Marian Spychalski

Marian Spychalski Marek, Orka
Marszałek Polski
Data i miejsce urodzenia	6 grudnia 1906 Łódź
Data i miejsce śmierci	7 czerwca 1980 Warszawa
Przebieg służby
Lata służby	1944–1968
Stanowiska	szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej, szef SG ND WP, minister obrony narodowej
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa
Późniejsza praca	przewod. Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu, przewodniczący Rady Państwa PRL
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

3. Przewodniczący Rady Państwa PRL
Przynależność polityczna	Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania	od 11 kwietnia 1968 do 23 grudnia 1970
Poprzednik	Edward Ochab
Następca	Józef Cyrankiewicz
Prezydent m.st. Warszawy
Przynależność polityczna	Polska Partia Robotnicza
Okres urzędowania	od 18 września 1944 do 5 marca 1945
Poprzednik	Marceli Porowski
Następca	Stanisław Tołwiński
Minister obrony narodowej
Przynależność polityczna	Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania	od 1957 do 1968
Poprzednik	Konstanty Rokossowski
Następca	Wojciech Jaruzelski
Poseł V kadencji Sejmu PRL
Przynależność polityczna	Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania	od 1 czerwca 1969 do 15 lutego 1972

Generałowie Dwight David Eisenhower i Marian Spychalski na Rynku Starego Miasta w Warszawie, 21 września 1945

Grób Marszałka Polski Mariana Spychalskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie; 23 lipca 2008

Marian Spychalski, ps. „Marek”, „Orka” (ur. 6 grudnia 1906 w Łodzi, zm. 7 czerwca 1980 w Warszawie) – działacz partyjny i państwowy w okresie PRL, w latach 1944–1952 poseł do Krajowej Rady Narodowej i poseł na Sejm Ustawodawczy (w październiku 1951 pozbawiony immunitetu), w latach 1957–1972 poseł na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji, członek Komitetu Centralnego i Biura Politycznego KC PZPR, przewodniczący Rady Głównej SFOS, prezydent Warszawy (1944–1945), Członek Honorowy PTTK (od 15 maja 1965), przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1968–1971) i przewodniczący Rady Państwa PRL (1968–1970), szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej (1942), szef Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego (1944), szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1956), minister obrony narodowej PRL (1957–1968), Marszałek Polski (od 7 października 1963 – był ostatnią osobą, której nadano ten stopień), z wykształcenia inżynier architekt.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodził się 6 grudnia 1906 w Łodzi w rodzinie robotniczej. Syn Józefa – majstra w łódzkiej fabryce Frenkla i Franciszki Leśkiewicz wywodzącej się z wioski Kowale nad Wartą k. Sieradza, młodszy brat Józefa – pułkownika piechoty Wojska Polskiego, zamordowanego w sierpniu 1944 w KL Sachsenhausen.

Dwudziestolecie międzywojenne

W 1931 ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, uzyskując dyplom inżyniera architekta. W tym roku wstąpił też do Komunistycznej Partii Polski.

Przed wojną z ramienia KPP penetrował legalne organizacje społeczno-polityczne. W okresie międzywojennym był zatrudniony w pracowniach urbanistycznych w Warszawie i Poznaniu. Do najważniejszych obiektów zaprojektowanych przez Spychalskiego w owym okresie należały:

• osiedle ogródkowe na Naramowicach w Poznaniu – jako stażysta (1933),
• Cmentarz Parafialny św. Jana Vianneya w Poznaniu przy ul. Lutyckiej (Podolany) – współprojektant,
• Szkoła Powszechna nr 46 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Poznaniu,
• baseny pływackie na Niestachowie w Poznaniu (lipiec 1938),
• boisko sportowe AZS Poznań przy ul. Pułaskiego,
• boisko sportowe przy ul. Gdańskiej w Poznaniu (Śródka),
• plan podziału terenów państwowych na Golęcinie w Poznaniu,
• plan szczegółowy cmentarza junikowskiego w Poznaniu (niezrealizowany),
• plan arterii średnicowej pomiędzy ul. Zwierzyniecką, Kaponierą, Świętym Marcinem, a placem Wiosny Ludów i ul. Wrocławską w Poznaniu,
• plan stworzenia połączenia (arterii) pomiędzy ul. Wrocławską a Mostem św. Rocha w Poznaniu (1938–1939),
• plany otoczenia i dojazdów do tzw. Mostu Zjednoczenia – obecnie Most Królowej Jadwigi w Poznaniu,
• korty Legii w Warszawie.

Od 1935 był kierownikiem wydziału planu ogólnego zabudowania stolicy w Zarządzie Miejskim w Warszawie. W 1937 laureat nagrody Grand Prix w Paryżu.

II wojna światowa

Generałowie Karol Świerczewski, Marian Spychalski i Michał Rola-Żymierski (stoją od prawej) nad Nysą w 1945

Od września 1939 roku przebywał w zajętym przez ZSRR Lwowie. W 1940 roku bez wiedzy władz radzieckich przedostał się wraz z grupą lewicowych działaczy (m.in. Jerzym Albrechtem) przez „zieloną granicę” do Warszawy. W 1941 roku został dowódcą grup bojowych nowo powołanej lewicowej organizacji konspiracyjnej – Związek Walki Wyzwoleńczej. Od 1942 r. w Polskiej Partii Robotniczej; zajmuje stanowisko szefa Sztabu Głównego Gwardii Ludowej. Po konflikcie z Bolesławem Mołojcem (dowódca Gwardii Ludowej) i usunięciu ze stanowiska szefa sztabu GL zostaje od stycznia 1943 r. szefem Wydziału II Sztabu Głównego Gwardii Ludowej odpowiedzialnego za wywiad.

We wrześniu 1943 ujawnił Gestapo listę około 50 osób działających w konspiracji, wśród których część było członkami Polskiego Państwa Podziemnego, Delegatury Rządu na Kraj lub żołnierzy Armii Krajowej. Osoby te zostały w większości aresztowane przez gestapo w końcu 1943, a część z nich wywieziono do niemieckich obozów koncentracyjnych.

Od 1944 r. szef Oddziału II Sztabu Głównego Armii Ludowej. W 1944 r. był członkiem delegacji Krajowej Rady Narodowej w ZSRR, następnie od lipca do września 1944 szef Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego.

Okres powojenny

W latach 1944–1945 prezydent i przewodniczący Rady Narodowej Warszawy.

Jednocześnie należał do najwyższych władz PPR – w latach 1944–1948 był członkiem Komitetu Centralnego i w latach 1945–1948 członkiem Biura Politycznego KC. W 1945 dwukrotnie otrzymał stopień generalski – generała brygady w lutym, generała dywizji w czerwcu. Od 1948 w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, wszedł w skład najwyższych władz partii, został członkiem Komitetu Centralnego i Biura Politycznego KC.

W latach 1945–1949 był wiceministrem obrony narodowej i jednocześnie zastępcą naczelnego dowódcy Wojska Polskiego ds. polityczno-wychowawczych. Od 1949 ministrem – najpierw odbudowy (od kwietnia do maja), następnie budownictwa (od maja do listopada). W listopadzie 1949 został oskarżony o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne i odsunięty od stanowisk państwowych i wykluczony z KC PZPR, pracował jeszcze jako architekt przy odbudowie Wrocławia; w latach 1950–1956 więziony.

Polska Rzeczpospolita Ludowa

Po zwolnieniu w marcu 1956 został zrehabilitowany i przywrócony do działalności państwowej, od października ponownie członek KC (do 1971) i Biura Politycznego KC (do 1970), od października do listopada 1956 wiceminister obrony narodowej i szef Głównego Zarządu Politycznego WP, od listopada minister obrony narodowej (do 1968). W lipcu 1957 został awansowany na generała broni. Od 1961 studiował w Akademii Sztabu Generalnego. W 1963 otrzymał stopień wojskowy Marszałka Polski (był ostatnią osobą, której nadano ten stopień). W latach 1968–1970 Przewodniczący Rady Państwa PRL, a w latach 1968–1971 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W 1970, podczas oficjalnej wizyty Przewodniczącego Rady Państwa Marszałka Polski Mariana Spychalskiego w Pakistanie, doszło do zamachu na jego życie na lotnisku w Karaczi przy użyciu ciężarówki. Udało mu się ujść z życiem. W wyniku zamachu przez przejechanie zginął Wiceminister Spraw Zagranicznych PRL Zygfryd Wolniak. Zamachu dokonał obywatel Pakistanu. Prawdopodobnym celem inspiratorów zamachu z najwyższych pięter partyjnej piramidy było usunięcie Spychalskiego jako etap w planie zmiany grupy rządzącej PRL^{[potrzebne źródło]}. Marszałek Polski M. Spychalski został odsunięty od polityki w wyniku usunięcia ekipy Władysława Gomułki, będącego następstwem wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970. Do końca życia wchodził w skład Rady Naczelnej ZBoWiD.

Śmierć i pogrzeb

Zmarł 7 czerwca 1980 w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie uczestniczyli m.in. przewodniczący Rady Państwa PRL prof. Henryk Jabłoński, członkowie Biura Politycznego KC PZPR: Władysław Kruczek i Stanisław Kania, członkowie Rady Państwa Henryk Szafrański i Stanisław Wroński, minister do spraw kombatantów gen. dyw. Mieczysław Grudzień, a także emerytowani członkowie władz PRL: Władysław Gomułka, Ignacy Loga-Sowiński, Ryszard Strzelecki. Mowę pogrzebową wygłosił minister obrony narodowej PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski.

Od 15 maja 1965 był Członkiem Honorowym Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. 17 marca 1947 przyznano mu (wciąż obowiązujący) tytuł honorowego obywatela Malborka.

Awanse

• generał brygady – luty 1945
• generał dywizji – czerwiec 1945
• generał broni – lipiec 1957
• Marszałek Polski – 7 października 1963

Odznaczenia

• Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Order Budowniczych Polski Ludowej (1961)
• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
• Order Sztandaru Pracy I klasy
• Order Krzyża Grunwaldu II klasy
• Order Krzyża Grunwaldu III klasy
• Krzyż Partyzancki (12 czerwca 1946)
• Medal za Warszawę 1939-1945
• Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk
• Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
• Medal 10-lecia Polski Ludowej
• Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
• Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
• Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
• Medal „Za udział w walkach o Berlin”
• Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
• Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
• Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
• Odznaka „Zasłużonemu Działaczowi ORMO”
• Krzyż Wielki Orderu Korony (Belgia)
• Wielki Krzyż Orderu Białej Róży (Finlandia)
• Order Jugosłowiańskiego Sztandaru (Jugosławia)
• Order Lenina (ZSRR) (1968)
• Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
• Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
• Odznaka „25 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej” (1970, ZSRR)
• Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
• Medal 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (1968, ZSRR)

Przypisy

---

Poprzednik marsz. Konstanty Rokossowski

Minister Obrony Narodowej 1957–1968

Następca gen. dyw. Wojciech Jaruzelski

Poprzednik Edward Ochab

Przewodniczący Rady Państwa 1968–1970

Następca Józef Cyrankiewicz