19 Batalion Celny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
19 Batalion Celny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1922
Tradycje
Rodowód 1/VIII batalion wartowniczy
Kontynuacja 19 batalion SG
Dowódcy
Pierwszy kpt. Paweł Błaszkowski
Organizacja
Dyslokacja Wejherowo[1]
Cieszyn (od X 1921)[1]
Nadwórna (od III 1922)[1]
Ozdamowicze (od IX 1922)[1] (Ozdamicze)
Formacja Bataliony Celne
Podległość Główna Komenda Batalionów Celnych
Ministerstwo Skarbu
Bataliony celne w czerwcu 1921.jpg
Szkic 19 bc „Wejherowo”
Szkic rozmieszczenia 19 bc „Cieszyn”
Szkic 19 bc „Nadwórna”

19 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 19 batalion celny powstał w granicach DOG Pomorze, a zorganizowano go na bazie 1/VIII batalionu wartowniczego[2]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[3]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[4].

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 roku, Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[6]. W myśl tego rozkazu 14 batalion celny miał przekazać swoją 4 kompanię a 18 batalion celny swoją 1 kompanię do 19 batalionu celnego w Cieszynie[7]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[8]. 15 lutego 1922 19 batalion został zluzowany przez 17 batalion celny i niedługo potem przetransportowany do Nadwórnej.

19 batalion celny został zluzowany przez Straż Celną 30 lipca 1922 roku o godzinie 12:00[9]. W sierpniu został przeznaczony do wzmocnienia granicy wschodniej i przegrupowany z Nadwórnej do Korotycz do dyspozycji Wojewody Poleskiego. Zluzował pododdziały 1 batalionu celnego[9]. Ten ostatni przeszedł do odwodu Komendy Głównej BC „celem gruntownego przeszkolenia i zdyscyplinowania”[10]. Wykonując rozkaz Głównej Komendy Straży Granicznej nr 27 z 21 października 1922, w dniu 3 listopada komenda 19 batalionu SG została przeniesiona z Korotycz do Ozdamicz[11].

Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922 roku, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 roku zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[4]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[12]. 19 batalion celny przemianowany został na 19 batalion Straży Granicznej.

 Osobny artykuł: 19 batalion Straży Granicznej.

Służba celna[edytuj | edytuj kod]

17 maja 1921 roku Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 3 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Kolebki do Boszpola. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Wejherowie[13].

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[14]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[15].

W kwietniu 1922 bataliony celne będące na terenie DOG Lwów otrzymały zadanie chronić w rejonie swojej odpowiedzialności wiadukty, mosty kolejowe i dworce. Zadanie taki otrzymał także 19 batalion celny w Nadwórnej[16].

Sąsiednie bataliony

21 batalion celny w Tczewie3 batalion celny w Kościerzynie – VI 1921[17]

Kadra batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
kpt. Paweł Błaszkowski[1] VI 1921[18]
mjr Wincenty Dziewulski[1] od X 1921
kpt. Robert Rubitzki[1] od VI 1922
kpt. Aleksander Sturomski[1] od VIII 1922

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Ordre de Bataille 19 batalionu celnego w Wejherowie na dzień 1 czerwca 1921[18]
kompanie 1. Chylonia 2. Chłapowo 3. Krokowo 4. Góra
dowódcy ppor. Marian Kabziński por. Feliks Chociszewski por. Zygmunt Baluk por. Adam Staniszewski
placówki Chylonia Chłapowo Krokowo Góra
Orłowo Wielka Wieś Żarnowiec Tyłowo
Gdynia Rozewie Nadole Warszkowo
Mechlinki Ostrowo Kartoszyn Zamostne
Rzucewo Karwia Czymanowo Zelewo
Rewa Karwia Błota Dębek Strzebielin
Ordre de Bataille 19 batalionu celnego w Nadwornej na dzień 1 marca 1922[18]
kompanie 1. Pasieczna 2. Sławsko 3. Pniów 4. Dolina
dowódcy por. Wacław Teodorczyk por. Robert Rubitzki por. Zygmunt Baluk por. Celma
placówki Pasieczna Sławsko Pniów Dolina
Rafajłowa Hoszczowane Nadwórna Seneczów
Wolosianko Wyszków
Jelonkowate Beskid Klauza
Rożanka Lwica Klauza
Ludwikówka

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Teresa Prengel-Boczkowska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”. , 2009. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenia i wytyczne Ministerstwa Skarbu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Głównej Komendy Batalionów Celnych dotyczące organizacji, reorganizacji i luzowania Batalionów Celnych → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • . Materiały dotyczące dyslokacji 3 batalionu celnego. Wytyczne władz zwierzchnich. Wykazy rozlokowania jednostek. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Materiały dotyczące ochrony granicy na odcinku 10 batalionu celnego → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Materiały dotyczące dyslokacji Inspektoratu Wojskowego Granicy Wschodniej Województwa Poleskiego, 1921–1922 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin
  • Materiały dotyczące spraw dyslokacyjnych:przeniesienia siedzib komend, baonów, obszary odcinków granicznych, 1922–1923 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.