Mrzygłód

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Mrzygłodu, dawnego miasta w woj. podkarpackim. Zobacz też: Mrzygłód, również dawne miasto, ale w woj. śląskim.
Mrzygłód
Herb
Herb Mrzygłodu
Pomnik Władysława Jagiełły w Mrzygłodzie
Pomnik Władysława Jagiełły w Mrzygłodzie
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Sanok
Liczba ludności (2006) 448
Strefa numeracyjna (+48) 13
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0359391
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Mrzygłód
Mrzygłód
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mrzygłód
Mrzygłód
Ziemia 49°37′09″N 22°16′21″E/49,619167 22,272500Na mapach: 49°37′09″N 22°16′21″E/49,619167 22,272500
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Mrzygłódwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Sanok, nad rzeką San. Od października 1939 do sierpnia 1944 wieś była siedzibą urzędu gminy w powiecie sanockim.

Do 1954 roku istniała gmina Mrzygłód. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W latach 1340-1772 wieś należała do ziemi sanockiej, województwa ruskiego. W okresie I Rzeczypospolitej – Mrzygłód należał do tzw. królewszczyzn a od roku 1772 stał się własnością dóbr kameralnych rządu austriackiego – do roku 1914 wieś leżała w powiecie sanockim, austriackiej prowincji Galicja. Następnie do roku 1939 wieś leżała w powiecie sanockim, województwa lwowskiego.

Mrzygłód otrzymał prawa miejskie na prawie magdeburskim w 1425 roku. Pierwszymi dzierżawcami królewskimi byli Pileccy, którzy za panowania księcia Władysława Opolczyka zamienili tę osadę na Kańczugę i Tyczyn. Od XV wieku większość ludności we wsi była niemiecka.

Około roku 1424 dzierżawcą żup solnych był tu Matjasz ze Zboisk „zupparius salis de Tirawa” – szlachcic polski herbu Gozdawa. Po śmierci Matjasza dobra tyrawskie do roku ok. 1465 dziedziczył jego syn Piotr ze Zboisk wraz z braćmi Janem oraz Jerzym. Następnie bracia odsprzedają wójtostwo Tyrawę (Mrzygłód) Johanowi, podżupnikowi przemyskiemu za 300 florenów tureckich (1 floren = 70 groszy) lub 100 grzywien. Około roku 1510 wójtostwo dzierżawił Albert, który złożył swój podpis z okazji fundacji kościoła parafialnego w Hoczwi. Był Mrzygłód w świetle zachowanych źródeł widownią burzliwych wystąpień mieszczan przeciw szlacheckiej administracji na terenie ziemi sanockiej. Na początku XVII w. tyrawianie walczyli o likwidację regularnej pańszczyzny i innych form renty odróbkowej. Bronili się ponadto przed zachłannością dzierżawcy, Jana Zaporskiego, który jak wynika z mandatu królewskiego z 21 czerwca 1602, przejął w swe dobra "dochody miejskie z arendy ratusza i szynkowania gorzałki".

Miejscowość była w tym czasie lokalnym ośrodkiem rzemiosła i wymiany towarowej na trakcie handlowym, wiodącym doliną Sanu, a także miejscem załadunku na statki, soli pochodzącej z salin znajdujących się na terenie Gór Słonnych. W XIX i XX wieku Mrzygłód znany był z garncarstwa.

Po najeździe tatarskim, w roku 1624[1], miasteczko zaczęło powoli podupadać. Zniszczony i wyludniony Mrzygłód utracił po I wojnie światowej prawa miejskie (w 1919).

W czasie okupacji działała tu Placówka AK, jej dowódcą był Franciszek Mandzelowski „Załas”.

Starostwo mrzygłodzkie (historyczne)[edytuj | edytuj kod]

Do roku 1772 Mrzygłód był siedzibą starostwa niegrodowego do którego należały wsie Dębna, Ulucz, Hruszówka, Graszówka (Hroszówka), Dobra i Szczawne oraz wójtostwa Turzańsk, Prełuki, Duszatyn, Mików, Wola Michowa, Smolnik, Szczerbatówka, Balnica, Solina, Rozłuki, Czystohorb, Jawornik, Rzepedź (Rzepeck) i Ustrzyki Górne. Jako dobra kameralne rządu austriackiego starostwo mrzygłodzkie zostało następnie rozsprzedane prywatnym osobom. W roku 1758 tenutarjuszem starostwa był Ignacy z Chyrowa Romer [2], [3].

Toponimika nazwy[edytuj | edytuj kod]

Mrzygłód, zwany pierwotnie Tyrawą, Tirawa, a później Tyrawą Królewską (niem. Königlich Thirau). Od 1616 w użyciu były dwie nazwy Mrzygłód oraz Miasteczko.

Archeologia[edytuj | edytuj kod]

Odkryto tu 4 monety rzymskie m.in follisy Licyniusza St. i Licyniusza Mł.[4].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • W latach 1934-1939 nauczycielem i kierownikiem ówczesnej szkoły powszechnej w Mrzygłodzie był Ferdynand Piwowar, później zamordowany w ramach zbrodni katyńskiej.
  • Obecnie istnieje Szkoła Podstawowa im. Króla Władysława Jagiełły w Mrzygłodzie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1589 – ok. 210 mieszkańców
  • 1799 – 800 mieszkańców (w tym 68 Żydów należących do kahału leskiego)
  • 1900 – 700 mieszkańców (w tym 72 Żydów należących do sanockiej gminy wyznaniowej)
  • 1921 – 675 mieszkańców (w tym 60 Żydów)

Religia[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Oryginalna, drewniana, zabudowa wokół rynku z XIX i początków XX wieku, w charakterystycznym, miejskim, układzie przestrzennym.
  • Przy zachodniej pierzei rynku znajduje się zabytkowy kościół łaciński wybudowany w latach 1415-1424, obecnie pw. Rozesłania Apostołów.
  • Z dawnej żydowskiej zabudowy do dnia dzisiejszego zachował się tzw. klojz.
  • Opuszczona cerkiew greckokatolicka.

Do zachowania obecnej struktury przestrzennej miejscowości przyczyniły się plany utworzenia zalewu, na terenie, na którym położony jest m.in. Mrzygłód, co pociągnęło za sobą zakaz budowy nowych obiektów.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Nie ustawały napady tatarskie jako odpowiedź na wyprawy kozackie. W latach 1623 i 1624 Tatarzy dotarli niemal po Wisłę, rabując kraj i uprowadzając jasyr." [w:] Gierowski, J.A. Historia Polski, 1505-1764, 1988
  2. Akta sprawy granicznej między wsią Ulucz w ekonomii samborskiej a wsią królewską Hruszówka ([[Hroszówka (powiat brzozowski)|]]) [pow. sanocki] w posesji Ignacego Romera [1755-1767] AGAD sygn. 649
  3. Hruszówka ([[Hroszówka (powiat brzozowski)|]])- jeszcze w XIX wieku przysiółek wsi Ulucza na prawym brzegu Sanu
  4. Andrzej Kunisz. Chronologia napływu pieniądza rzymskiego na ziemie Małopolski. str. 148
  5. "Zmagania symbolicznie odnosiły się do turnieju zorganizowanego z okazji zaślubin Jagiełły z Elżbietą Granowską" w: Konny Turniej Rycerski. esanok.pl. 2012

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]