16 Batalion Celny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
16 Batalion Celny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1922
Tradycje
Rodowód 3/VII batalion wartowniczy
Dowódcy
Pierwszy kpt. Aleksander Sturomski
Organizacja
Dyslokacja Nowe nad Wisłą[1]
Formacja Bataliony Celne
Podległość Główna Komenda Batalionów Celnych
1 Brygada Celna
Ministerstwo Skarbu
Bataliony celne w czerwcu 1921.jpg
Szkic rozmieszczenia 1 i 2 kompanii 16 batalionu celnego „Nowe”
Szkic rozmieszczenia 3 i 4 kompanii 16 batalionu celnego „Nowe”

16 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 16 batalion celny powstał w granicach DOG Poznań, a zorganizowano go na bazie 3/VII batalionu wartowniczego[2]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[3]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[4].

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[5]. Po sformowaniu dowództwo batalionu stacjonowało w Nowem nad Wisłą. Swoje kompanie batalion rozmieścił w Lipnikach, Dusocinie, Gronowie i Nowem[6]. 1 sierpnia sztab 4 kompanii celnej przeniesiono z Nowego do Pieniążkowa. Z dniem 1 września 1921 roku zniesiono placówkę celną w Niecponiach[6]. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 roku Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18[7]. W myśl tego rozkazu 17 batalion celny miał przekazać swoją 3 kompanię do 16 batalionu celnego w Nowem[8]. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia[9].

W listopadzie 1921 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[10]. 16 batalion celny znalazł się w strukturze 1 Brygady Celnej[11]. 16 batalion celny został zluzowany przez Straż Graniczną 14 marca 1922 roku o godzinie 12:00 i niedługo potem rozwiązany[12]. Ostatni meldunek dyslokacyjny batalion przesłał na dzień 1 kwietnia 1922 roku[6].

Służba celna[edytuj | edytuj kod]

17 maja 1921 roku Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 16 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Scharschau–Jędrychów do Schlanz–Sobkowy. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Grupie[13].

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[14]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[15].

Sąsiednie bataliony

13 batalion celny w Lubawie21 batalion celny w Tczewie – VI 1921[16]

Kadra batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu
stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
kapitan kpt. Aleksander Sturomski[1] VIII 1921 – IV 1922

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

OdeB 16 batalionu celnego w Nowem nad Wisłą na dzień 1 sierpnia 1921[6]:
kompanie 1. Lipinki 2. Dusocin 3. Gronowo 4. Nowe[a]
dowódcy ppor. Feliks Tomaszewski ppor. Józef Paszkowski ppor. Mieczysław Rosochowicz por Mieczysław Stroiński[b]
placówki Szwarcenowo Zawda Janowo Tryl
Bonin Szymwałd Lignowy Nowe
Czarkówka Nogat Nicponie[c] Kozielec
Sędzice Boże Pole Kotło Duże Wiosło
Fitowo Torbudy Kuchnia Opalenie Most
Babalice Budy Walichnowy Opalenie Wieś
Wielka Tymawa Kołmuczyn Międzyłecz Kurczybrak
Donowo Leśniczówka Małe Słońce Jaźwiska
Łasinka Duży Wełcz
Mały Wełcz
Ordre de Bataille16 batalionu celnego w Nowem na dzień 1 grudnia 1921 i 1 kwietnia 1922[6]:
kompanie 1. Lipinki 2. Dusocin 3. Gronowo 4. Pieniążkowo
dowódcy por. Łucjan Ciądliński por. Mieczysław Stroiński ppor. Mieczysław Rosochowicz por. Roman Drzewiecki
por. Jan Kaczorowski[d]
placówki Zazdrość Zawda Janowo Tryl
Szwarcynowo Szymwałd Lignowy Nowe
Szachówka Nogat Kotło Kozielce
Fitowo Bożepole Kuchnia Duże Wiosło
Sędzice Terbudy Walichnowy Opalenie Most
Babalice Budy Międzyłęź Opalenie Wieś
Kuczwały Kalmuzy Małe Słońce Kurczybrak
Wielka Tymawa Leśniczówka Jaźwiska
Donowo Wielki Wełcz
Łasińka Mały Wełcz

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W sierpniu 1921 sztab 4 kompanii celnej przeniesiono z Nowego do Pieniążkowa. → OdeB batalionów celnych ↓, s. 16bc
  2. wz. por. Ciągliński → OdeB batalionów celnych ↓, s. 16bc
  3. 9 września placówka została zniesiona. → OdeB batalionów celnych ↓, s. 16bc
  4. por. Jan Kaczorowski wymieniony jest jako dowódca 3 kompanii celnej w meldunku z 1 kwietnia 1922[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Teresa Prengel-Boczkowska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”. , 2009. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenia i wytyczne Ministerstwa Skarbu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Głównej Komendy Batalionów Celnych dotyczące organizacji, reorganizacji i luzowania Batalionów Celnych → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • . Materiały dotyczące dyslokacji 3 batalionu celnego. Wytyczne władz zwierzchnich. Wykazy rozlokowania jednostek. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.