5 Batalion Celny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
5 Batalion Celny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1922
Tradycje
Rodowód 4/III batalion wartowniczy
Dowódcy
Pierwszy mjr Zygmunt Krudowski
Organizacja
Dyslokacja Praszka (do I 1922)[1]
Formacja Bataliony Celne
Podległość Główna Komenda Batalionów Celnych
2 Brygada Celna
Ministerstwo Skarbu
Bataliony celne w czerwcu 1921.jpg

5 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 5 batalion celny powstał z 4/III batalionu wartowniczego, który stacjonował w Okręgu Generalnego „Kielce”[2]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[3]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[4].

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 roku Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[6]. W myśl tego rozkazu 14 batalion celny miał przekazać swoją 1 kompanię do 5 batalionu celnego w Prażce[7]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[8].

W listopadzie 1921 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[9]. 5 batalion celny wszedł w struktury 2 Brygady Celnej[10].

Na przełomie 1921–1922 roku 5 batalion celny przekazał swój odcinek graniczny nowo powstałemu Inspektoratowi Straży Celnej „Praszka” i niedługo potem rozwiązany.

Służba celna[edytuj | edytuj kod]

17 maja 1921 roku Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 5 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Bolesławca do Kamieńska. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Prażce[11].

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[12]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[13].

Sąsiednie bataliony

14 batalion celny w Laskach4 batalion celny w Sosnowcu – VI 1921[14]

Kadra batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
mjr piech. Zygmunt Krudowski[1] I 1921 – II 1922[15]

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Ordre de Bataille 5 batalionu celnego w Praszce na dzień 1 stycznia i 1 lutego 1922[15]
kompania 1. Dzietrzkowice[a] 2. Praszka[b] 3. Podłęże Królewskie[c] 4. Żytniów[d]
dowódcy kpt. Antoni Pojmański por. Stanisław Porębski kpt. Franciszek Rajtar kpt. Karol Górski
placówki Chrościn[e] Kik[f] Podłęże Szlacheckie[g] Krzepice[h]
Gola[i] Przedmość[j] Kuźnica Nowa[k] Bobrowa[l]
Papiernia[m] Praszka[n] Kluczno[o] Pieńki[p]
Krupka[q] Szyszków[r] Stany[s] Jelonki[t]
Bezula[u] Wygiełdów[v] Radły[w] Prosna[x]
Grześlaki[y] Kamieńsk[z]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 4 kompania celna 5 bc w Dzietrzkowicach została zluzowana przez obsadę komisariatu Straży Celnej „Gola”
  2. 2 kompania celna 5 bc w Praszce została zluzowana przez obsadę komisariatu SC „Praszka”
  3. 3 kompania celna 5 bc w Podłężu Królewskim została zluzowana przez obsadę komisariatu SC „Podłęże Szlacheckie”
  4. 4 kompania celna 5 bc w Żytniowie została zluzowana przez obsadę komisariatu Straży Celnej „Jelonki”
  5. Placówka 5 batalionu celnego w Chruścinie została zluzowana przez obsadę placówki Straży Celnej „Chróścin”
  6. Placówka 5 bc w Kiku została zluzowana przez obsadę placówki SC „Kik”
  7. Placówka 5 bc w Podłężu Szlacheckim została zluzowana przez obsadę placówki SC „Podłęże Szlacheckie”
  8. Placówka 5 bc w Krzepicach została zluzowana przez obsadę placówki SC „Krzepice”
  9. Placówka 5 batalionu celnego w Goli została zluzowana przez obsadę placówki Straży Celnej „Gola”
  10. Placówka 5 bc w Przedmościu została zluzowana przez obsadę placówki SC „Przedmoście”
  11. Placówka 5 bc w Kuźnicy Nowej została zluzowana przez obsadę placówki SC „Kuźnicy Nowej”
  12. Placówka 5 bc w Bobrowej została zluzowana przez obsadę placówki SC „Bobrowa”
  13. Placówka 5 batalionu celnego w Papierni została zluzowana przez obsadę placówki Straży Celnej „Papiernia”
  14. Placówka 5 bc w Praszce została zluzowana przez obsadę placówki SC „Praszka”
  15. Placówka 5 bc w Klucznie została zluzowana przez obsadę placówki SC „Kluczno”
  16. Placówka 5 bc w Pieńkach została zluzowana przez obsadę placówki SC „Pieńki”
  17. Placówka 5 batalionu celnego w Krupce została zluzowana przez obsadę placówki Straży Celnej „Krupka”
  18. Placówka 5 bc w Szyszkowie została zluzowana przez obsadę placówki SC „Szyszkowo”
  19. Placówka 5 bc w Stanach została zluzowana przez obsadę placówki SC „Stany”
  20. Placówka 5 bc w Jelonkach została zluzowana przez obsadę placówki SC „Jelonki”
  21. Placówka 5 batalionu celnego w Bezuli została zluzowana przez obsadę placówki Straży Celnej „Mała Bezula”
  22. Placówka 5 bc w Wygiełdowie została zluzowana przez obsadę placówki SC „Wygiełdów”
  23. Placówka 5 bc w Radłach została zluzowana przez obsadę placówki SC „Radły”
  24. Placówka 5 bc w Prosnej została zluzowana przez obsadę placówki SC „Prosna”
  25. Placówka 5 bc w Grześlakach została zluzowana przez obsadę placówki SC „Grześlaki”
  26. Placówka 5 bc w Kamińsku została zluzowana przez obsadę placówki SC „Kamińsko”

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Teresa Prengel-Boczkowska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”. , 2009. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • . Materiały dotyczące dyslokacji 3 batalionu celnego. Wytyczne władz zwierzchnich. Wykazy rozlokowania jednostek. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.