Księstwo głogowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Księstwo głogowskie – księstwo na Dolnym Śląsku.

Historia[edytuj]

Silesia 1177-1185

Obok księstw dzielnicowych występowały na terenie Polski struktury polityczne zwane marchiami. Były to nadgraniczne okręgi grodowe, w których zwiększone kompetencje przełożonego odnosiły się do przede wszystkim spraw administracyjno-wojskowych. Bolesław Krzywousty w XII wieku na terenie otaczającym Głogów zorganizował samodzielną, podległą tylko księciu zwierzchniemu tzw. "marchię głogowską", która przetrwała przez cały wiek XII. O istnieniu marchii mówią dwa niezależne od siebie zapisy źródłowe. W 1134 r. w zjeździe merseburskim brał udział przedstawiciel Bolesława Krzywoustego, który w liście do cesarza Lotara II został przedstawiony jako „Henricus marchio de Glogov". Drugi zapis źródłowy umieszczony został w kronice Wincentego Kadłubka, w której kronikarz komunikuje, że Kazimierz II Sprawiedliwy po zajęciu tronu krakowskiego a tym samym po przejęciu zwierzchniej władzy w Polsce , w 1177/8 r. desygnował Konrada, syna Władysława II Wygnańca margrabią w Głogowie „Condratum Glogouiensis marchie pricipem creat". „Marchia głogowska” stała się nawet przelotnie dzielnicą książęcą. Konrad ze względu na swoją pozycję zależny był jedynie od seniora. „Marchia głogowska” zajmowała prawdopodobnie teren kilku kasztelanii. Po śmierci Konrada (przed 1190 r.) Bolesław Wysoki połączył ten obszar z prowincją wrocławską i wyznaczył w Głogowie kasztelana, ponieważ nie był zainteresowany zachowaniem niezależnej od stolicy Śląska marchii. Od 1202 r. w dokumentach występują ponownie kasztelani głogowscy desygnowani wpierw przez Henryka I Brodatego, a później przez Henryka II Pobożnego[1].

Księstwo Głogowskie przed wojną Henryka III Głogowczyka z Henrykiem Brzuchatym o dziedzictwo po Henryku Probusie (kolor jasnozielony)

Samodzielne księstwo głogowskie zostało wydzielone w 1249 przez księcia Konrada I głogowskiego. W 1274 roku od księstwa głogowskiego odłączyła się jego zachodnia część, gdzie powstało księstwo żagańskie (Żagań, Nowogród Bobrzański). Jednakże do trwałego wydzielenia księstwa żagańskiego doszło dopiero w 1413[2].

Po utracie łączności z Polską w 1335 roku, Śląsk i tym samym księstwo głogowskie stało się terytorium lennym Czech, a w latach 1469–1490 – Węgier. Po śmierci księcia głogowskiego Henryka XI wybuchła wojna o sukcesję. Pretensje do księstwa zgłosili elektor brandenburski Albrecht, Władysław Jagiellończyk (król Czech) i Maciej Korwin, król Węgier, którym w tamtym okresie podlegały księstwa śląskie. Do tego grona dołączył wkrótce książę żagański Jan II Szalony, który znalazł poparcie u Macieja Korwina. Z jego pomocą Jan II Szalony przejął większą część księstwa głogowskiego. Po zakończeniu wojny w 1482 roku północna część księstwa (Krosno Odrzańskie, Sulechów, Lubsko) przypadła Brandenburgii i stała się księstwem krośnieńskim. Jan II Szalony jednak nie rządził długo Głogowem. Z powodu tyranii i okrucieństwa został odsunięty od władzy w 1488 roku przez Macieja Korwina i tym samym piastowskie czasy w księstwie głogowskim się skończyły. Król Węgier przekazał księstwo swojemu synowi – Janowi. Wraz ze śmiercią Macieja Korwina księstwa śląskie przechodzą w 1490 roku pod władzę rządzących w Czechach Jagiellonów. Władcą księstwa głogowskiego został Jan I Olbracht, a następnie w 1499 roku Zygmunt Stary. W 1506 roku opuścił on jednak księstwo (objął tron w Polsce), na skutek czego w 1508 roku księstwo zostało integralną częścią Korony czeskiej.

W XIV/XV wieku wzdłuż południowo-zachodniej granicy księstwa wzniesiono ziemne urządzenia zaporowe znane pod nazwą Wałów Śląskich. W tym samym okresie wewnątrz terytorium księstwa, tj. wzdłuż granicy autonomicznej enklawy bytomskiej, wzniesiono ziemne urządzenia zaporowe znane jako Wały bytomskie[3].

Główne miejscowości księstwa[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Jarosław Kuczer, Szlachta w życiu społeczno-gospodarczym księstwa głogowskiego w epoce habsburskiej (1526-1740), Zielona Góra 2007
  • Jarosław Kuczer, Wojciech Strzyżewski, Spisy dóbr ziemskich księstwa głogowskiego 1671-1727, Warszawa 2007.
  • Praca zbiorowa pod redakcją Szczaniecki M., Wąsicki J., Zielona Góra, przeszłość i teraźniejszość. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1962
  • Maciej Boryna, Wały Śląskie. Tajemnice dawnych granic, Towarzystwo Bory Dolnośląskie, Szprotawa 2011. ​ISBN 978-83-930137-1-5
  • Felix Matuszkiewicz, Geschichte der Stadt Sprottau, Selbstverlag, Sprottau 1908.
  • Jurek T., Geneza księstwa głogowskiego, „Przegląd Historyczny”, t. 78, 1987, z. 1.
  • Lalik, T. Marchie w Polsce w XII w., [w:] Kwartalnik Historyczny 1966, nr 4.
  • Grochowska-Jasnos M., Dymytryszyn J., Zarys dziejów mennictwa głogowskiego od końca XII w. do końca XV, [w:] Głogowskie Zeszyty Naukowe, Wrocław • Głogów 2009.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. T. Jurek, Geneza księstwa głogowskiego [w:] Przegląd Historyczny, t. LXXVIII, 1987, z. 1, s. 89, 91; T. Lalik, Marchie w Polsce w XII w., [w:] Kwartalnik Historyczny 1966, nr 4, s. 817-830; M. Grochowska-Jasnos, J. Dymytryszyn, Zarys dziejów mennictwa głogowskiego od końca XII w. do końca XV, [w:] Głogowskie Zeszyty Naukowe, Wrocław • Głogów 2009, s.11-12; Mistrz Wincenty tzw. Kadłubek, Kronika polska, Wrocław-Warszawa-Kraków, Wrocław 1992, s. 200-201.
  2. Felix Matuszkiewicz, Geschichte der Stadt Sprottau, Selbstverlag, Sprottau 1908, s. 43.
  3. Maciej Boryna, Wały Śląskie. Tajemnice dawnych granic, Towarzystwo Bory Dolnośląskie, Szprotawa 2011, s. 54, 63.