Wiżajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Wsi. Zobacz też: jezioro Wiżajny.
Wiżajny
Herb
Herb
Figura Jezusa
Figura Jezusa
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat suwalski
Gmina Wiżajny
Wysokość 243 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 974
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 16-407
Tablice rejestracyjne BSU
SIMC 0772174
Położenie na mapie gminy Wiżajny
Mapa lokalizacyjna gminy Wiżajny
Wiżajny
Wiżajny
Położenie na mapie powiatu suwalskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu suwalskiego
Wiżajny
Wiżajny
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Wiżajny
Wiżajny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wiżajny
Wiżajny
Ziemia54°22′02″N 22°52′08″E/54,367222 22,868889
Strona internetowa miejscowości

Wiżajnywieś w Polsce, w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim, siedziba gminy Wiżajny.

Miasto królewskie w starostwie niegrodowym wiżańskim położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[1].

Położenie[edytuj]

Wiżajny od początków swego istnienia znajdowały się na terenach przygranicznych. Miejscowość położona jest na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, na północno-wschodnim krańcu Polski, niedaleko granicy z Litwą i obwodem kaliningradzkim. Wieś leży na przesmyku między jeziorami Wistuć i Wiżajny[2]. We wsi znajduje się kościół oraz stare domy. Przez wieś biegnie droga wojewódzka nr 651[3]. Z powodu panujących tu niskich temperatur, są zwane polskim biegunem zimna. Jest to najwyżej (243 m n.p.m.) położone miasteczko Suwalszczyzny.

Historia[edytuj]

Pierwsi mieszkańcy na terenach obecnych Wiżajn pojawili się około 11 tysięcy lat temu[4]. Około tysiąca lat przed naszą erą zaczęto uprawiać rośliny i prowadzić chów zwierząt. Już w II wieku przed naszą erą miejscowość pojawiła się na mapie krainy jaćwieskiej[4]. Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana była w roku 1253 jako Weyze[3]. Była to przypuszczalnie osada Jaćwingów. W 1249 nad jeziorem założony został przez bojara Piotra Łysego dwór. Piotr Łysy na dworze się nie utrzymał, a jego miejsce zajął Prokop Hryhoriewicz - dworzanin starosty mereckiego[3]. W XII wieku wieś została podbita przez Krzyżaków (podbój zakończył się w roku 1283)[4]. Już w XIV wieku we wsi na szlaku kupieckim prowadzącym w stronę Sejn była karczma . W podaniach wymienia się ją jako słynącą z tego, iż w jej menu sztandarowe miejsce zajmowały raki. W 1409 roku miano nimi tu poczęstować króla Jagiełłę[3]. W roku 1413 tereny pojaćwieskie, w tym teren gdzie dzisiaj są Wiżajny zostały włączone do województwa trockiego[4]. W wieku XV na tereny dzisiejszej gminy zaczęli przybywać osadnicy słowiańscy i litewscy[4]. Źródła pisane wymieniają Wiżajny w 1606 jako miasto, choć data otrzymania praw miejskich nie jest znana. Wiadomo natomiast, że zostały one potwierdzone w 1693[3].

Dzięki przygranicznemu położeniu nastąpił szybki i dynamiczny rozwój miasta, jednak zniszczone zostało podczas wojen szwedzkich[3]. Aby podnieść je z upadku król Jan III Sobieski ufundował szpital, szkołę i nowy kościół. Najlepsze lata dla Wiżajn to XVIII i XIX wiek[3].

W 1870 miejscowość została zdegradowana do rangi wsi, ale do czasów dzisiejszych zachował się miejski układ urbanistyczny[3].

W 1893 w XIII tomie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego tak pisano o Wiżajnach[5]:

Quote-alpha.png
Wiżajny - osada, dawniej miasteczko, nad jeziorem t.n., w pow. suwalskim, gm. i par. Wiżajny, odl. 34 w. [wiorst] od Suwałk na północ a 11 w. od Kalwaryi (...) 175 dm. [domów], 2276 mk. [mieszkańców] (...) w osadzie odbywa się 6 jarmarków (...)

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego, wcześniej - do województwa białostockiego. W Wiżajnach stacjonowała strażnica WOP.

Etymologia[edytuj]

Nazwa miejscowości wywodzi się prawdopodobnie od litewskiego vežys, oznaczającego raka[6].

Transport[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Вялiкi гicтарычны атлас Беларусi Т.2, Mińsk 2013, s. 86.
  2. Grzegorz Rąkowski: Polska egzotyczna. Cz. 1. Pruszków: Rewasz, 1999, s. 37. ISBN 8385557636.
  3. a b c d e f g h Polski biegun zimna. W: Wanda Bednarczyk-Rzepko, Urszula Zwolińska, Piotr Przyssawka, Wojciech Marek Darski, Aleksander Buczyński: Przewodnik Pascala. Pojezierze Suwalskie i Puszcza Augustowska. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005, s. 203-215. ISBN 8373044051.
  4. a b c d e Na polski biegun zimna. W: Grzegorz Rąkowski: Polska egzotyczna. Cz. 1. Wyd. 2 popr. i uzup.. Pruszków: Rewasz, 1999, s. 104-105. ISBN 8385557636.
  5. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Warszawa 1893, tom XIII, s. 687.
  6. Biegun zimna i kartacze. W: Polska niezwykła. Województwo podlaskie. Przewodnik. Warszawa: Demart, 2008, s. 7-8. ISBN 9788374273985.

Linki zewnętrzne[edytuj]