Chlorprotiksen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chlorprotiksen
Chlorprotiksen Chlorprotiksen
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C18H18ClNS
Masa molowa 315,86 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 113-59-7
6469-93-8 (chlorowodorek)
PubChem 667467[5]
DrugBank DB01239[3]
Podobne związki
Podobne związki chloropromazyna
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC N05 AF03

Chlorprotiksen (inaczej chlorprotyksen, rzadziej chloroprotiksen, ang. chlorprothixene, łac. chlorprothixenum) – organiczny związek chemiczny, neuroleptyk z grupy pochodnych tioksantenu, wprowadzony do lecznictwa w roku 1959 pod nazwą handlową Truxal przez duńską firmę H. Lundbeck. Wykazuje silne działanie uspokajające, słabe przeciwpsychotyczne, słabe przeciwautystyczne i bardzo słabe przeciwdepresyjne. Związek znalazł zastosowanie w leczeniu urojeń z pobudzeniem psychomotorycznym i obniżeniem nastroju, a również w leczeniu niektórych zespołów depresyjnych, zwłaszcza przebiegających z nasilonymi stanami lękowymi i niepokojem oraz w stanach psychotycznych, w tym psychozach alkoholowych i starczych. Pod względem budowy chemicznej związek podobny do chloropromazyny[6][7][8][9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszymi lekami przeciwpsychotycznymi były pochodne fenotiazyny. Odkryto, że pewne substancje o działaniu antyhistaminowym powodują nie tylko uspokojenie pacjenta, ale również łagodzą objawy manii, majaczenia, a nawet psychoz[10].

Chcąc ominąć prawo patentowe chroniące pochodne fenotiazyny, firma Lundbeck podjęła się wprowadzenia na rynek innych, podobnych substancji. Wybór padł na tioksanteny. O ile fenotiazyny posiadały w środkowym pierścieniu prócz siarki atom azotu, tioksanteny miały w tym miejscu atom węgla. Synteza tioksantenów nie przedstawiała wiekszych trudności. Wykorzystano w niej kwas salicylowy, stosowany po II wojnie światowej w terapii świerzbu. W efekcie w 1957 powstał chlorprotiksen[11].

Nowy związek wprowadzono na rynek pod nazwą Truxal. Ukuto ją od belgijskiego magika Truxa, specjalizującego się w zgadywaniu cudzych myśli[11].

Budowa chemiczna[edytuj | edytuj kod]

Model cząsteczki chlorprotiksenu

Chlorprotiksen zalicza się do pochodnych tioksantenu. Są to neuroleptyki o cząsteczce trójpierścieniowej, wykazującej izomerię geometryczną[12].

Budową cząsteczki przypomina imipraminę[13].

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Chlorprotiksen należy do leków antypsychotycznych pierwszej generacji[14].

Chlorprotiksen jest silnym antagonistą następujących receptorów:

Najsilniej chlorprotiksen wiąże się z receptorami α1, słabiej z D2, M i 5-HT2A, jeszcze słabiej zaś z D1 i D4[20]. Jednakże działanie leków antypsychotycznych polega głównie na interakcji z receptorem D2, co potwierdza redukcja pobudzenia wywołanego apomorfiną (agonista receptorów D2) u szczurów. W przypadku chlorprotiksenu spadek pobudzenia następował po średniej dawce 0,194 mg/kg, całkowite jego ustąpienie po 21,5 mg'kg (lek podawano podskórnie). Lokuje to chlorprotiksen wśród antagonistów o średnim potencjale blokowania receptora D2[21].

Działanie[edytuj | edytuj kod]

Działanie przeciwpsychotyczne leku jest słabe[22]. Działanie chlorprotiksenu najbardziej przypomina działanie tiorydazyny[11]. W efekcie działają one bardziej jak anksjolityki, niż neuroleptyki[23].

Terapia[edytuj | edytuj kod]

W leczeniu przeciwpsychotycznym stosuje się dziennie od 50[22][12]-100[20] do 400[22][12]-600[20] mg chlorprotiksenu. Jednakże lek słabo działa na objawy psychotyczne[22].

Wobec tego wykorzystuje się go raczej w terapii niepokoju i nasennie, zwłaszca w małych dawkach u osób starszych[22]. Skutecznie łagodzi pobudzenie, lęk, objawy depresji. Wykorzytuje się go w leczeniu zaburzeń nerwicowych, zaburzeń osobowości i w zależności alkoholowej, w przypadkach majaczenia[12], a także w przypadku drażliwości, lęku i niepokoju w terapii uzależnienia od kanabinoli[24].

Forma depot nie występuje[12].

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej występujące działania niepożądane to senność, bóle i zawroty głowy, zmęczenie, niedociśnienie ortostatyczne, zaparcia, zwiększenie masy ciała, niezbyt często występuje dystonia, akatyzja i suchość w jamie ustnej. Obserwowano tachykardię (przy nagłym zwiększeniu dawki), reakcje fototoksyczne[25] oraz zależną od dawki, odwracalną polineuropatię[26].

W przypadku stosowania leku przeciwko objawom psychotycznym najważniejszym objawem ubocznym jest sedacja[22]. Natomiast działanie pozapiramidowe nie jest zbyt silne[20]. Ogólnie pochodne tioksantenu przewyższają bezpieczeństwem fenotiozyny, prawdopodobnie z uwagi na silne blokowanie receptora D1, ale też D4. W przeciwieństwie do pochodnych fenotiazyny czy też butyrofenonu nie pogarszają depresji. W przypadku chlorprotiksenu można mówić nawet o niewielkim działaniu przeciwdepresyjnym[12].

Interakcje[edytuj | edytuj kod]

Prócz interakcji typowych dla neuroleptyków (np. wzajemne nasilenie działania z astemizolem[27], nasilenie działania na układ pozapiramidowe przy połączeniu z rezerpiną, metoklopramidem, tetrabenazyną, nasilenie działań narkotycznych analgetyków, zwiększenie neurotoksyczności przy połączeniu z litem, nasilenie działań niepożądanych przez dodanie indometacyny[28]) chlorprotiksen wstępuje w dodatkowe interakcje:

  • osłabia działanie insuliny, zwiększając siłę własnego[27]

Prowadzi się też badania nad interakcją chlorprotiksenu i chlorochiny, leku przeciwmalarycznego. Dokładniej chodzi o uczulanie na chlorochinę[13].

Preparaty[edytuj | edytuj kod]

Preparaty dostępne w Polsce
  • Chlorprothixen Zentiva

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Chlorprotiksen (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-07-07].
  2. Chlorprotiksen (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-07-07].
  3. 3,0 3,1 Chlorprotiksen – karta substancji aktywnej (DB01239) (ang.). DrugBank.
  4. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VI. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2002, s. 1176. ISBN 83-88157-18-3.
  5. Chlorprotiksen – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  6. Standardy leczenia farmakologicznego niektórych zaburzeń psychicznych. Marek Jarema (red.). Gdańsk: ViaMedica, 2011, s. 9. ISBN 978-83-7599-286-1.
  7. Leczenie zaburzeń psychicznych. Małgorzata Rzewuska (red.). Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo lekarskie PZWL, 2006, s. 32. ISBN 83-200-3354-3.
  8. Stanisław Pużyński: Leki psychotropowe w terapii zaburzeń psychicznych (kompendium). Wyd. 1. Warszawa: Ośr. Inf. Naukowej "Polfa" Sp z.o.o., 2002, s. 46. ISBN 83-914984-6-8.
  9. Psychiatria. Jacek Wciórka, Stanisław Pużyński, Janusz Rybakowski (red.). T. 3: Metody leczenia, Zagadnienia etyczne, prawne, publiczne, społeczne. Elsevier Urban & Partner, 2010, s. 18. ISBN 978-83-7609-110-5.
  10. Rzewuska 2006 ↓, s. 27-28.
  11. 11,0 11,1 11,2 Rzewuska 2006 ↓, s. 32.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 Kostowski 2010 ↓, s. 123.
  13. 13,0 13,1 Jun-Hong Ch'ng, Sachel Mok, Zbynek Bozdech, Martin James Lear, Aicha Boudhar, Bruce Russell Francois Nosten & Kevin Shyong-Wei Tan. A Whole Cell Pathway Screen Reveals Seven Novel Chemosensitizers to Combat Chloroquine Resistant Malaria. „Scientific Reports”. 3, s. 1734, 2013 (ang.). 
  14. 14,0 14,1 Steffen B Schulz, Karin E Heidmann, Arpad Mike, Zin-Juan Klaft, Uwe Heinemann & Zoltan Gerevich. First and second generation antipsychotics influence hippocampal gamma oscillations by interactions with 5-HT3 and D3 receptors. „British Journal of Pharmacology”. 167 (7), s. 1480–1491, 2012 (ang.). 
  15. 15,0 15,1 Richtand, Neil M, Welge, Jeffrey A, Logue, Aaron D, Keck, Paul E, Jr i inni. Dopamine and Serotonin Receptor Binding and Antipsychotic Efficacy. „Neuropsychopharmacology”. 32 (8), s. 1715-1726, 2007. DOI: 10.1038/sj.npp.1301305. PMID: 17251913. 
  16. L Antkiewicz-Michaluk. The influence of chronic treatment with antidepressant neuroleptics on the central serotonin system. „Pol. J. Pharmacol. Pharm.”. 38 (4), s. 359-370, lipiec-sierpień 1986. PMID: 3774629. 
  17. Kostowski 2010 ↓, s. 113.
  18. 18,0 18,1 Bjarne Fjalland, Vita Boeck. Neuroleptic blockade of the effect of various neurotransmitter substances. „Acta Pharmacologica et Toxicologica”. 42 (3), s. 206-211, 1978. DOI: 10.1111/j.1600-0773.1978.tb02191.x. PMID: 24978. 
  19. M Undén, B Nauntofte, S Dissing. Anticholinergic effects of cis-chlorprothixene characterized in rat parotid acini. „European Journal of Pharmacology”. 164, s. 129-38, 1989. DOI: 10.1016/0014-2999(89)90239-2. PMID: 2753075. 
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 Kostowski 2010 ↓, s. 114.
  21. Anton A.H.P. Megens, Herman M.R. Hendrickx, Hilde Lavreysen & Xavier Langlois. Differential Interaction of Neuroleptics with Apomorphine-Induced Behavior in Rats as a Function of Changing Levels of Dopamine Receptor Stimulation. „The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics”. 347 (3), s. 681-696, 2013 (ang.). 
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 22,4 22,5 Jarema 2011 ↓, s. 479.
  23. Kostowski 2010 ↓, s. 117.
  24. Baran-Furga i Steinbarth-Chmielewska 2010 ↓, s. 662.
  25. B Eberlein-König, A Bindl, B Przybilla. Phototoxic properties of neuroleptic drugs. „Dermatology”. 194 (2), s. 131-135, 1997. DOI: 10.1159/000246080. PMID: 9094460. 
  26. M Luisto. Polyneuropathy caused by chlorprothixene. „Acta Psychiatrica Scandinavica”. 85 (3), s. 246–248, 2007. DOI: 10.1111/j.1600-0447.1992.tb08604.x. PMID: 1314010. 
  27. 27,0 27,1 Krząścik 2010 ↓, s. 493.
  28. Krząścik 2010 ↓, s. 495.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Małgorzata Rzewuska: Małgorzata Rzewuska: Leczenie zaburzeń psychicznych. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006. ISBN 83-200-3354-3.
  • Marek Jarema: Leczenie farmakologiczne w psychiatrii. Leki przeciwpsychotyczne. W: Marek Jarema, Jolanta Rabe-Jabłońska: Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2011. ISBN 978-83-200-4180-4.
  • Wojciech Kostowski: Leki neuroleptyczne. W: Wojciech Kostowski, Zbigniew Herman: Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2010. ISBN 978-83-200-4164-4.
  • Paweł Krząścik: Interakcje leków. W: Wojciech Kostowski, Zbigniew Herman: Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2010. ISBN 978-83-200-4164-4.
  • Helena Baran-Furga, Karina Steinbarth-Chmielewska: Zasady farmakoterapii uzależnień od opiatów, środków sedatywnych, psychostymulująych, kanabinoli i halucynoidów. W: Wojciech Kostowski, Zbigniew Herman: Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2010. ISBN 978-83-200-4164-4.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.