Księstwo łęczyckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Księstwo łęczyckie
1231–1352
Herb ziemi łęczyckiej
Herb ziemi łęczyckiej
Język urzędowy polski, łacina
Stolica Łęczyca
Typ państwa monarchia
Ostatnia głowa państwa książę Władysław Garbaty
Wydzielenie części księstwa krakowskiego przez Konrada I mazowieckiego 1231
Włączenie do Królestwa Polskiego 1352
Religia dominująca katolicyzm

Księstwo łęczyckieksięstwo istniejące na ziemi łęczyckiej w latach 1231–1352, ziemi sieradzkiej w latach 1231−1264 i trzech kasztelaniach zapiliczańskich w latach 1231−1243.

Księstwo łęczyckie powstało z przekształcenia prowincji łęczyckiej powstałej na przełomie XI i XII w. Pierwszy raz ziemia łęczycka istniała jako samodzielny byt polityczny w latach 1138–1144, gdy rządziła nim wdowa po Bolesławie III Krzywoustym, Salomea z Bergu. Następnie przez długi czas jako prowincja łęczycka była częścią księstwa krakowskiego.

Po objęciu władzy nad tym terenem w 1228 lub 1229 roku przez Konrada I mazowieckiego kasztelanie łęczycka, sieradzka, spicymierska, wolborska, rozpierska, żarnowska, skrzyńska i małogoska, wchodzące w skład wcześniej istniejącej prowincji łęczyckiej, weszły w skład wydzielonego przez niego w 1231 roku księstwa łęczyckiego, które przyłączył do Mazowsza[1]. Nieco później, na skutek klęsk Konrada I mazowieckiego w walce o dzielnice sandomierską i krakowską, księstwo łęczyckie utraciło na rzecz księstwa sandomierskiego trzy kasztelanie zapiliczańskie (zlokalizowane po prawej stronie Pilicy): żarnowską, skrzyńską, małogoską[1][2][3][4][5]. Podawane są dwie możliwe daty tego zdarzenia: 1239 r. i zjazd w Przedborzu, kiedy być może Konrad I mazowiecki przekazał te tereny na rzecz księcia sandomierskiego Bolesława V Wstydliwego, lub 1243 r. i wielka klęska Konrada w bitwie z Bolesławem pod Suchodołami[3]. Utracony teren był zbliżony do części archidiecezji gnieźnieńskiej znajdującej się po prawej stronie Pilicy i na nim powstał później archidiakonat kurzelowski archidiecezji gnieźnieńskiej wydzielony z archidiakonatu łęczyckiego[6]. Posiadanie kasztelanii zapiliczańskich umożliwiało sprawowane kontroli w Małopolsce książętom sieradzko-łęczyckim, zaś książętom krakowskim i sandomierskim zapewniało możliwość szachowania sił wielkopolskich, stąd region ten obfitował w wiele starć bitewnych[7].

Po śmierci Konrada w 1247 roku jego drugi syn, Kazimierz I kujawski, objął księstwo łęczyckie, które do 1299 roku znajdowało się w rękach jego kolejnych synów. Prawdopodobnie już za czasów Kazimierza I w obrębie księstwa łęczyckiego znalazł się Inowłódz wraz z okolicznymi miejscowościami: Glinnik, Małecz, Lubochnia, Glina, Sadykierz i Wola Małecka, Rzeczyca (Tarnowska)[8][2]; częścią księstwa stała się również parafia Grzegorzew wraz z Ladorudzem, Ladorudzkiem, Rzuchowem, Chełmnem i Sobótką nad Nerem[8][2].

W latach 1263–1264 Kazimierz I wydzielił z księstwa łęczyckiego kasztelanie sieradzką, spicymierską, rozpierską i większą część wolborskiej (wraz z Wolborzem), aby utworzyć księstwo sieradzkie, które objął jego syn Leszek Czarny. Granica pomiędzy księstwami łęczyckim i sieradzkim biegła wzdłuż Neru i Wolbórki[1][8][2]. Jeszcze w wieku XIII, bądź też w XIV, od księstwa łęczyckiego odpadło Kutno wraz z okolicznymi miejscowościami, które przeszły pod panowanie książąt mazowieckich[8][2][9][10]. W latach 1299–1306 księstwem rządził król polski i czeski Wacław II, później wróciło w ręce Władysława I Łokietka, by w latach 1327–1352 być rządzonym przez jego bratanka, Władysława Garbatego.

Od 1352 roku stało się częścią Zjednoczonego Królestwa Polskiego jako województwo łęczyckie. Granice księstwa łęczyckiego pod koniec jego istnienia pokrywały się z granicami województwa wchodzącego w skład I Rzeczypospolitej[a][11].

Książęta łęczyccy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Władcy łęczyccy i sieradzcy.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Mapy księstwa łęczyckiego i województwa łęczyckiego: (1), (2)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Marek Koter, Historyczno-geograficzne podstawy oraz proces kształtowania się regionu łódzkiego., [w:] T. Marszał (red.), Miasto – region – gospodarka w badaniach geograficznych. W stulecie urodzin Profesora Ludwika Straszewicza, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016, s. 131–161.
  2. a b c d e Jacek Ladorucki, Tomasz Stolarczyk, O potrzebie stworzenia Słownika biograficznego ziemi łęczyckiej. Ogólne zasady opracowania kompendium i jego znaczenie dla regionu (rozdział: Dzieje ziemi łęczyckiej i jej granice), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum.”, 1/2 (22/23), 2016, 117-129 (cytowana informacja: s. 119-120) [zarchiwizowane].
  3. a b Paweł Zięba, Przynależność administracyjno-terytorialna Przedborza na przestrzeni wieków, www.przedborz.com.pl [dostęp 2019-09-16].
  4. Żarnów: Historia miejscowości, sztetl.org.pl (Wirtualny Sztetl) [dostęp 2019-09-16].
  5. MAŁOGOSZCZ – miasto królewskie, Dawne Kieleckie, 13 listopada 2011 [dostęp 2019-09-16].
  6. Religie i wyznania w Koronie w XVIII wieku., (granice kościelne pozostawały w dużej części niezmienne do XVIII w), Atlas Fontium.
  7. Dariusz Kalina, Miasto i Gmina Wiślice. Dziedzictwo kulturowe., (o grodzie w Małogoszczy, str. 67-68), Wiślica 2018, ISBN 978-83-65334-32-9 [zarchiwizowane].
  8. a b c d Ryszard Rosin, Rozwój polityczno-terytorialny Łęczyckiego, Sieradzkiego i Wieluńskiego do przełomu XIV i XV w., „Rocznik Łódzki”, 14 (17), 1970, s. 277–304.
  9. Gmina Kutno (strona główna), (opracowano na podstawie: Lesiak H., Szlakiem Dworów Regionu Kutnowskiego, Kutno 2006), gminakutno.pl [dostęp 2019-10-01] (pol.).
  10. Uchwała Nr XIII/67/2015 Rady Gminy Kutno z dnia 13 listopada 2015 r. w sprawie ustanowienia herbu gminy Kutno: Rys historyczny gminy Kutno, (opracowano na podstawie: Lesiak H., Szlakiem Dworów Regionu Kutnowskiego, Kutno 2006; Szymczak J., Nowak T., Kutno Poprzez Wieki, Kutno 2011), dziennik.lodzkie.eu [dostęp 2019-10-01].
  11. Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, autorzy, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin: Atlas Fontium.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]