Wojnicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wojnicz
Herb
Herb Wojnicza
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Wojnicz
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1278
Prawa miejskie 1278–1934 i od 2007
Burmistrz Tadeusz Bąk
Powierzchnia 8,50 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

3428 [1]
403,3 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 14
Kod pocztowy 32-830
Tablice rejestracyjne KTA
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Wojnicz
Wojnicz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wojnicz
Wojnicz
Ziemia 49°57′28″N 20°50′22″E/49,957778 20,839444
SIMC 0836276
Urząd miejski
Rynek 1
32-830 Wojnicz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Wojnicz w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół pw. św. Wawrzyńca
Kościół pw. św. Leonarda

Wojniczmiasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Wojnicz, której jest siedzibą. Wchodzi w skład aglomeracji tarnowskiej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Obszar miasta położony jest na terenie Zapadliska Przedkarpackiego w Kotlinie Sandomierskiej. W niedalekiej odległości od miasta przebiega granica dwóch, wielkich jednostek geologicznych: wspomnianego wyżej zapadliska przedkarpackiego, obejmującego tereny na południe od Wojnicza, oraz nasuniętych na niego, od południa, Karpat fliszowych, reprezentowanych przez Pogórze Karpackie. W większej skali, zachodnia część Wojnicza leży na Wysoczyźnie Wojnickiej będącej częścią Kotliny Sandomierskiej. Wysoczyzna przylega bezpośrednio do progu Pogórza. Jej wierzchowina niejednostajnie opada w kierunku północnym. Była ona również wydzielana jako Podgórze Bocheńskie lub Działy Bocheńskie. Południowo-wschodnia i wschodnia część Wojnicza leży w dolinie Dunajca.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Wojnicz znajduje się w klimatycznej strefie umiarkowanego ciepła, o najwyższych temperaturach w lipcu i sierpniu, a najniższych w styczniu i lutym.

  • średnia roczna temperatura: 8 °C
  • średnia roczna suma opadów: 700–750 mm
  • długość okresu wegetacyjnego: 220 dni

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Występowanie poszczególnych klas gleb na terenie Gminy Wojnicz wyraźnie nawiązuje do litologii skał czwartorzędowych, w mniejszym stopniu skał starszych. W dolinach rzek występują gleby napływowe, zaś na Pogórzu Karpackim i na Wysoczyźnie Wojnickiej przeważają gleby brunatnoziemne, w mniejszym stopniu bielicoziemne. Inne rodzaje gleb występują zdecydowanie rzadziej.

Surowce naturalne[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze Wojnicza występują surowce naturalne, reprezentujące: surowce energetyczne (gaz ziemny), surowce chemiczne (sole kamienne) oraz surowce skalne (kruszywa naturalne i surowce ceramiczne). Oprócz nich występują inne skały, jak np. karpackie piaskowce, syderyty (rudy żelaza), łupki bitumiczne, torfy, wody mineralne (solanki).

Historia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Prastara osada targowa i wczesnośredniowieczny gród kasztelański stąd nazwa posiada liczne poświadczenia źródłowe od XIII w., Woynicze w 1217 r., Woyniz w 1224 r., Woynicz w 1239 r., 1259 r., wg Kazimierza Rymuta i Stanisława Rosponda nazwa dzierżawcza utworzona za pomocą archaicznego słowiańskiego przyrostka -jь od nazwy osobowej Wojnik[2]. Stanisław Rospond zakładał ewentualność wczesnej formy Wojnice, od nazwiska Wojna, skróconej na Wojnic i odmazurzonej na Wojnicz. W XIV wieku ustanowiono tu specjalnego poborcę cła Florzko senior districtus woinicensis. Dokument z 1374 r. wymienia obok Krakowa jako castra et civitates regni Biecz, Sącz (Sądecz), Wiślicę i Wojnicz. W 1388 r. Władysław Jagiełło potwierdził sprzedaż Tarchowa in terra wojnicensi[3].

Osadnictwo na terenie obecnego miasta przybierało na sile w VIII-IX w., a w X w. osada wojnicka zmieniła swój charakter i znaczenie przez fakt powstania grodu osadzonego przez wojów państwa plemiennego, a następnie polskiego. Jedna z legend natomiast mówi, że w X w. wojowie księcia Mieszka I, czy też Bolesława Chrobrego, wznieśli tu modrzewiowe grodzisko. Od tychże wojów osada otrzymała nazwę Wojnicz. Inna związana z Wojniczem podaje, że nim powstała nazwa Wojnicz, w tym miejscu był gród składający się z trzech osad, o wspólnej nazwie Trojnik.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wojnicz posiadał prawa miejskie w latach 1278-1934, odzyskał je z dniem 1 stycznia 2007 r. 3 października 1655 r. odbyła się tu bitwa.

  • 4000–1700 p.n.e. – przejściowe osadnictwo
  • 1700–700 p.n.e. – trwałe, ale nie ciągłe osadnictwo
  • 700–400 p.n.e. – nietrwałe osadnictwo łużyckie
  • X wiek – zasiedlenie osady przez wojów drużyny pierwszych władców Polski, wzniesienie wałów grodu
  • 1109 – wzniesienie kościoła pod wezwaniem św. Wawrzyńca, prawdopodobnie z fundacji Bolesława Krzywoustego jako wotum za zwycięstwo pod Nakłem
  • XII wiek – powstaje kasztelania wojnicka
  • XIII wiek – istnienie komory celnej i targu
  • 1239 – powitanie Kingi, córki króla Węgier, Beli IV, przyszłej żony Bolesława Wstydliwego; Wojnicz prawdopodobnie wtedy otrzymał prawa miejskie
  • 1278 – pierwsza wzmianka o Wojniczu jako mieście, usypanie wałów miejskich
  • 1349 – przeniesienie miasta z prawa średzkiego na magdeburskie przez Kazimierza Wielkiego
  • 1379 – pierwsza wzmianka w źródłach o zniszczeniu miasta przez pożar
  • 1381 – potwierdzenie praw miejskich przez Ludwika Węgierskiego, Wojnicz staje się siedzibą powiatu, powstaje szkoła parafialna
  • 13 września 1394 – wizyta królowej Jadwigi
  • 1427 – zatwierdzenie przywilejów mieszczan przez Władysława Jagiełłę
  • 1465 – wyniesienie probostwa do godności prepozytury, powstanie szkoły kolegiackiej, wzniesienie parafialnego kościoła św. Wawrzyńca w stylu gotyckim
  • 1485 – zniszczenie miasta przez drugi pożar
  • 1503 – uchwalenie na sejmiku Laudum Wojnickiego Ziemi Krakowskiej dotyczącego pospolitego ruszenia
  • 1527 – wydanie zezwolenia przez Zygmunta Starego na budowę pierwszego mostu na Dunajcu przez mieszczan
  • 1530 – założenie Cechu Wielkiego za zgodą Zygmunta Starego
  • 1575 – po raz pierwszy potwierdzony murowany ratusz w rynku, z wieżą, dzwonem i zegarem
  • 3 października 1655 – pomiędzy wojskami polskimi a szwedzkimi zostaje stoczona bitwa pod Wojniczem
  • 19 marca 1657 – wkroczenie do miasta wojsk Rakoczego i jego spalenie
  • 1702 – rajtarzy szwedzcy podpalają miasto z powodu odmowy płacenia kontrybucji Szwedom przez mieszczan
  • 1732 – przywłaszczenie dochodów miasta przez starostę Jakuba Karwowskiego
  • 1739 – powstanie dużego browaru na przedmieściu Zamoście
  • 1751 – utworzenie rozległego archidiakonatu wojnickiego
  • 23 marca 1752 – spłonięcie kolegiaty św. Wawrzyńca
  • 1753 – odbudowa kolegiaty i budowa kaplicy w stylu późnobarokowym
  • 1767 – malowanie fresków rokokowych w kolegiacie przez Jana Neyderfera
  • 1772 – dostanie się pod rządy austriackie w wyniku I rozbioru
  • 1773 – konsekracja kolegiaty przez biskupa krakowskiego Ignacego Kajetana Sołtyka
  • 1800 – Wojnicz staje się siedzibą powiatu wchodzącego w skład cyrkułu bocheńskiego
  • 1831 – zniszczenie miasta i ratuszu przez pożar, budowa pomnika św. Floriana w rynku
  • 1851 – powstanie sądu powiatowego, przekształconego później w grodzki
  • 1856 – budowa Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika, omijającej miasto
  • 1867 – likwidacja powiatu wojnickiego
  • 1895 – pożar miasta
  • 5 listopada 1918 – władze miejskie ogłosiły odzyskanie niepodległości i odrodzenie państwa polskiego
  • 21 października 1928 – wizyta prezydenta Ignacego Mościckiego
  • 1 kwietnia 1935 – utrata praw miejskich
  • 6 września 1939 – wkroczenie wojsk hitlerowskich i okupacja
  • 1942 – masowe aresztowania do obozów koncentracyjnych, eksterminacja Żydów
  • 18 stycznia 1945 – wyzwolenie miasta spod niemieckiej okupacji
  • 1 stycznia 2007 – odzyskanie praw miejskich
  • 18 stycznia 2007 – oficjalne uroczystości związane z odzyskaniem praw miejskich, wizyta premiera Jarosława Kaczyńskiego
  • 9 lipca 2007 – otwarcie obwodnicy w ciągu drogi krajowej nr 94
  • 9 sierpnia 2014 – podniesienia kościoła parafialnego św. Wawrzyńca Męczennika do godności Kolegiaty oraz ogłoszenie powołania do istnienia Kapituły Kolegiackiej przez biskupa Andrzeja Jeża
  • 29 października 2014 – otwarcie obwodnicy miasta w ciągu drogi wojewódzkiej nr 975

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • ul. Jagielońska
    Barokowy (z gotyckim prezbiterium) kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca (XV w.) z zabytkowym wyposażeniem[4]
  • Drewniana dzwonnica przy kościele parafialnym (XVI w.)
  • Drewniany kościół pw. św. Leonarda (wzniesiony lub przebudowany w XVII w.)[5]
  • Neogotycki pałac Dąmbskich (XIX w.), w którym zgromadzono galerię obrazów oraz bogatą kolekcję rycin, monet i medali. Zbiory Dąbskich w 1903 r. przewieziono do Rzeszowa, gdzie do dzisiaj znajdują się w Muzeum Okręgowym. Biblioteka wojnicka zasiliła natomiast zasoby Biblioteki Jagiellońskiej[6].
  • Wały grodziska (X-XI w.) – tzw. „wały kasztelańskie”, rozbudowane w XIII-XV w. częściowo zniszczone w okresie od poł. XVII do końca XIX w.
  • Plebania z l. 1865 – 1867, neorenesansowa
  • Kaplica Matki Boskiej Loretańskiej (1905 r.)i dozorcówka przy bramie wjazdowej
  • Park dworski z 2 poł. XIX w.
  • Dom – przy Rynek 2, z XVIII/XIX w. piętrowy, murowany
  • Dom – przy Rynek 3, z XVIII/XIX w. piętrowy, murowany z sienią przejezdna na parterze
  • Dom – przy Rynek 4, z końca XVIII w. piętrowy, murowany z sienią w przyziemiu
  • Dom – przy Rynek 11, z XVIII/XIX w. parterowy, murowany z sienią
  • Dom – przy Jagiellońska 1, z 1 poł. XIX w – dawny zajazd, adaptowany na koszary pod koniec XIX wieku
  • Pomnik Niepodległości, zwany też Pomnikiem Poległych Wojniczan (1934 r.)
  • Cmentarz komunalny, założony pod koniec XVIII w., z wieloma zabytkowymi nagrobkami
  • Cmentarz wojskowy nr 282 przy ul. Loretańskiej obok Kaplicy Matki Boskiej Loretańskiej

Obiekty nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

  • Ratusz – z końca XV w., spłonął w 1831 r. i nie został odbudowany.
  • Browar – działający na przedmieściu Zamościa, zniszczony podczas działań wojennych I wojny światowej
  • Synagoga – wzniesiona pod koniec XIX w. w miejscu gdzie obecnie znajduje się Dom Grodzki (u zbiegu ul. Długiej i Warszawskiej, spalona podczas II wojny światowej

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Herb Wojnicza – herbem gminy Wojnicz jest w błękitnym polu tarczy godło przedstawiające św. Wawrzyńca w barwie cielistej i srebrnym perizonium na biodrach, rozciągniętego na złotej kracie, po bokach której litery S i L Sanctus Laurentius – Święty Wawrzyniec takiejże barwy.
    Herb nawiązuje do najstarszego wezwania miejscowego kościoła z XI w. Najstarsza zachowana pieczęć z postacią św. Wawrzyńca pochodzi z 1504 r. Herb w obecnej formie został zatwierdzony uchwałą Rady Gminy w 1994 r. Został on plastycznie opracowany przez Dariusza Dessauera z UMCS w Lublinie. Herb pełni podwójną funkcję: jest znakiem miasta i jednocześnie znakiem gminy.
  • Flaga Wojnicza – składa się z trzech stref: strefa górna złota (zastępowana barwą żółtą), pośrodku pas srebrny (zastępowany bielą), a strefa dolna jest błękitna
  • Hymn

Zasłużeni wojniczanie[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Wojniczem[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Brodziński – polski poeta i publicysta
  • Seweryn Goszczyński – polski poeta, publicysta, działacz niepodległościowy
  • Antoni Bronisław Stadnicki – ziemianin, podróżnik, literat, dyplomata w służbie austro-węgierskiej
  • Kazimierz Antoni Gurgul – matematyk, nauczyciel gimnazjalny, pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego, porucznik Wojska Polskiego
  • Karol Estreicher (1827–1908) – dr praw, bibliograf (twórca Bibliografii Polskiej), dyr. Biblioteki Jagiellońskiej, 1862–1868 notariusz w Wojniczu
  • Teofil Żebrawski – urodzony w Wojniczu matematyk, architekt, biolog, archeolog, kartograf, geodeta, bibliograf
  • Stefan Sacha – urodzony w Wojniczu polityk, dziennikarz, poseł na Sejm RP, prezes Zarządu Głównego konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Organem wykonawczym władz jest burmistrz, którym obecnie jest Jacek Kurek. Siedzibą władz jest budynek na ul. Rynek 1, w którym mieszczą się także urzędowe referaty.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1662 rok – 500 mieszkańców
  • 1835 rok – 1200 mieszkańców
  • 1921 rok – 1500 mieszkańców
  • 1961 rok – 2100 mieszkańców
  • 2008 rok – 3509 mieszkańców

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

  • Zielony Park Przemysłowy. W ramach ZPP w Wojniczu powstała podstrefa Tarnobrzeskiej Specjalnej Stefy Ekonomicznej przy drodze międzynarodowej E-4 z dogodnym dostępem komunikacyjnym do tej drogi oraz w sąsiedztwie autostrady A-4. Teren Parku położony jest w północno-zachodniej części miasta Wojnicza, w obszarze który według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wyznaczono funkcję przemysłowo-usługową. Znaczna część tego obszaru to własność komunalna i Skarbu Państwa. Poza korzystną lokalizacją i ulgami fiskalnymi dla inwestorów, atutem Zielonego Parku Przemysłowego są rozwiązania prośrodowiskowe, mające redukować niekorzystny wpływ wzmożonej działalności gospodarczej na środowisko naturalne.

Tranzyt[edytuj | edytuj kod]

Wojnicz leży na skrzyżowaniu dróg: międzynarodowej

i wojewódzkiej

W niedalekiej odległości od miasta przebiega autostrada A4. Zjazd Tarnów-Wschód komunikuje Wojnicz z tym ważnym traktem komunikacyjnym.

Odległości od większych miast Polski:

Miasto posiada bezpośrednie połączenie PKS z Bielsko-Białą, Brzegiem, Buskiem-Zdrój, Cieszynem, Gliwicami, Katowicami, Kielcami, Krakowem, Krynicą Zdrój, Leskiem, Lublinem, Łańcutem, Mielcem, Nowym Sączem, Opolem, Rzeszowem, Stalową Wolą, Tarnobrzegiem, Tarnowem, Wrocławiem, Zakopanem.

Wojnicz posiada 2 obwodnice – północną, leżącą w ciągu drogi nr 94, oraz wschodnią.

Najbliższa stacja PKP znajduje się w Bogumiłowicach, oddalonych 8 km od centrum miasta lub w Tarnowie – 12 km.

Najbliższe lotnisko znajduje się w Krakowie Balicach i Rzeszowie Jasionce.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w Wojniczu.

Większość mieszkańców miasta to wyznawcy religii rzymskokatolickiej. W Wojniczu mieści się siedziba dekanatu wojnickiego, grupującego okoliczne parafie, w tym tutejszą parafię pw. Św. Wawrzyńca. W Wojniczu znajduje się też Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus oraz kościół pw. Św. Leonarda.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

  • Punkt lekarski Centrum Zdrowia Tuchów
  • Wojnickie Centrum Medyczne
  • Pogotowie Ratunkowe

Pożarnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • OSP

Policja[edytuj | edytuj kod]

  • Komisariat Policji Wojnicz – komisariat stanowi element struktury organizacyjnej Komendy Miejskiej Policji w Tarnowie. Obejmuje on swoim zasięgiem także sąsiednią gminę Zakliczyn.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Kino Wawel
  • Gminna Biblioteka Publiczna
  • Gminny Ośrodek Kultury
  • Galeria Findrówka
  • Izba Regionalna
  • Fotoklub Wojnicz – pracownia fotografii artystycznej[9]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Przedszkole
  • Szkoła Podstawowa im. św. Jana Kantego
  • Publiczne Gimnazjum im. św. Kingi
  • Zespół Szkół Licealnych i Technicznych im. Jana Pawła II

Media[edytuj | edytuj kod]

  • „Zeszyty Wojnickie” – kwartalnik, czasopismo historyczne, wychodzące od maja 1992
  • „Merkuriusz Wojnicki” – dwumiesięcznik miasta i gminy Wojnicz, wydawany od kwietnia 2011
  • Nasz Wojnicz – niezależny portal informacyjno-kulturalny[10].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • LKS OLIMPIA Wojnicz – piłka nożna mężczyzn, IV liga Małopolska Wschód
  • UKS PG Wojnicz – sekcja kolarska

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • stadion Olimpii – ul. Warszawska 43
  • boisko „Orlik” – ul. Szkolna
  • hala sportowa – ul. Rolnicza

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Trasy piesze[edytuj | edytuj kod]

  • szlak turystyczny niebieski Wojnicz – Panieńska Góra – Wielka Wieś – 8 km
  • szlak turystyczny zielony Wojnicz – Jaworsko -Wilkówka – 10 km
  • Droga Świętego Jakuba

Przypisy

  1. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r.Stan w dniu 31 XII.
  2. Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław 1980, s. 267.
  3. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 433.
  4. Informacje o kościele św. Wawrzyńca w Wojniczu na stronie „Kościoły Zabytkowe Diecezji Tarnowskiej” [1].
  5. Informacje o kościele św. Leonarda w Wojniczu na stronie „Kościoły Zabytkowe Diecezji Tarnowskiej” [2].
  6. Marek Żukow-Karczewski, Rezydencje – muzea: Spuścizna europejskiej kultury w Polsce, „AURA”, nr 7/1991 r.
  7. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin  2010, ISBN 978-83-89976-40-6, s. 25, 28 i 29
  8. Materiały do biografii, genealogii i historii rodu Kostków, herbu Dąbrowa. Zeszyt nr 2. Wyd. Stowarzyszenie rodu Kostków. Białystok - Koszalin 2014, s. 7, 8 i 9
  9. Fotum
  10. Nasz Wojnicz

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]