13 Batalion Celny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
13 Batalion Celny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1922
Tradycje
Rodowód 8/VI batalion wartowniczy
Dowódcy
Pierwszy mjr Antoni Ratajski
Organizacja
Dyslokacja Lubawa[1]
Formacja Bataliony Celne
Podległość Główna Komenda Batalionów Celnych
4 Brygada Celna
Ministerstwo Skarbu
Bataliony celne w czerwcu 1921.jpg

13 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 13 batalion celny powstał w granicach DOG Pomorze, a zorganizowano go na bazie 8/VI batalionu wartowniczego. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[2]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[3][4].

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5]. Po sformowaniu dowództwo batalionu stacjonowało w Lubawie. Swoje kompanie batalion rozmieścił w Dusocinie, Uzdowie i Wojmie [6]. W lipcu sztaby kompanii zmieniły swoje miejsca postoju i na dzień 1 sierpnia 1921 stacjonowały w Radominie, Rozentalu, Rybnie i Działdowie[6]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 roku Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[7]. W myśl tego rozkazu 17 batalion celny miał przekazać swoją 2 i 4 kompanię do 13 batalionu celnego w Lubawie[8]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[9].

14 marca 1922 roku o godzinie 12:00 13 batalion celny został zluzowany przez Straż Celną i niedługo potem rozwiązany[10].

Służba celna[edytuj | edytuj kod]

17 maja 1921 roku Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 3 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od pepłówka (granica DOG Pomorze i DOG Warszawa) do szosy Mława – Niborg. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Lubawie[11].

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[12]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[13].

Sąsiednie bataliony

1 batalion celny w Chorzelach16 batalion celny w Nowem – VI 1921[14]

Kadra batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
mjr Antoni Ratajski[1] V – IX 1921[6]
płk Władysław Eljaszewicz[1] od X 1921 – IV 1922[6]

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Ordre de Bataille 13 batalionu celnego w Lubawie
na dzień 1 sierpnia, 1 listopada 1921 i 1 kwietnia 1922[6]:
kompanie 1. Radomino 2. Rozental 3. Działdowo 4. Rybno
dowódcy por Izydor Penner por. Aleksander Czarnecki[a] por. Juliusz Niemczewski ppor. Marian Jurkowski
por. Włodzimierz Chyczewski
placówki Wólka Czerlin Kramarzewo Szczepankowo
Wonna Lubstynek Wilamowo Rumienica
Jamielnik Wiśniewo Krasnołąka Gutowo
Radomino Kołodziejki Malinowo Groszki
Pustki Pomierki Chorap Wądzyń Mały
Białogóra Gerłosz Białuty Wądzyń Duży
Rodzone Zielkowo Szczuplin
Kaczek Kazanice Rapaty
Uzdowo

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwisko por. Aleksandra Czarneckiego widnieje na meldunku z 1 sierpnia 1921 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Teresa Prengel-Boczkowska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”. , 2009. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenia i wytyczne Ministerstwa Skarbu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Głównej Komendy Batalionów Celnych dotyczące organizacji, reorganizacji i luzowania Batalionów Celnych → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Materiały dotyczące dyslokacji 3 batalionu celnego. Wytyczne władz zwierzchnich. Wykazy rozlokowania jednostek. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.