4 Armia (ZSRR)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
4 Armia
4-я армия
Historia
Państwo  ZSRR
Sformowanie sierpień 1939
Rozformowanie 1991–1992
Dowódcy
Pierwszy A.A. Korobkow
Działania zbrojne
II wojna światowa
zimna wojna
Organizacja
Dyslokacja Iran (1945)
Azerbejdżańska SRR (po wojnie)
Podporządkowanie Białoruski Specjalny Okręg Wojskowy, Front Zachodni, Front Wołchowski, Front Zakaukaski, Zakaukaski Okręg Wojskowy (lata 50. – 90.)
Rodzaj wojsk piechota, kawaleria, wojska pancerne
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Skład dwa lub więciej korpusów strzeleckich

4 Armiazwiązek operacyjny Armii Czerwonej podczas II wojny światowej, który prowadził swoje działania wpierw na froncie wschodnim w czasie II wojny światowej, a potem na Kaukazie podczas zimnej wojny. Został rozwiązany po rozpadzie Związku Radzieckiego.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

4. Armia została stworzona w sierpniu 1939 roku w Białoruskim Specjalnym Okręgu Wojskowym z Bobrujskiej Grupy Armijnej jako samodzielna armia[1]. We wrześniu 1939 roku 4. Armia wzięła udział w inwazji Związku Radzieckiego na Polskę i była dowodzona przez przyszłego marsz. ZSRR Wasilija Czujkowa, słynnego obrońcę Stalingradu. Niektóre jednostki 4. Armii, prawdopodobnie 4. Batalion i 29. Lekka Brygada Pancerna, brały udział w niemiecko-radzieckiej paradzie wojskowej w Brześciu 22 września 1939 roku.

Kiedy Niemcy zaatakowały Związek Radziecki 22 czerwca 1941 roku armia ta była częścią Frontu Zachodniego i posiadała w swoim składzie 28. Korpus Strzelecki (6. i 42. Dywizja Strzelecka), 14. Korpus Zmechanizowany, 49. i 75. Dywizję Strzelecką[2] oraz 62. Rejon Umocniony. Gen. płk Pawłow, dowódca Frontu Zachodniego, postanowił wcześniej przenieść niektóre oddziały 4. Armii (było to początkiem 1941 roku) i tym samym 42. Dywizja Strzelecka została przesunięta do Brześcia, a kwatera główna 14. Korpusu Zmechanizowanego została przesunięta do Kobrynia, co według słów historyka Johna Ericksona pozbawiło 4. Armię zarówno sił rezerwowych jak i sił drugiego rzutu[3]. Naprzeciw 4. Armii za rzeką Bug stała 4. Armia niemiecka, składająca się z dwunastu dywizji piechoty, jednej dywizji kawalerii i 2. Grupy Pancernej. Niektóre jednostki 4. Armii stały w obliczu poważnych trudności. Kiedy gen. mjr A.A. Korobkow, dowódca armii, spotkał się ze swoimi oficerami 10 czerwca, to wówczas dowódca 14. Korpusu Zmechanizowanego gen. mjr S.I. Oborin, podkreślał z naciskiem, że ponad połowa jego żołnierzy to nie przeszkoleni rekruci, że wojska artyleryjskie otrzymały armaty do których nie było amunicji i że ilość ciężarówek pozwalała im czynić korpus mobilny w zaledwie 25%, reszta musiała maszerować[4].

W przeddzień ataku 4. Armia, tak i jak wiele innych radzieckich formacji, stała się ofiarą niemieckiego sabotażu łącznościowego. Poszczególne jednostki straciły ze sobą połączenie telefoniczne, odcięto zasilanie, a sama twierdza Brześć utraciła swoje magazyny wody pitnej. Od godz. 5:00 rano 22 czerwca toczyły się wokół twierdzy we Brześciu zacięte walki, choć siedem batalionów wokół fortecy z 28. Korpusu Strzeleckiego cierpiało na braki w ludziach, dezorganizację i nieefektywność. Pomimo tych mankamentów ostateczne zdobycie twierdzy przez Niemców zajęło trochę czasu w związku z zawziętym oporem radzieckim. O 16:00 22 czerwca sztab 4. Armii był z powrotem w Zaprudzie, a Sztab Generalny frontu rozkazał 14. Korpusowi Zmechanizowanemu rozpocząć atak w celu wycofania się z Brześcia i dotarcia do linii frontu. Jednak sztab armii przeczuwał, że plan nie ma szans powodzenia i tak się zresztą stało. Kiedy następnego dnia rozpoczęto działania zaczepne, powiodły się one tylko w bardzo niewielkim stopniu[5]. W związku z tym trzy dni później dowódca Frontu Zachodniego rozkazał całkowity odwrót w celu uniknięcia okrążenia. 4. Armia została wycofana na linię od Bytina do Pińska. Tego samego dnia nadeszły kolejne instrukcje od gen. Pawłowa. Aby móc osłonić koncentrację armii rezerwowych przy rzece Dniepr 4. Armia miała utrzymać swoje pozycje przy rzece Szczara, rejon umocniony Słuck oraz linię rzeki Słucz. Niestety rejon umocniony Słuck, tak jak zostało to przypomniane Korobkowi, dużo wcześniej otrzymał instrukcje o przeniesieniu arsenałów uzbrojenia do twierdzy w Brześciu (która się wciąż broniła). Tym samym zaplanowana obrona rejonu umocnionego Słuck nie mogła się powieść i Słuck padł już 27 czerwca[6]. Następnie 4. Armia wzięła udział w obronie rejonu wokół Bobrujska.

Pod koniec lipca 1941 roku rozpoczął się proces rozpadu 4. Armii. Dowódcy (gen. mjr Aleksandr Korobkow i gen. mjr Oborin) zostali rozstrzelani, członkowie sztabu zostali przydzieleni do Sztabu Generalnego Frontu Centralnego, a jednostki wojskowe zostały przydzielone do innych armii.

Pod koniec września 1941 roku 4. Armia została sformowana ponownie utrzymując status samodzielnej jednostki aż do grudnia i będąc przez ten czas w rezerwie Stawki. Sztaby polowe 52. i 54. Armii użyto do uzupełnienia dowództwa armii. Nowa formacja była złożona z 285., 292. i 311. Dywizji Strzeleckiej, 27. Dywizji Kawalerii, brygady pancernej, 2. Rezerwowej Grupy Lotniczej i innych jednostek artyleryjskich oraz wsparcia.

4. Armia brała udział w obronie i kontrataku na Tichwin, co trwało od października do grudnia 1941 roku. 17 grudnia 1941 roku 4. Armia została przyłączona do Frontu Wołchowskiego. Od stycznia 1942 do listopada 1943 roku 4. Armia walczyła na froncie wołchowskim i leningradzkim wykonując także działania na tyłach frontu. W odróżnieniu od innych części frontu wschodniego Armia Czerwona nie wykazywała się dużymi zdobyczami na północy do 1943 roku.

4. Armia została rozwiązana ponownie w listopadzie 1943 roku i jeszcze raz odnowiona w styczniu 1944 roku jako część Frontu Zakauskiego. Sztab 4. Armii był złożony ze sztabu 34. Armii. 4. Armia stacjonowała w Iranie aż do sierpnia 1945 roku, co było zgodne z traktatem radziecko-irańskim z 1921 roku.

W lutym 1944 roku 4. Armia posiadała w swoim składzie następujące jednostki[7]: kwatera główna, 58. Korpus Strzelecki (68. Górska Dywizja Strzelecka, 75. Dywizja Strzelecka, 89. Brygada Strzelecka i 90. Brygada Strzelecka). Kwatera główna, 15. Korpus Kawalerii (1., 23. i 39. Dywizja Kawalerii, 1595. Pułk Artylerii Przeciwpancernej, 15. Samodzielny Batalion Artylerii Przeciwpancernej i 17. Batalion Moździerzy), 28. Bateria Artylerii Przeciwlotniczej, 492. Pułk Lotnictwa Szturmowego i 167. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego.

Dowódcy armii podczas II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Służba po wojnie[edytuj | edytuj kod]

W latach powojennych 4. Armia stacjonowała na terenie Azerbejdżańskiej SRR w ramach Zakauskiego Okręgu Wojskowego. Sytuacja ta utrzymywała się aż do rozpadu Związku Radzieckiego. 4. Armia miała swój sztab generalny w Baku, po tym jak została przeniesiona z Iranu w 1946 roku, i tym samym Okręg Wojskowy Baku został wówczas rozwiązany. Z dywizji wojskowych czasu II wojny światowej pod koniec lat. 80 pozostała tylko jedna, a mianowicie 60. Zmotoryzowana Dywizja Strzelecka (wpierw 296., później 6. Dywizja Strzelecka im marsz. ZSRR Fiodora Tołbuchina).

Przypisy

  1. BOWO (00 СВЭ, Ô.8, ß.468.)(00 СВЭ, т.8, с.468.) 00; Zachodni Specjalny Okręg Wojskowy, A.G. Lenskij, Сухопутные силы РККА в предвоенные годы. Справочник. — Санкт-Петербург Б&К, 2000.
  2. Leo Niehorster: Rozkład sił 4. Armii w dniu 22 czerwca 1941 roku (ang.). [dostęp 8 grudnia 2011].
  3. John Erickson: Road to Stalingrad. Cassel Military Paperbacks edition, 2003, s. 86–87.
  4. Erickson, 2003, s. 90–91.
  5. Erickson, 2003, s. 130–131, 133.
  6. Erickson, 2003, s. 150–152, 155.
  7. Skład bojowy Armii Czerwonej (BSSA), 1 lutego 1944 roku, Axis History Forum.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W.I. Feskow, K.A. Kałasznikow, W.I. Golikow: The Soviet Army in the Years of the 'Cold War' (1945-1991). Tomsk: Tomsk University Press, 2004. ISBN 5-7511-1819-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]