Wojnicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Wojnicz
Herb
Herb Wojnicza
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Wojnicz
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1278
Prawa miejskie 1278–1934 i od 2007
Burmistrz Jacek Kurek
Powierzchnia 8,50 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

3428 Red Arrow Down.svg [1]
403,3 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 14
Kod pocztowy 32-830
Tablice rejestracyjne KTA
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Wojnicz
Wojnicz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wojnicz
Wojnicz
Ziemia 49°58′N 20°50′E/49,966667 20,833333Na mapach: 49°58′N 20°50′E/49,966667 20,833333
SIMC 0836276
Urząd miejski
Rynek 1
32-830 Wojnicz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Wojnicz w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół pw. św. Wawrzyńca
Kościół pw. św. Leonarda

Wojniczmiasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Wojnicz, której jest siedzibą. Wchodzi w skład aglomeracji tarnowskiej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Obszar miasta położony jest na terenie Zapadliska Przedkarpackiego w Kotlinie Sandomierskiej. W niedalekiej odległości od miasta przebiega granica dwóch, wielkich jednostek geologicznych: wspomnianego wyżej zapadliska przedkarpackiego, obejmującego tereny na południe od Wojnicza, oraz nasuniętych na niego, od południa, Karpat fliszowych, reprezentowanych przez Pogórze Karpackie. W większej skali, zachodnia część Wojnicza leży na Wysoczyźnie Wojnickiej będącej częścią Kotliny Sandomierskiej. Wysoczyzna przylega bezpośrednio do progu Pogórza. Jej wierzchowina niejednostajnie opada w kierunku północnym. Była ona również wydzielana jako Podgórze Bocheńskie lub Działy Bocheńskie. Południowo-wschodnia i wschodnia część Wojnicza leży w dolinie Dunajca.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Wojnicz znajduje się w klimatycznej strefie umiarkowanego ciepła, o najwyższych temperaturach w lipcu i sierpniu, a najniższych w styczniu i lutym.

  • średnia roczna temperatura: 8 °C
  • średnia roczna suma opadów: 700–750 mm
  • długość okresu wegetacyjnego: 220 dni

Historia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Prastara osada targowa i wczesnośredniowieczny gród kasztelański stąd nazwa posiada liczne poświadczenia źródłowe od XIII w., Woynicze w 1217 r., Woyniz w 1224 r., Woynicz w 1239 r., 1259 r., wg Kazimierza Rymuta i Stanisława Rosponda nazwa dzierżawcza utworzona za pomocą archaicznego słowiańskiego przyrostka -jь od nazwy osobowej Wojnik[2]. Stanisław Rospond zakładał ewentualność wczesnej formy Wojnice, od nazwiska Wojna, skróconej na Wojnic i odmazurzonej na Wojnicz. W XIV wieku ustanowiono tu specjalnego poborcę cła Florzko senior districtus woinicensis. Dokument z 1374 r. wymienia obok Krakowa jako castra et civitates regni Biecz, Sącz (Sądecz), Wiślicę i Wojnicz. W 1388 r. Władysław Jagiełło potwierdził sprzedaż Tarchowa in terra wojnicensi[3].

Osadnictwo na terenie obecnego miasta przybierało na sile w VIII-IX w., a w X w. osada wojnicka zmieniła swój charakter i znaczenie przez fakt powstania grodu osadzonego przez wojów państwa plemiennego, a następnie polskiego. Jedna z legend natomiast mówi, że w X w. wojowie księcia Mieszka I, czy też Bolesława Chrobrego, wznieśli tu modrzewiowe grodzisko. Od tychże wojów osada otrzymała nazwę Wojnicz. Inna związana z Wojniczem podaje, że nim powstała nazwa Wojnicz, w tym miejscu był gród składający się z trzech osad, o wspólnej nazwie Trojnik.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wojnicz posiadał prawa miejskie w latach 1278-1934, odzyskał je z dniem 1 stycznia 2007 r. 3 października 1655 r. odbyła się tu bitwa.

  • 4000–1700 p.n.e. – przejściowe osadnictwo
  • 1700–700 p.n.e. – trwałe, ale nie ciągłe osadnictwo
  • 700–400 p.n.e. – nietrwałe osadnictwo łużyckie
  • X wiek – zasiedlenie osady przez wojów drużyny pierwszych władców Polski, wzniesienie wałów grodu
  • 1109 – wzniesienie kościoła pod wezwaniem św. Wawrzyńca, prawdopodobnie z fundacji Bolesława Krzywoustego jako wotum za zwycięstwo pod Nakłem
  • XII wiek – powstaje kasztelania wojnicka
  • XIII wiek – istnienie komory celnej i targu
  • 1239 – powitanie Kingi, córki króla Węgier, Beli IV, przyszłej żony Bolesława Wstydliwego; Wojnicz prawdopodobnie wtedy otrzymał prawa miejskie
  • 1278 – pierwsza wzmianka o Wojniczu jako mieście, usypanie wałów miejskich
  • 1349 – przeniesienie miasta z prawa średzkiego na magdeburskie przez Kazimierza Wielkiego
  • 1379 – pierwsza wzmianka w źródłach o zniszczeniu miasta przez pożar
  • 1381 – potwierdzenie praw miejskich przez Ludwika Węgierskiego, Wojnicz staje się siedzibą powiatu, powstaje szkoła parafialna
  • 13 września 1394 – wizyta królowej Jadwigi
  • 1427 – zatwierdzenie przywilejów mieszczan przez Władysława Jagiełłę
  • 1465 – wyniesienie probostwa do godności prepozytury, powstanie szkoły kolegiackiej, wzniesienie parafialnego kościoła św. Wawrzyńca w stylu gotyckim
  • 1485 – zniszczenie miasta przez drugi pożar
  • 1503 – uchwalenie na sejmiku Laudum Wojnickiego Ziemi Krakowskiej dotyczącego pospolitego ruszenia
  • 1527 – wydanie zezwolenia przez Zygmunta Starego na budowę pierwszego mostu na Dunajcu przez mieszczan
  • 1530 – założenie Cechu Wielkiego za zgodą Zygmunta Starego
  • 1575 – po raz pierwszy potwierdzony murowany ratusz w rynku, z wieżą, dzwonem i zegarem
  • 3 października 1655 – pomiędzy wojskami polskimi a szwedzkimi zostaje stoczona bitwa pod Wojniczem
  • 19 marca 1657 – wkroczenie do miasta wojsk Rakoczego i jego spalenie
  • 1702 – rajtarzy szwedzcy podpalają miasto z powodu odmowy płacenia kontrybucji Szwedom przez mieszczan
  • 1732 – przywłaszczenie dochodów miasta przez starostę Jakuba Karwowskiego
  • 1739 – powstanie dużego browaru na przedmieściu Zamoście
  • 1751 – utworzenie rozległego archidiakonatu wojnickiego
  • 23 marca 1752 – spłonięcie kolegiaty św. Wawrzyńca
  • 1753 – odbudowa kolegiaty i budowa kaplicy w stylu późnobarokowym
  • 1767 – malowanie fresków rokokowych w kolegiacie przez Jana Neyderfera
  • 1772 – dostanie się pod rządy austriackie w wyniku I rozbioru
  • 1773 – konsekracja kolegiaty przez biskupa krakowskiego Ignacego Kajetana Sołtyka
  • 1800 – Wojnicz staje się siedzibą powiatu wchodzącego w skład cyrkułu bocheńskiego
  • 1831 – zniszczenie miasta i ratuszu przez pożar, budowa pomnika św. Floriana w rynku
  • 1851 – powstanie sądu powiatowego, przekształconego później w grodzki
  • 1856 – budowa Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika, omijającej miasto
  • 1867 – likwidacja powiatu wojnickiego
  • 1895 – pożar miasta
  • 5 listopada 1918 – władze miejskie ogłosiły odzyskanie niepodległości i odrodzenie państwa polskiego
  • 21 października 1928 – wizyta prezydenta Ignacego Mościckiego
  • 1 kwietnia 1935 – utrata praw miejskich
  • 6 września 1939 – wkroczenie wojsk hitlerowskich i okupacja
  • 1942 – masowe aresztowania do obozów koncentracyjnych, eksterminacja Żydów
  • 18 stycznia 1945 – wyzwolenie miasta spod niemieckiej okupacji
  • 1 stycznia 2007 – odzyskanie praw miejskich
  • 18 stycznia 2007 – oficjalne uroczystości związane z odzyskaniem praw miejskich, wizyta premiera Jarosława Kaczyńskiego
  • 9 lipca 2007 – otwarcie obwodnicy w ciągu drogi krajowej nr 94

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Barokowy (z gotyckim prezbiterium) kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca (XV w.) z zabytkowym wyposażeniem[4]
  • Drewniana dzwonnica przy kościele parafialnym (XVI w.)
  • Drewniany kościół pw. św. Leonarda (wzniesiony lub przebudowany w XVII w.)[5]
  • Neogotycki pałac Dąmbskich (XIX w.), w którym zgromadzono galerię obrazów oraz bogatą kolekcję rycin, monet i medali. Zbiory Dąbskich w 1903 r. przewieziono do Rzeszowa, gdzie do dzisiaj znajdują się w Muzeum Okręgowym. Biblioteka wojnicka zasiliła natomiast zasoby Biblioteki Jagiellońskiej[6].
  • Wały grodziska (X-XI w.) – tzw. „wały kasztelańskie”, rozbudowane w XIII-XV w. częściowo zniszczone w okresie od poł. XVII do końca XIX w.
  • Plebania z l. 1865 – 1867, neorenesansowa
  • Kaplica Matki Boskiej Loretańskiej (1905 r.)i dozorcówka przy bramie wjazdowej
  • Park dworski z 2 poł. XIX w.
  • Dom – przy Rynek 2, z XVIII/XIX w. piętrowy, murowany
  • Dom – przy Rynek 3, z XVIII/XIX w. piętrowy, murowany z sienią przejezdna na parterze
  • Dom – przy Rynek 4, z końca XVIII w. piętrowy, murowany z sienią w przyziemiu
  • Dom – przy Rynek 11, z XVIII/XIX w. parterowy, murowany z sienią
  • Dom – przy Jagiellońska 1, z 1 poł. XIX w – dawny zajazd, adaptowany na koszary pod koniec XIX wieku
  • Pomnik Niepodległości, zwany też Pomnikiem Poległych Wojniczan (1934 r.)
  • Cmentarz komunalny, założony pod koniec XVIII w., z wieloma zabytkowymi nagrobkami
  • Cmentarz wojskowy nr 282 przy ul. Loretańskiej obok Kaplicy Matki Boskiej Loretańskiej

Obiekty nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

  • Ratusz – z końca XV w., spłonął w 1831 r. i nie został odbudowany.
  • Browar – działający na przedmieściu Zamościa, zniszczony podczas działań wojennych I wojny światowej
  • Synagoga – wzniesiona pod koniec XIX w. w miejscu gdzie obecnie znajduje się Dom Grodzki (u zbiegu ul. Długiej i Warszawskiej, spalona podczas II wojny światowej

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Herb Wojnicza – herbem gminy Wojnicz jest w błękitnym polu tarczy godło przedstawiające św. Wawrzyńca w barwie cielistej i srebrnym perizonium na biodrach, rozciągniętego na złotej kracie, po bokach której litery S i L Sanctus Laurentius – Święty Wawrzyniec takiejże barwy.
    Herb nawiązuje do najstarszego wezwania miejscowego kościoła z XI w. Najstarsza zachowana pieczęć z postacią św. Wawrzyńca pochodzi z 1504 r. Herb w obecnej formie został zatwierdzony uchwałą Rady Gminy w 1994 r. Został on plastycznie opracowany przez Dariusza Dessauera z UMCS w Lublinie. Herb pełni podwójną funkcję: jest znakiem miasta i jednocześnie znakiem gminy.
  • Flaga Wojnicza – składa się z trzech stref: strefa górna złota (zastępowana barwą żółtą), pośrodku pas srebrny (zastępowany bielą), a strefa dolna jest błękitna
  • Hymn

Zasłużeni wojniczanie[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Wojniczem[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Brodziński – polski poeta i publicysta
  • Seweryn Goszczyński – polski poeta, publicysta, działacz niepodległościowy
  • Antoni Bronisław Stadnicki – ziemianin, podróżnik, literat, dyplomata w służbie austro-węgierskiej
  • Kazimierz Antoni Gurgul – matematyk, nauczyciel gimnazjalny, pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego, porucznik Wojska Polskiego
  • Karol Estreicher (1827–1908) – dr praw, bibliograf (twórca Bibliografii Polskiej), dyr. Biblioteki Jagiellońskiej, 1862–1868 notariusz w Wojniczu
  • Teofil Żebrawski - urodzony w Wojniczu matematyk, architekt, biolog, archeolog, kartograf, geodeta, bibliograf
  • Stefan Sacha - urodzony w Wojniczu polityk, dziennikarz, poseł na Sejm RP, prezes Zarządu Głównego konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego
  • Kasztelanowie wojniccy:

1. Śmił 1217, 2. Dzierżykraj 1229, 3. Sąd 1233–1236, 4. Piotr 1243–1256, 5. Jakub 1256–1259, 6. Skarbimir 1275–1277, 7. Świetosław 1284, 8. Andrzej 1285–1287, 9. Klemens 1290–1292, 10. Andrzej 1317, 11. Warsz 1329–1343, 12. Jan 1345–1360, 13. Piotr 1361–1366, 14. Zawisza Gamrat 1366–1376, 15. Jan z Tęczyna Tęczyński 1379–1398, 16. Mikołaj Białucha 1399–1410, 17. Andrzej z Tęczyna Tęczyński 1410–1411, 18. Dobiesław z Oleśnicy i Sienna Oleśnicki 1411–1433, 19. Domarat z Kobylan Kobylański 1433–1435, 20. Jan z Tęczyna Tęczyński 1435–1437, 21. Klemens Wątróbka ze Strzelec 1437–1438, 22. Rafał z Tarnowa 1439–1441, 23. Mikołaj z Ossolina 1442–1459, 24. Dobiesław Kmita z Wiśnicza 1460–1463, 25. Jan Amor z Tarnowa Tarnowski 1464–1477, 26. Jan Feliks z Tarnowa Tarnowski 1479, 27. Andrzej z Tęczyna Tęczyński 1479–1502, 28. Jakub Siekulicki 1503–1512, 29. Andrzej Kościelecki 1513–1515, 30. Mikołaj Jordan 1515–1521, 31. Jan Amor Tarnowski 1522–1527, 32. Piotr Kmita Sobieński 1527–1532, 33. Mikołaj Wolski 1532–1535, 34. Jan Tęczyński 1535–1542, 35. Jan Spytek Tarnowski 1542–1550, 36. Stanisław Maciejowski 1550–1553, 37. Mikołaj Myszkowski 1554–1557, 38. Jan Krzysztof Tarnowski 1558–1567, 39. Piotr Zborowski 1567–1568, 40. Mikołaj Mielecki 1569, 41. Hieronim Ossoliński 1569–1570, 42. Jan Tęczyński 1571–1593, 43. Piotr Myszkowski 1593–1598, 44. Zygmunt Myszkowski 1598–1603, 45. Sebastian Lubomirski 1603–1613, 46. Jan Firlej 1613–1614, 47. Piotr Firlej 1614–1617, 48. Mikołaj Firlej 1618–1632, 49. Krzysztof Koryciński 1633–1636, 50. Krzysztof Ossoliński 1636–1638, 51. Piotr Szyszkowski 1638–1645, 52. Michał Stanisław Tarnowski 1645–1655, 53. Jan Wielopolski 1655–1667, 54. Stanisław Skarszewski 1667–1685, 55. Paweł Stokowski 1685–1686, 56. Franciszek Jordan 1687–1694, 57. Franciszek Załuski 1694–1695, 58. Przecław Stefan Szembek 1695–1702, 59. Jan Mikołaj Dąmbski 1702–1707, 60. Franciszek Dembiński 1707–1727, 61. Piotr Konstanty Stadnicki 1728–1745, 62. Franciszek Stanisław Ksawery Szwarcenberg Czerny 1746–1760, 63. Adam Jordan 1760–1763, 64. Stanisław Kostka Marcin Dembiński 1764–1779, 65. Wojciech Kluszewski 1779, 66. Piotr Józef Małachowski 1780–1782, 67. Piotr z Alkantary Ożarowski 1781–1794.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto ma 14 jednostek pomocniczych zwanych sołectwami: Biadoliny Radłowskie, Dębina Łętowska, Dębina Zakrzowska, Grabno, Isep, Łopoń, Łukanowice, Milówka, Olszyny, Rudka, Sukmanie, Wielka Wieś, Więckowice, Zakrzów.

Organem wykonawczym władz jest burmistrz, którym obecnie jest Jacek Kurek. Siedzibą władz jest budynek na ul. Rynek 1, w którym mieszczą się także urzędowe referaty.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1662 rok – 500 mieszkańców
  • 1835 rok – 1200 mieszkańców
  • 1921 rok – 1500 mieszkańców
  • 1961 rok – 2100 mieszkańców
  • 2008 rok – 3509 mieszkańców

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

  • Zielony Park Przemysłowy

W ramach ZPP w Wojniczu powstała podstrefa Tarnobrzeskiej Specjalnej Stefy Ekonomicznej przy drodze międzynarodowej E-4 z dogodnym dostępem komunikacyjnym do tej drogi oraz w sąsiedztwie autostrady A-4. Teren Parku położony jest w północno-zachodniej części miasta Wojnicza, w obszarze który według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wyznaczono funkcję przemysłowo-usługową. Znaczna część tego obszaru to własność komunalna i Skarbu Państwa.

Tranzyt[edytuj | edytuj kod]

Wojnicz leży na skrzyżowaniu dróg: międzynarodowej

i wojewódzkiej

Odległości od większych miast Polski:

Miasto posiada bezpośrednie połączenie PKS z Bielsko-Białą, Brzegiem, Buskiem-Zdrój, Cieszynem, Gliwicami, Katowicami, Kielcami, Krakowem, Krynicą Zdrój, Leskiem, Lublinem, Łańcutem, Mielcem, Nowym Sączem, Opolem, Rzeszowem, Stalową Wolą, Tarnobrzegiem, Tarnowem, Wrocławiem, Zakopanem.

Wojnicz posiada 2 obwodnice – północną, leżącą w ciągu drogi nr 94, oraz wschodnią (obecnie w budowie).

Najbliższa stacja PKP znajduje się w Bogumiłowicach, oddalonych 8 km od centrum miasta lub w Tarnowie – 12 km.

Najbliższe lotnisko znajduje się w Krakowie Balicach i Rzeszowie Jasionce.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców miasta to wyznawcy religii rzymskokatolickiej. W Wojniczu mieści się siedziba dekanatu wojnickiego, grupującego okoliczne parafie, w tym tutejszą parafię pw. Św. Wawrzyńca. W Wojniczu znajduje się też Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus oraz kościół pw. Św. Leonarda.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

  • Punkt lekarski Centrum Zdrowia Tuchów
  • Wojnickie Centrum Medyczne
  • Pogotowie Ratunkowe

Pożarnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • OSP

Policja[edytuj | edytuj kod]

  • Komisariat Policji Wojnicz

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Kino Wawel
  • Gminna Biblioteka Publiczna
  • Gminny Ośrodek Kultury
  • Galeria Findrówka
  • Izba Regionalna
  • Fotum – Fotoklub Wojnicz – pracownia fotografii artystycznej działająca w Wojniczu od 2000 roku.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Przedszkole
  • Szkoła Podstawowa im. św. Jana Kantego
  • Publiczne Gimnazjum im. św. Kingi
  • Zespół Szkół Licealnych i Technicznych im. Jana Pawła II

Media[edytuj | edytuj kod]

  • kwartalnik „Zeszyty Wojnickie”, czasopismo historyczne, wychodzące od maja 1992
  • „Merkuriusz Wojnicki”, dwumiesięcznik miasta i gminy Wojnicz, wydawany od kwietnia 2011
  • Nasz Wojnicz - niezależny portal informacyjno - kulturalny, relacje wideo z życia gminy jak również nagrania sesji Rady Miejskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • LKS OLIMPIA Wojnicz – piłka nożna mężczyzn, IV liga Małopolska Wschód
  • UKS PG Wojnicz – sekcja kolarska

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • stadion Olimpii
  • boisko „Orlik”
  • hala sportowa

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Trasy piesze[edytuj | edytuj kod]

  • szlak turystyczny niebieski Wojnicz – Panieńska Góra – Wielka Wieś – 8 km
  • szlak turystyczny zielony Wojnicz – Jaworsko -Wilkówka – 10 km
  • Droga Świętego Jakuba

Przypisy

  1. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r.Stan w dniu 31 XII.
  2. Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław 1980, s. 267.
  3. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 433.
  4. Informacje o kościele św. Wawrzyńca w Wojniczu na stronie „Kościoły Zabytkowe Diecezji Tarnowskiej” [1].
  5. Informacje o kościele św. Leonarda w Wojniczu na stronie „Kościoły Zabytkowe Diecezji Tarnowskiej” [2].
  6. Marek Żukow-Karczewski, Rezydencje – muzea: Spuścizna europejskiej kultury w Polsce, „AURA”, nr 7/1991 r.
  7. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin  2010, ISBN 978-83-89976-40-6, s. 25, 28 i 29

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]