytadelą (Ankara Kalesi) – budowa cytadeli została rozpoczęta przez Galatów, a ukończona przez Rzymian. W okresie bizantyjskim oraz Imperium osmańskiego przeprowadzano renowacje i przebudowy. Sama cytadela i jej okolice są najstarszą częścią miasta. W pobliżu znajduje się teatr rzymski. Na terenie teatru nadal prowadzone są prace archeologiczne.
  • Meczety:
    • Arslanhane Camii (1290)
    • Hacı Bayram Camii (1429) – meczet w dzielnicy Ulus w pobliżu Świątyni Augustusa.
  • Inne:
    • Pomnik Zwycięstwa (Zafer Anıtı)- wzniesiony w 1927 roku na Placu Zwycięstwa przedstawiający Atatürka.
    • Pomnik "Bezpiecznej i pewnej przyszłości" zbudowany w 1936 roku w parku Güven w pobliżu Placu Kızılay. Znajduje się na nim napis – przesłanie Atatürka do Turków: "Bądźcie dumni, ciężko pracujcie i wierzcie w siebie!".
      Pomnik w parku Güven
    • Hetycki Monument zbudowany w 1970 roku na Placu Szyickim ku uczczenia najwcześniejszej cywilizacji w Anatolii.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Parki[edytuj | edytuj kod]

Ankara słynie ze swoich parków, założonych głównie we wczesnych latach Republiki. Do najważniejszych należy:

  • Gençlik Park, założony w 1943 roku na 38 hektarach, jest pełen zieleni i stawów. Znajdują się w nim również: park rozrywki, herbaciarnie, kawiarnie i teatr na wolnym powietrzu.
  • Park Botaniczny przy ulicy Cinnah, zapoczątkowano go w latach siedemdziesiątych chcąc zebrać w jednym miejscu florę z całego świata.
  • Park Seymenler – położony w dolinie, jego wyższa część, w pobliżu Pałacu Prezydenckiego posiada amfiteatr, niższa, poprzecinana licznymi alejkami jest ulubionym miejscem spotkań matek z dziećmi i właścicieli psów.
  • Park Kuğulu – nazwany od licznych łabędzi tu mieszkających (kuğu = łabędź). Otrzymanych w darze od chińskiego rządu.
  • Park Kurtuluş
  • Park Güven
  • Park Altın – założony w latach sześćdziesiątych, na dawnym polu golfowym. Dzisiaj jest to jeden z największych parków w okolicach Ankary. Ma powierzchnię 640 000 metrów kwadratowych. Miejsce wystaw, targów, posiada centrum sportowe, amfiteatr, wiele restauracji, ogród botaniczny.
  • Harikalar Diyarı – uznawany za największy park w Europie w granicach miasta. Położony jest na powierzchni 1 200 000 metrów kwadratowych, w tym 771 000 to tereny zielone. Znajduje się w nim półkryty amfiteatr, dwanaście kin, sala konferencyjna, miejsce zabaw dla dzieci, kompleksy sportowe, kawiarnie, miejsca piknikowe, korty tenisowe, baseny, ścieżki rowerowe. Dla dzieci stworzono "Baśniową Wyspę" na powierzchni 25 000 metrów kwadratowych.

Kultura, sztuka, edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Opera – kierowana przez Narodową Dyrekcję Opery i Baletu, mającą swoją siedzibę w Ankarze:
    Opera w Ankarze
    • Opera Sahnesi/Büyük Tiyatro – największa scena operowa w Ankarze, założona w 1948 roku.
    • Leyla Gencer Sahnesi – nazwana tak po sławnej sopranistce Leyli Gencer (turecko-polskiego pochodzenia).
    • Operet Sahnesi
  • Teatry – ich dyrekcja znajduje się w Ankarze:
    • 125. Yıl Çayyolu Sahnesi
      Dyrekcja Teatrów oraz siedziba Küçük Tiyatro i Oda Tiyatrosu
    • Büyük Tiyatro,
    • Küçük Tiyatro,
    • Şinasi Sahnesi,
    • Akün Sahnesi,
    • Altındağ Tiyatrosu,
    • İrfan Şahinbaş Atölye Sahnesi,
    • Oda Tiyatrosu,
    • Mahir Canova Sahnesi,
    • Muhsin Ertuğrul Sahnesi

oprócz tego Ankara posiada również prywatne teatry.

  • Orkiestry:
    • Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası (Prezydencka Orkiestra Symfoniczna) – jej korzenie sięgają jeszcze czasów Imperium Osmańskiego, po ustanowieniu republiki, orkiestra przeniosła się z Stambułu do Ankary na polecenie Atatürka.
    • Bilkent Senfoni Orkestrası (Uniwersytetu Bilkent) – założona w 1993 roku.
    • Hacettepe Senfoni Orkestrası (Uniwersytetu Hacettepe) – założona w 2003 roku.
    • Orkestra Akademik Başkent
    • Başkent Oda Orkestrası
  • Sale koncertowe:
    Bliskowschodni Uniwersytet Techniczny
    • CSO Konser Salonu
    • Bilkent Konser Salonu
    • MEB Şura Salonu
    • Çankaya Çağdaş Sanatlar Merkezi Konser Salonu
  • Festiwale
    • Festiwal Filmowy w Ankarze
    • Międzynarodowy Muzyczny Festiwal w Ankarze
    • Ankara Caz Festivali (Ankara Jazz Festiwal)
  • Uniwersytety
    • Uniwersytet w Ankarze (Ankara Üniversitesi) – został założony jako pierwszy w Republice Tureckiej – w 1946 roku i jest równocześnie najstarszym uniwersytetem w Ankarze.
    • Uniwersytet Atılım (Atılım Üniversitesi) – prywatny uniwersytet założony w 1996 roku. Wykłady prowadzone są w większości w języku angielskim.
    • Uniwersytet Başkent (Başkent Üniversitesi) – założony w 1994 roku, uniwersytet posiada również Centra: Medyczne, Badań oraz Dializ.
    • Uniwersytet Bilkent (Bilkent Üniversitesi) – pierwszy prywatny uniwersytet w Turcji, założony w 1984 roku. Jego powstanie zostało zaaprobowane przez parlament, dając jednocześnie podstawę prawną do powstawania podobnych instytucji w kraju. Sama nazwa uniwersytetu oznacza "miasto wiedzy" (Bilim Kenti). Obecnie uniwersytet ten jest najbardziej prestiżowym uniwersytetem w kraju i równocześnie jednym z najlepszych na świecie.
    • Uniwersytet Çankaya (Çankaya Üniversitesi) – założony w 1997 roku.
    • Uniwersytet Gazi (Gazi Üniversitesi) – założony w 1926 roku przez Atatürka jako Instytut Szkolnictwa Nauczycieli Gazi. W 1982 roku połączono go z innymi szkołami, tworząc pełnoprawny uniwersytet.
    • Uniwersytet Hacettepe (Hacettepe Üniversitesi) – uniwersytet posiada dwa oddzielne kampusy. Jeden z nich jest położony w starej części Ankary i mieści Centrum Medyczne, drugi zaś – Kampus Beytepe mieści się 13 km za miastem.
    • Bliskowschodni Uniwersytet Techniczny (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) (ang. Middle East Technical University, METU)– oficjalnym językiem uniwersytetu jest język angielski, zarządza również krajową domeną najwyższego poziomu. Badania prowadzone na tym uniwersytecie skupiają się głównie na inżynierii i naukach przyrodniczych.
    • TOBB Uniwersytet Ekonomiczny i Technologiczny (TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi) – założony w 2003 roku.
    • Uniwersytet Ufuk (Ufuk Üniversitesi) – założony w 1999 roku.
    • Wojskowa Akademia Medyczna Gülhane
    • Turecka Akademia Wojskowa (Kara Harp Okulu)
    • Państwowa Turecka Akademia Policyjna – założona w 1934 roku.

Sklepy[edytuj | edytuj kod]

Dzielnicą z tradycyjnymi, sklepami jest Ulus. Turyści chętnie odwiedzają Çıkrıkçılar Yokuşu (Ulicę tkaczy), na której znajduje się wiele antykwariatów oraz sklepów z tradycyjnymi wyrobami tureckimi. Na bazarze zwanym Bakırcılar Çarşısı można znaleźć między innymi wyroby miedziane, dywany, biżuterię, antyki, ubrania, wyroby hafciarskie i wiele innych interesujących rzeczy.

Współczesne sklepy zlokalizowane są głównie w dzielnicy Kızılay oraz alei Tunalı Hilmi. Znajduje się tu centrum handlowe Karum. W Çankayi znajduje się Atakule – wieża zbudowana w 1989 roku o wysokości 125 m z restauracją i kawiarnią na szczycie oraz punktem widokowym. Było to pierwsze centrum handlowe Ankary. W Atakule znajdowało się ponad 150 sklepów, restauracje, kawiarnie oraz kino. Obecnie planuje się otwarcie hotelu. Mesa Plaza, Ankuva, Anka Mall, Kentpark, Cepa, Gordion, Panora oraz Armada to wielkie centra handlowe w dzielnicach mieszkalnych Ankary. Znajdują się w nich setki sklepów, kina, restauracje, kawiarnie.

System transportu[edytuj | edytuj kod]

  • Port lotniczy Esenboğa jest położony 28 km na północ od miasta. Jest jednym z największych portów lotniczych w Turcji. Między lotniskiem a miastem kursują co pół godziny autobusy- Havaşu.
  • Terminal autobusowy w Ankarze (AŞTİ). Mieści się na zachód od Kızılay i Łączy Ankarę z praktycznie wszystkimi miastami w Turcji. Terminal zbudowany jest jak lotnisko- z odjazdami na górnym poziomie i przyjazdami na dolnym. Autobusy są najpopularniejszym sposobem podróżowania w Turcji.
  • Dworzec kolejowy Ankara (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, TCDD) jest ważnym połączeniem między wschodnią a zachodnią Turcją.
  • Metro w Ankarze ma dwie linie: linia czerwona biegnie z północy miasta z dzielnicy Batıkent, do Kızılay (centrum). Linia zielona, z terminala autobusowego na wschód, przechodząc przez Kızılay i kończąc swój bieg w Dikimevi.
  • Dolmuş- specyficzny dla Turcji sposób podróżowania. Są to zbiorowe taksówki- minibusy lub samochody podróżujące po wyznaczonych trasach. Cena jest zależna od odległości. Nie ma ustalonych przystanków.
  • Taksówki. Żółte, z literą T.
  • Kolej podmiejska (Banliyö Treni). Linie biegną z zachodu z Sincan na wschód do Kayaş.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ankara, Turkey: Latitude, Longitude and Altitude
  2. World Gazetteer
  3. Waldemar Ceran [w:] Encyklopedia Kultury Bizantyńskiej, Warszawa 2002, s. 34-35
  4. 4,0 4,1 [ http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ankara Yıllık Toplam Yağış Verileri – Ankara (Data of the total annual precipitacion of Ankara)]
  5. Historical Weather for Ankara, Turkey

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]