8 Batalion Celny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
8 Batalion Celny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1922
Tradycje
Rodowód 3/V batalion wartowniczy
Kontynuacja 8 batalion SG
Dowódcy
Pierwszy mjr Juliusz Siwak
Organizacja
Dyslokacja Nowy Sącz[1] Korzec
Formacja Bataliony Celne
Podległość Główna Komenda Batalionów Celnych
3 Brygada Celna
Ministerstwo Skarbu
Bataliony celne w czerwcu 1921.jpg

8 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 8 batalion celny powstał na terenie Okręgu Generalnego „Kraków” na bazie 3/V batalionu wartowniczego[2]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[3]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[4].

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5]. Po sformowaniu dowództwo batalionu stacjonowało w Nowym Sączu. Swoje kompanie batalion rozmieścił w Jabłonce, Szczawnicy, Muszynie i Wysowej[6]. W czerwcu 1921 przeniesiono placówkę 1 kompanii celnej z Sawek do Kiczora, a w lipcu sztab 4 kompanii przeszedł do Tylicza[6]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 roku Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[7]. W myśl tego rozkazu 18 batalion celny miał przekazać swoją 3 kompanię do 8 batalionu celnego w Nowym Sączu[8]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[9].

W listopadzie 1921 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[10]. 8 batalion celny wszedł w struktury 3 Brygady Celnej[11]. W kwietniu 1922 roku 4 kompania celna stacjonowała w Białce[6].

We wrześniu 1922 roku wszystkie kompanie zebrano w Nowym Sączu. W tym miesiącu po raz ostatni dowódca batalionu zameldował dyslokacje swoich pododdziałów[6]. Jesienią 1922 roku 8 batalion celny przekazał swój odcinek graniczny nowo powstałemu Inspektoratowi Straży Celnej „Sącz”. Po zluzowaniu batalionu przez Straż Celną, dowódca batalionu otrzymał zadanie: do 26 października przejść do dyspozycji Wojewody Wołyńskiego i zająć odcinek granicy od Kobyle do Paszuk. Dowództwo batalionu rozmieścić w Korcu[12].

Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922 roku, minister spraw wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 roku zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[4]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[13]. 8 batalion celny przemianowany został na 8 batalion Straży Granicznej.

 Osobny artykuł: 8 batalion Straży Granicznej.

Służba celna[edytuj | edytuj kod]

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[14]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[15].

Sąsiednie bataliony

Kadra batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
mjr piech. Juliusz Siwak[1] V 1921 – VI 1922[6]
kpt. Gustaw Florjański[1] VII – IX 1922

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Szkic rozmieszczenia 8 batalionu celnego „Nowy Sącz”
Ordre de Bataille 8 batalionu celnego w Nowym Sączu na dzień 25 czerwca 1921 roku[6][a]
kompania 1. Jabłonka (2/151) 2. Szczawnica (1/166) 3. Muszyna (1/161) 4. Wysowa (3/184)
dowódca por. Antoni Kudłaciak por. Władysław Godfrynów por. Franciszek Żmuda por. Władysław Kurecki
placówki Kiczory Jaworki Obidza Wojkowa
Lipnica Górna Szlachtowa Hejlaszówka Muszynka
Lipnica Dolna Szczawnica Wierchomla Tylicz
Lipnica most Pieniny Zubrzyk Izby
Chyżne Sromowce Niżne Żegiestów Huta Wysowska
Głodówka Niedzica-Czorsztyn Milik Wysowa
Magóra Kacwin Folwark Regietów
Molkówka Łapsianka Leluchów Konieczna
Jurgów Dubne Radocyna
Łysa Polana
Ordre de Bataille 8 batalionu celnego w Nowym Sączu na dzień 25 grudnia 1921[6]
kompania 1. Jabłonka 2. Szczawnica 3. Muszyna 4. Tylicz
dowódca kpt. Gustaw Kohman kpt. Leon Grzegorzak por. Franciszek Żmuda por. Franciszek Szwedka
placówki Babia Góra Łysa Polana Cicha Dolina Tylicz rzeki
Lipnica Mała Jurgów Kosoczynka Muszynka
Lipnica Górna Łapsianka Piwowary Tylicz
Lipnica Dolna Kacwin Hamiszów Mochnaczka
Lipnica most Niedzica Wierchomla Izby
Chyżne wieś Sromowce Wyżne Żubczyk Bieliczna
Chyżne las Sromowce Niżne Żegiestów Huta Wysowska
Głodówka Pieniny Andrzejówka Wysowa
Krawiczki Szczawnica Milik Blechnarka
Witów Szlachtowa Folwark Regietów Wyżny
Polana Siwa Jaworki Leluchów Zdynia
Dolina Kościeliska Dubne Konieczna
Wojkowa Radocyna
Grab
Ożenna
Ordre de Bataille 8 batalionu celnego w Nowym Sączu na dzień 25 sierpnia 1922[6]
kompania 1.Jabłonka 2.Szczawnica 3.Muszyna 4.Białka
dowódca por. Franciszek Żmuda por. Michał Wialbutt por. Hipolit Ciągliński por. Stanisław Chudziak
placówki Babia Góra Sromowce Wyżne Piwiary Łysa Polana
Lipnica Mała Sromowce Niżne Haniszów Brzegi
Lipnica Górna Pieniny Majerz Jurgów
Lipnica Dolna Groń Wierchomla Rzepiska
Lipnica most Szczawnica Żubryk Łapszanka
Sałasz Szlachtowa Żegiestów Łapsze Niżne
Chyżne wieś Jaworki Żegiestów-tunel Karwin
Chyżne las Biała-Woda Andrzejówka Niedzica
Głodówka Obidza Milik
Wiłów Heljaszówka
Polana Siwa
Kościeliska

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W nawiasach podano stan osobowy pododdziału − w liczniku liczba oficerów, a w mianowniku pozostali żołnierze.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Teresa Prengel-Boczkowska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”. , 2009. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenia i wytyczne Ministerstwa Skarbu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Głównej Komendy Batalionów Celnych dotyczące organizacji, reorganizacji i luzowania Batalionów Celnych → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Materiały dotyczące spraw dyslokacyjnych:przeniesienia siedzib komend, baonów, obszary odcinków granicznych, 1922–1923 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.