Tymoteusz Gorzeński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tymoteusz Gorzeński
Prymas Polski
Tymoteusz Gorzeński
Herb Tymoteusz Gorzeński
Data i miejsce urodzenia 20 marca 1743
Dobrzyca
Data i miejsce śmierci 20 grudnia 1825
Poznań
Arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański
Okres sprawowania 1821–1825
Biskup diecezjalny poznański
Okres sprawowania 1809–1821
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 14 marca 1767
Nominacja biskupia 4 czerwca 1790
Sakra biskupia brak danych
Odznaczenia
Order Orła Białego Orderu Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów) Kawaler Orderu Czerwonego Orła (Prusy)

Tymoteusz Gorzeński herbu Nałęcz (ur. 20 marca 1743 w Dobrzycy, zm. 20 grudnia 1825 w Poznaniu) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny poznański w latach 1809–1821 (od 1821 arcybiskup metropolita), arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski w latach 1821–1825.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie właściciela włości dobrzyckich Franciszka i Anny z Deręgowskich. W 1765 rozpoczął studia teologiczne w seminarium księży misjonarzy w Krakowie. W 1763, z papieskiej prowizji, został kanonikiem przy poznańskiej katedrze, a w 1776 kanonikiem przy krakowskiej katedrze. W tym samym roku został rektorem hospicjum św. Stanisława w Krakowie. W 1775 udał się do Rzymu, gdzie studiował prawo. W Poznaniu zjawił się dopiero w 1777, jednak na stałe zamieszkał w Krakowie. W 1780 przeniósł się do Warszawy jako delegat kurii krakowskiej do Trybunału Głównego Koronnego. Rok później otrzymał Order Świętego Stanisława i stanowisko referendarza wielkiego koronnego. Począwszy od 1788 pełnił funkcję kanclerza księstwa siewierskiego, jak się później okazało jako ostatni. W 1790 został nominalnym biskupem smoleńskim.

Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego[1]. Podczas Sejmu Czteroletniego współdziałał ze swoim krewniakiem Augustynem Gorzeńskim na rzecz wprowadzenia Konstytucji 3 maja. Po jej ogłoszeniu to on zaintonował uroczyste Te Deum Laudamus, a także przyjął przysięgę od króla. Po III rozbiorze Polski powrócił do Krakowa. Często przebywał również w swoim galicyjskim majątku w Żarnowcu. Następnie krótko przebywał w Wiedniu, a w 1804 przeniósł się do Poznania. W 1806 Fryderyk Wilhelm III mianował go biskupem poznańskim, jednak wojny napoleońskie przeszkodziły ingresowi. Ostatecznie w 1808 władze Księstwa Warszawskiego ponowiły tę nominację, a papież zatwierdził ją w 1809, kiedy to Tymoteusz Gorzeński został uroczyście wprowadzony do katedry. W 1810 zakończył zaprojektowaną i rozpoczętą przez biskupa Ignacego Raczyńskiego generalną reorganizację kapituły poznańskiej, wprowadzając ustój, który w większości obowiązuje po dziś dzień.

W 1821 papież Pius VII podniósł biskupstwo poznańskie do rangi metropolii i połączył je z metropolią gnieźnieńską unią personalną z siedzibą w Poznaniu. Przy aprobacie pruskich władz połączone trony objął Tymoteusz Gorzeński. W 1822 Fryderyk Wilhelm III zabronił mu używać tytułu prymasa Polski. Arcybiskup nie sprzeciwił się temu zakazowi, jednak go nie przestrzegał.

Jako arcybiskup do skarbca katedry poznańskiej wniósł liczne szaty liturgiczne, naczynia, meble i inne kosztowności. Ufundował również kościół św. Tymoteusza w Białężynie. Po śmierci został pochowany w poznańskiej katedrze, w kaplicy Szołdrskich, skąd jego prochy zostały przeniesione do krypty, w której spoczywają inni biskupi poznańscy. Natomiast jego serce zgodnie z jego wolą znajduje się w podziemiach katedry gnieźnieńskiej.

W 1785 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler pruskiego Orderu Czerwonego Orła[2].

Przypisy

  1. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 308.
  2. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 233.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 214. ISBN 83-01-02722-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Adam Stanisław Naruszewicz
Template-Bishop.svg Biskup smoleński
1790–1809
Template-Bishop.svg Następca