John Lennon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
John Lennon
Ilustracja
John Lennon (1969)
Podpis John Winston Ono Lennon
Imię i nazwisko John Winston Ono Lennon
Data i miejsce urodzenia 9 października 1940
Liverpool
Data i miejsce śmierci 8 grudnia 1980
Nowy Jork
Instrument gitara elektryczna, gitara akustyczna, pianino, perkusja, harmonijka ustna, gitara basowa
Gatunek rock, rock and roll
Zawód muzyk, aktywista społeczny, aktor, pisarz
Aktywność 1957–1975, 1980
Wytwórnia płytowa Apple, EMI, Capitol, Parlophone, Geffen Records
Powiązania The Beatles, The Plastic Ono Band, The Dirty Mac, The Quarrymen
Strona internetowa

John Winston Ono Lennon (ur. 9 października 1940 w Liverpoolu, zm. 8 grudnia 1980 w Nowym Jorku) – brytyjski muzyk, kompozytor, piosenkarz i autor tekstów, jeden z Beatlesów.

W 1965 roku muzyk otrzymał z rąk królowej Elżbiety II Order Imperium Brytyjskiego (MBE). W 1994 roku John Lennon został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame[1]. W 2002 roku Liverpool uczcił pamięć Lennona, nazywając jego imieniem lotnisko. W tym samym roku w plebiscycie BBC na „100 najważniejszych Brytyjczyków wszech czasów” nazwisko Lennona znalazło się w pierwszej dziesiątce zestawienia[2].

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

John Lennon przez większą część dzieciństwa był wychowywany przez ciotkę, Mimi. Jego rodzice rozwiedli się, gdy miał 4 lata. Z matką nawiązał ponownie kontakt dopiero na krótko przed jej tragiczną śmiercią spowodowaną wypadkiem samochodowym. 15 lipca 1958 roku Julia Lennon została potrącona przez młodego policjanta, w wyniku czego jeszcze tego samego dnia zmarła[3].

Dom przy 251 Menlove Avenue, w którym 17 lat mieszkał Lennon.

Przed rozwodem rodziców mieszkał z nimi przy Newcastle Road w podmiejskiej dzielnicy Liverpoolu w pobliżu ulicy Penny Lane, znanej jako tytuł jednego z największych przebojów The Beatles. Później przeprowadził się do Mimi i wuja George’a na 251 Menlove Avenue w Woolton (południowej dzielnicy Liverpoolu), gdzie mieszkał w latach 1945–1963[4].

Swoją edukację rozpoczął w Liverpool Art College, wkrótce porzucił jednak myśl o karierze plastyka i kontynuował naukę w Quarry Bank School. Założył tam w połowie lat pięćdziesiątych zespół The Quarrymen[5], przemianowany później na The Beatles.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

The Beatles[edytuj | edytuj kod]

Lennon pełnił przez większą część historii zespołu rolę lidera. Wspólnie z Paulem McCartneyem stworzył znaczącą większość repertuaru Beatlesów i najsłynniejszy duet pisarsko-kompozytorski Lennon/McCartney.

W październiku 1965 roku John Lennon – podobnie jak pozostali Beatlesi – otrzymał od królowej Elżbiety II Order Imperium Brytyjskiego (MBE). Muzyk zwrócił go jednak we wrześniu 1969 roku[6], uzasadniając swoje postanowienie w dołączonym liście:

Wasza Wysokość, zwracam moje odznaczenie jako znak sprzeciwu. Protestuję przeciwko brytyjskiej ingerencji w konflikt na linii Nigeria – Biafra oraz wspieraniu Ameryki w wojnie z Wietnamem oraz temu, że piosenka „Cold Turkey” słabo radzi sobie na liście przebojów. Z wyrazami szacunku John Lennon[6].

— John Lennon

Yōko Ono[edytuj | edytuj kod]

Yōko Ono (2007)

W połowie lat sześćdziesiątych Lennon spotkał japońską artystkę, uczestniczkę formacji plastycznej FluxusYōko Ono. Znajomość ta szybko przekształciła się w miłość i zaważyła na dalszym życiu Lennona. Spotkanie z Ono zbiegło się w czasie z rosnącą u niego (a także i pozostałych Beatlesów) fascynacją ideami ruchu hipisowskiego. Fascynacja ta obejmowała szereg aspektów (m.in. pacyfizm, eksperymenty z narkotykami, zainteresowanie religiami Wschodu). Wszystkie one znajdowały swoje odzwierciedlenie w twórczości Beatlesów (zwłaszcza na albumach Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band i Magical Mystery Tour). Przyczyniło się to w pewnym stopniu do popularyzacji niektórych idei „Dzieci Kwiatów”.

Happening bed-in, Lennon i Ono nagrywają „Give Peace a Chance”. (1969)

Wielu fanów zespołu The Beatles oskarżało Yōko Ono o doprowadzenie do rozpadu zespołu. Istotnie od połowy lat sześćdziesiątych Lennon coraz częściej angażował się zarówno w muzyczne jak i pozamuzyczne projekty z Ono. Nagrał z nią dwa albumy stanowiące frapujące, lecz bardzo awangardowe kolaże dźwiękowe. Lennon i Ono stworzyli również parę etiud filmowych – m.in. Self-Portrait. John uznawał, że jeżeli Yōko ma na niego istotny wpływ, powinna być z nim wszędzie. Złamał więc zasadę, jaka obowiązywała w zespole, iż osób trzecich (czyli żon, przyjaciół, osób spoza zespołu) nie przyprowadza się do studia. A Yoko uzyskała swój udział w The Beatles (Biały Album), gdzie umieszczono jej głos w piosence „The Continuing Story of Bungalow Bill”.

John Lennon (1964)

Do historii przeszły akcje Lennona i Ono na rzecz pokoju, organizowane pod koniec lat sześćdziesiątych. Jedną z takich akcji był happening bed-in w 1969 roku. Podczas swojej podróży poślubnej, w pokoju hotelowym jednego z amsterdamskich hoteli, przez tydzień Lennon i Ono nie wychodzili z łóżka, urządzając swoistą konferencję prasową, podczas której wypowiadali się na temat możliwości doprowadzenia do ogólnoświatowego pokoju. Lennon nagrał także w tym czasie – z udziałem chóru przypadkowych osób – utwór „Give Peace a Chance”, który stał się najprawdopodobniej najczęściej śpiewanym utworem podczas demonstracji antywojennych – zarówno w tamtych latach jak i trzydzieści pięć lat później podczas demonstracji przeciwko wojnie z Irakiem. Wtedy to bowiem swoją wersję tego przeboju nagrał syn Johna Lennona, Sean.

Kariera solowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1969 roku Lennon chciał odejść z zespołu, co było ukrywane przed opinią publiczną aż do 10 kwietnia 1970 roku, kiedy Paul McCartney publicznie ogłosił swoje odejście, tym samym rozwiązując zespół The Beatles.

W tym samym roku Lennon nagrał album John Lennon/Plastic Ono Band, wypełniony głównie piosenkami osobistymi, stworzonymi za pomocą skromnych środków wyrazu (np. „Mother”, „Look At Me”, „Isolation”). Lennon odciął się także od swoich wcześniejszych fascynacji religiami Wschodu, demonstrując poglądy antyreligijne („God”).

Po roku Lennon stworzył najpopularniejszy album w jego solowym dorobku – Imagine. Miał on znacznie bardziej optymistyczną wymowę niż poprzedni. Lennon zawarł na nim m.in. piosenki miłosne skierowane do Yōko Ono. Mimo wielkiej popularności albumu, wiele prywatnych stacji radiowych zdecydowało się na ocenzurowanie tytułowego, najbardziej rozpoznawalnego utworu w związku z jego radykalną wymową.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Lennon, rzeźba naprzeciwko The Cavern Club w Liverpoolu

W 1971 roku Lennon i Ono zdecydowali się zamieszkać na stałe w Stanach Zjednoczonych.

W tym czasie Lennon coraz bardziej angażował się w politykę. Coraz częściej swoje piosenki poświęcał konkretnym kwestiom politycznym (m.in. „Attica State” o buncie w jednym z amerykańskich więzień, „Woman Is the Nigger of the World” o zniewoleniu kobiet). Wiele z nich stanowi jawne nawoływanie do wychodzenia na ulice. Lennon z Ono zaangażowali się także w wiele kampanii – m.in. na rzecz praw Indian, czy w protesty przeciwko uwięzieniu radykalnych działaczy politycznych. Z drugiej strony wiele osób zarzucało Lennonowi hipokryzję – np. w piosence „Imagine” nawoływał do odrzucenia własności prywatnej, podczas gdy sam był jednym z lepiej zarabiających gwiazdorów i znanym miłośnikiem zakupów.

Les Paul Jr. Lennona.

Lennon wypowiadał się też z uznaniem o Mao Zedongu[7].

Jego działalność spowodowała, że był on inwigilowany przez FBI, które – jak później ujawniono – dysponowało grubą teczką poświęconą muzykowi. Za działalność polityczną zamierzano go nawet deportować ze Stanów. Deportacja ta nie udała się dzięki wsparciu wielu poważanych amerykańskich obywateli (takich jak John Cage, Kurt Vonnegut, Leonard Bernstein, Allen Ginsberg). Piosenka „Imagine” jest uznawana za niepisany hymn pacyfistów i jest śpiewana na wielu demonstracjach antywojennych. Została również odtworzona podczas zakończenia Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 2012 roku.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Lennona w ukraińskim Mohylowie Podolskim.

Po kryzysie, jaki przeszedł Lennon w 1974 roku, związanym m.in. z kłopotami małżeńskimi i uzależnieniem od heroiny, artysta wycofał się z życia publicznego, a także działalności studyjnej i koncertowej – aż do 1980 roku. Po tej przerwie nagrał album Double Fantasy, stanowiący rodzaj muzycznego dialogu małżeńskiego z Yōko Ono. Utwory Lennona z tego albumu zaskoczyły odbiorców niespotykanym dotychczas w solowej twórczości artysty ciepłem i optymizmem.

Wkrótce po premierze albumu, 8 grudnia 1980 roku, około godz. 22:49, Lennon został postrzelony w bramie swojego domu Dakota (dosięgły go cztery z pięciu wystrzelonych kul) na Manhattanie przez Marka Davida Chapmana. Policjanci przewieźli radiowozem rannego Lennona do szpitala, gdzie zmarł o 23:09. Chapman został skazany na dożywotnie więzienie i obecnie odbywa karę[8].

Pogrzeb Lennona zgromadził ok. 100 tys. osób i miał nietypowy charakter. Tysiące ludzi gromadziły się na ulicy, śpiewając piosenki Lennona i kontemplując w ciszy jego dorobek.

W ostatnim udzielonym przez Lennona wywiadzie (8 grudnia 1980) muzyk powiedział: „(…) Wciąż wierzę w miłość, w pokój, w pozytywne myślenie”[9].

Rozdział 27[edytuj | edytuj kod]

W 2007 roku, reżyser i scenarzysta J.P. Schaefer nakręcił film Rozdział 27 o zabójstwie Lennona. W głównych rolach wystąpili Jared Leto i Lindsay Lohan.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Synowie Lennona – Julian (ur. 1963; syn z pierwszego małżeństwa z Cynthią Lennon) i Sean (ur. 1975; drugi syn muzyka ze związku z Yōko Ono) – podobnie jak ojciec poświęcili się muzyce, a także aktorstwu.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dyskografia Johna Lennona.

Filmy dokumentalne[edytuj | edytuj kod]

  • 1988: Imagine: John Lennon
  • 2003: Inside John Lennon
  • 2003: Lennon Legend: The Very Best of John Lennon
  • 2006: The U.S. Versus John Lennon
  • 2007: Rozdział 27
  • 2009: Nowhere Boy
  • 2010: Lennon naked

Dzieła literackie[edytuj | edytuj kod]

  • John Lennon: In His Own Write[a]
  • A Spaniard in the Works
  • Skywriting by Word of Mouth
  • Yoko i John. Dni, których nigdy nie zapomnę

Uwagi

  1. W 1994 roku John Lennon: In His Own Write i A Spaniard in the Works zostały wydane w języku polskim w tomie John Lennon na własne kopyto.

Przypisy

  1. Rock 'n' Roll Hall of Fame Inductees 1986 – 2010 (ang.). digitaldreamdoor.nutsie.com. [dostęp 2010-05-01].
  2. Ten greatest Britons chosen (ang.). bbc.co.uk, 20 października 2002. [dostęp 2015-08-31].
  3. Julia Lennon dies (ang.). beatlesbible.com. [dostęp 2015-08-31].
  4. BBC - Liverpool Local History - Beatles - John's House (ang.). bbc.co.uk, 24 września 2014. [dostęp 2015-08-31].
  5. Chris Ingham: The Rough Guide to the Beatles. Rough Guides, 2003, s. 327. ISBN 9781843531401. [dostęp 31 sierpnia 2015].
  6. 6,0 6,1 Jay Spangler: Beatles Press Conference: MBE Awards 10/26/1965 - Beatles Interviews Database (ang.). beatlesinterviews.org. [dostęp 2015-08-31].
  7. Jann S. Wenner | Archives | The Rolling Stone Interview: John Lennon, Part II (ang.). [dostęp 2013-12-15].
  8. 34 lata temu zmarł John Lennon. Artysta przepowiedział swoją śmierć. muzyka.onet.pl, 8 grudnia 2014. [dostęp 2015-08-31].
  9. Dave Sholin, Laurie Kaye, John Lennon: John Lennon’s last interview, December 8, 1980 / Beatles Archive (ang.). beatlesarchive.net, 21 grudnia 2013. [dostęp 2015-08-31].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]