Stefan Wierzbowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stefan Wierzbowski
biskup poznański, arcybiskup nominat gnieźnieński
Stefan Wierzbowski
Herb Stefan Wierzbowski
Data i miejsce urodzenia ok. 1620
prawdopodobnie Szadek
Data i miejsce śmierci 7 marca 1687
Góra Kalwaria pod Warszawą
biskup diecezjalny poznański
Okres sprawowania 1663 – 1687
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 26 listopada 1663
Sakra biskupia 1664
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Górze Kalwarii - miejsce spoczynku bp. Stefana Wierzbowskiego

Stefan Wierzbowski (ur. 1620, zm. 7 marca 1687) – biskup poznański w latach 1664-1687, arcybiskup nominat gnieźnieński w 1687, referendarz wielki koronny od 1662 roku[1], założyciel Nowej Jerozolimy (obecnie Góra Kalwaria).

Życiorys[edytuj]

Był synem kasztelana inowłodzkiego i starosty szadkowskiego Mikołaja z Wielkiego Chrząstowa Wierzbowskiego (zm. 1639) i Urszuli Grudzińskiej z Poddębic, córki kasztelana nakielskiego Stefana Grudzińskiego i Jadwigi z Cerekwicy. W czasie porodu matka miała zobaczyć na jego ciele infułę biskupią. Miał 4 braci: Wojciecha, Władysława, Hieronima i Zygmunta - sprawujących wysokie urzędy świeckie, głównie w województwach łęczyckim, sieradzkim i brzesko-kujawskim; oraz siostrę Annę, żonę Jana Łaskiego - ostatniego potomka rodu Łaskich herbu Korab.

Pierwszym poważniejszym stanowiskiem kościelnym sprawowanym przez Stefana Wierzbowskiego była funkcja archidiakona łuckiego. Był także administratorem diecezji łuckiej w czasie wakatu. W 1653 r. otrzymał prowizję na kanonię krakowską, a w 1660 r. został mianowany opatem paradyskim. Wzmiankowany był także jako referendarz koronny. Nominację na biskupstwo poznańskie otrzymał jeszcze pod koniec 1663 r.

Po abdykacji Jana II Kazimierza w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę francuskiego księcia Wielkiego Kondeusza[2]. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa poznańskiego[3]. Był deputatem z Senatu do Rady Wojennej przy królu w 1673 roku[4].

Na stałe osiadł w Warszawie. Jako pierwszy przyjął tytuł biskupa poznańskiego i warszawskiego. Nieprawnie nazywał się biskupem “warszawskim“, ponieważ Warszawa była tylko Archidiakonatem w diecezji poznańskiej. Po śmierci arcybiskupa Jana Wydźgi w 1685 r. został przez króla Jana III Sobieskiego nominowany do objęcia arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Zatwierdzeniu Stefana na arcybiskupa długo opierała się jednak Stolica Apostolska, gdyż w przeszłości pozwolił on na wzięcie ślubu Hieronimowi Lubomirskiemu pomimo niezgodności związku z prawem kanonicznym. Zmarł 7 marca 1687 r. w Górze Kalwarii nie doczekawszy zezwolenia papieskiego na objęcie funkcji zwierzchnika Kościoła polskiego. W 1791 jego szczątki zostały przeniesione do podziemi kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego w Górze Kalwarii[5].

W kościele pw. Wniebowzięcia NMP i św. Jakuba Apostoła w Szadku nad mensą ołtarza pw. S.S. Aniołów Stróżów jest umieszczona tablica wspominająca biskupa. "Stephanus Episcopus Posnanensis, antea Archidiakonus Luceoriensis eiusdem episcopatus administrator, Canonicus Cracoviensis, Abbas Paradiensis, Referendarius Regni et Camerae regiae Thesaurarius".

Działalność biskupia[edytuj]

W roku 1666 - odkupił od braci Górskich wieś Górę i w roku 1672 założył na jej terenie Nową Jerozolimę (obecnie - Góra Kalwaria). Założył miasto na planie ówczesnego wyobrażenia o Jerozolimie. Zbudował Kalwarię, do której zaczęli pielgrzymować wierni (miała zastąpić pielgrzymkę do Ziemi Świętej). Akt założycielski zabraniał osiedlania się żydów w tym mieście.

  • 1670 - zaprojektował herb Nowej Jerozolimy (Góra Kalwaria). Wydał dekret uznający za cudowny obraz Matki Bożej Cierpliwie Słuchającej w Rokitnie.
  • Założyciel zakonu Marianów Ojciec S. Papczyński otrzymuje, (po roku 1674) na siedzibę zakonu, od biskupa Wierzbowskiego Wieczernik w Nowej Jerozolimie .
  • 1674 r. - wybudował też w Nowej Jerozolimie Kościół nazywany kaplicą Piłata (obecny Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego) - w nim znajduje się krypta ze zmumifikowanymi zwłokami biskupa.
  • 1675 - w Nowej Jerozolimie zbudowano, z polecenia biskupa, KolegiumPijarów - obecnie Dom Opieki Społecznej.
  • 1678 - Biskup poznański Stefan Wierzbowski erygował w Ostrówku (na prawym brzegu Wisły) nową parafię i wybudował kościół pod wezwaniem św. Izydora.
  • 1684 - dekret o powołaniu w Warszawie drugiego seminarium duchownego (obecnie – Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne).
  • 1687 - dbając o działalność charytatywną wydał szczegółowe przepisy szpitalne i regulaminy dla pensjonariuszy szpitali parafialnych. Proboszczowie mieli obowiązek opiekowania się biednymi, przeznaczając 1/3 swych dochodów na utrzymanie szpitali parafialnych.

Przypisy

  1. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 138.
  2. Wacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 316.
  3. Porządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s. [b.n.s.]
  4. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 64.
  5. Założyciel Góry Kalwarii. gorakalwaria.pl, 7 marca 2007. [dostęp 2014-04-01].
  6. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 148.

Bibliografia[edytuj]

  1. Łętowski L., Katalog biskupów, prałatów i kanoników krakowskich, t. 4, Kraków 1853, s. 226.
  2. Niesiecki K., Korona Polska, t. 4, Lwów 1743, s. 522.
  3. Parczewski A. J., Monografja Szadku, Warszawa 1870, s. 63.
  4. Wierzbowski S., Konnotata wypadków w domu i kraju zaszłych od 1634 do 1689 r. skreślona przez..., wyd. J. N. Bobrowicz, Lipsk 1858, s. 207-209.