12 Batalion Celny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
12 Batalion Celny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1922
Tradycje
Rodowód 3/VI batalion wartowniczy
Kontynuacja 12 batalion SG
Dowódcy
Pierwszy ppłk Stanisław Turski
Organizacja
Dyslokacja Stryj[1]
Drohobycz (od V 1922)
Rubieżewicze (od 1 X 1922)[1]
Formacja Bataliony Celne
Podległość Główna Komenda Batalionów Celnych
4 Brygada Celna
Ministerstwo Skarbu
Bataliony celne w czerwcu 1921.jpg
12 batalion celny w 1922.png

12 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 12 batalion celny powstał w granicach DOG Lwów, a zorganizowano go na bazie 3/VI batalionu wartowniczego. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[2]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[3].

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[4]. Po sformowaniu dowództwo batalionu stacjonowało w Stryju, a sztaby kompanii w Oporcu, Siankach,Ludwikówce i Świętosławiu[5]. W sierpniu 1921 4 kompania zluzowała 1 kompanię, a 1 kompania we wrześniu przeszła na miejsce 3 kompanii, a kompania 3 do Sianek na miejsce 2 kompanii. sztab 2 kompanii zajął kwatery w Ticholce[5].

W listopadzie 1921 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[6]. 12 batalion celny znalazł się w strukturze 4 Brygady Celnej[7]. Z początkiem 1922 roku został rozwiązany stacjonujący w Chojnicach 20 batalion celny. 3 kompania celna rozwiązanego batalionu początkowo miała wejść w struktury 9 batalionu celnego stacjonującego w Oświęcimiu. Ostatecznie rozkaz zmieniono i przydzielono kompanię do 12 batalionu celnego[8]. W lutym 1922 roku 4 kompania była "w drodze" do Lubkowa, a 1 kompania celna była luzowana przez 19 batalion celny[5]. 1 kwietnia 1 kompania odbywała przeszkolenie graniczne w Drohobyczu, a 4 kompania celna przeszła do Maniowa[5].

W czerwcu 1922 roku do Drohobycza przeniosło się dowództwo batalionu i 3 kompania[5]. 12 batalion celny został zluzowany i zakończył służbę graniczną 30 lipca 1922 roku o godzinie 12:00. W sierpniu został przeznaczony do wzmocnienia granicy wschodniej i przegrupowany z Drohobycza do Stołpców do dyspozycji Wojewody Nowogródzkiego. Obsadził odcinek 4 kompanii celnej 32 batalionu celnego i 3 kompanii 2 batalionu celnego. Była to część powiatu stołpeckiego od placówki „Zagajna” do Tryszkowszczyzny[9]. Na miejsce postoju dowództwa wyznaczono Rubieżewicze[8]. Ostatni meldunek dyslokacyjny batalionu z października 1922 roku umiejscawiał sztab batalionu w Rubieżewiczach, a 3 kompanię celną w rezerwie[5].

Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922 roku, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 roku zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[3]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[10]. 12 batalion celny przemianowany został na 12 batalion Straży Granicznej.

 Osobny artykuł: 12 batalion Straży Granicznej.

Służba celna[edytuj | edytuj kod]

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[11]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[12].

Sąsiednie bataliony

Kadra batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
ppłk Stanisław Turski[1] VII – VIII 1921[5]
mjr Leparski[1] od IX 1921 – X 1922[5]

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Ordre de Bataille 12 batalionu celnego w Stryju na dzień 1 lipca 1921[5]
kompanie 1. Oporzec 2. Sianki 3. Ludwikówka 4. Świętosław
dowódcy por. Witwicki kpt. Niziński por. Porucznik por. Wiesel
placówki Wyżłów Libuchora Seneczków Klimiec
Beskid Hnyła Wyszków Iwaszkowce
Chaszczowanie Husne Świeca Klausa Żupanie
Jelenkowate Bukowiec Beskid Klausa
Różanka Osmołoda
Mosty kolejowe
Ordre de Bataille 12 batalionu celnego w Stryju na dzień 1 grudnia 1921[5]
kompanie 1. Ludwikówka 2. Tucholka 3. Sianki 4. Ławoczne
dowódcy por. Witwicki kpt. Niziński por. Porucznik kpt. Kaczkowski
placówki Seneczków Żupanie Hnyła Beskid
Beskid Klauza Klimiec Libuchora Jelenkowate
Świeca Klauza Iwaszkowce Bukowiec Chaszczowanie
Osmołoda Krywka Wyżłów
Wyszków Husne
OdeB 12 batalionu celnego w Rubieżewiczach na dzień 1 października 1922[5]
kompanie 1. Wołma 2. Rubieżewicze 3. Rubieżewicze 4. Suła
dowódcy por. Witwicki kpt. Szhenk por. Porucznik kpt. Solecki
placówki Szczepki Różanka Basmany
Zajówka Zichacze Nowy dom
Wołma Rubieżewicze Bardzie
Jachimowo Mikolicze Dubowo
Morgi Nowy dom

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Teresa Prengel-Boczkowska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”. , 2009. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenia i wytyczne Ministerstwa Skarbu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Głównej Komendy Batalionów Celnych dotyczące organizacji, reorganizacji i luzowania Batalionów Celnych → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Materiały dotyczące dyslokacji Inspektoratu Wojskowego Granicy Wschodniej Województwa Poleskiego, 1921–1922 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin