Sereje

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sereje
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Litwa
Okręg olicki
Populacja (2001)
• liczba ludności

933
Kod pocztowy LT-67010
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Sereje
Sereje
Ziemia54°13′50″N 23°48′50″E/54,230556 23,813889
Portal Portal Litwa, Łotwa i Estonia

Sereje (lit. Seirijai, ros. Серее) – dawne miasto, obecnie miasteczko na Litwie w okręgu olickim w rejonie Łoździejskim, położone ok. 20 km od Łoździej. Przed 1914 r. mieszkało tam 4 tys. mieszkańców, z tego 3 tys. Żydów. W 2001 r. liczba ludności wynosiła 983 osoby. Siedziba starostwa Sereje.

Sereje położone były w drugiej połowie XVI wieku w powiecie trockim województwa trockiego[1].

Historia[edytuj]

Ślady osadnictwa w rejonie Serejów szacuje się na ok. IV w p.n.e. Znaleziono tam liczne narzędzia kamienne. Pierwsze pisemne wzmianki o Serejach znajdują się w źródłach krzyżackich z 1384 r. Wspomina się w nich jezioro Seirijaj i dużo ludzi koszących przy jeziorach i na polach. Przyjmuje się, że tereny te (Dzukija) były już w XII-XIII w. zasiedlone przez Jaćwingów, na co wskazują niektóre nazwy miejscowe - jezioro Gailieko- "gailis"- bialy, Seirijai, Paserninkai, w mowie Jaćwingów rdzeń "ser" w litewskim odpowiada "tek".

2 września 1511 r. król polski Zygmunt Stary podarował Sereje księciu Jerzemu Radziwiłłowi. W 1584 r. w Serejach zbudowano kościół pod wezwaniem NMP Szkaplerznej. Radziwiłłowie, którzy przeszli w okresie reformacji na kalwinizm wznieśli w Serejach kościół ewangelicko-reformowany. W Serejach osiedlili oni wielu rzemieślników. W okresie "potopu" przez Sereje przechodziło wojsko cara Alekseja (1655). Ludwika Karolina Radziwiłłówna, córka Bogusława Radziwiłła wniosła Sereje jako posag do związku z Ludwikiem księciem neuburskim w 1688 r. Po jej śmierci w 1695 r. wskutek skomplikowanych działów spadkowych Sereje stały się własnością elektora brandenburskiego Fryderyka III Hohenzollerna, a od 1701 r. króla pruskiego Fryderyka I. W rękach Hohenzollernów Sereje pozostawały do 1806 r., mimo że wcześniej w 1793 r. sejm grodzieński próbował na wniosek bp. Kossakowskiego wymusić na królu pruskim rezygnację z Serejów i Taurogów.

W Serejach Radziwiłłowie ufundowali zbór kościoła reformowanego (1597-1603), który w XVIII w. był odnowiony przez króla pruskiego Fryderyka I. Większość wyznawców kościoła reformowanego w Serejach stanowili litewscy chłopi. W 1634 r. przełożonym zboru był Samuel Minwid. W 1822 r. w pobliskich Meteliach zbudowano kościół klasycystyczny z elementami baroku pod wezwaniem Chrystusa Odmienionego.

Sereje był świadkiem wielu kampanii wojennych (1812, 1914-15, 1941-1944), jak też powstań narodowych (1831, 1863). Po powstańcach z 1830-31 i 1863-64 r. pozostały mogiły we wsiach Mockoniach, Stogastulpiach, Staciszkach. W 1870 roku miasteczko miało 3662 mieszkańców. Władze carskie odebrały prawa miejskie 31 maja 1870 w ramach represji po powstaniu styczniowym.

Za Królestwa Polskiego istniała wiejska gmina Sereje.

19 września 1941 r. w okolicy Serej Niemcy przy pomocy prawdopodobnie policji litewskiej zamordowali 953 Żydów. Na cmentarzu w Serejach i w lesie przy wsi Baraciszki znajdują się pomniki upamiętniające ofiary tych mordów. Po 1944 r. w okolicy Serejów działała do 1951 r. antysowiecka partyzantka litewska. Na miejscu walk partyzanckich w 1951 roku, we wsi Paserniki postawiony został pomnik ku czci poległym partyzantom, a w Bestraigiszskim lesie kamień upamiętniający członków partyzanckiego sztabu okręgu Dainawa, którzy tam polegli. Bojowników litewskiego, antysowieckiego ruchu oporu upamiętnia pomnik w Serejach przy ulicy Witolda, w miejscu, gdzie stała siedziba miejscowego oddziału NKWD.

Zabytki[edytuj]

Jednymi z najstarszych budowli w rejonie są: zbudowany przed 300 laty budynek leśnictwa oraz zabudowania dworu serejskiego przy ulicy Metelskiej.

W Serejach znajduje się pięć cmentarzy: dwa żydowskie, katolicki, niemiecki polski, które świadczą o tym, że miejscowość ta była w przeszłości niemałym centrum handlowym i rzemieślniczym położonym przy skrzyżowaniu pięciu dróg.

Z Serej pochodził znany malarz litewski Antanas Žmuidzinavičius (1876-1966). W miejscu, w którym stał jego dom postawiono kamień pamiątkowy, a w miejscowej szkole średniej zlokalizowano muzeum poświęcone jego twórczości.

W pobliskiej wsi Paserniki znajduje się stare grodzisko, a we wsi Sagavo 100-letnia lipa.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Национальный атлас Беларуси, Mińsk 2002, s. 266-267.