Ernest Wilimowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ernest Wilimowski
Ilustracja
Imię i nazwisko Ernest Otton Wilimowski
Data i miejsce
urodzenia
23 czerwca 1916
Katowice, Niemcy
Data i miejsce
śmierci
30 sierpnia 1997
Karlsruhe, Niemcy
Pseudonim Pradelok, Ezi
Pozycja lewy łącznik
Wzrost 174 cm
Kariera juniorska
1.FC Katowice
Kariera seniorska
Lata Klub M (G)
1929
1934–1939
1939
1939–1940
1940–1942
1942–1943
1943
1944
1944
1946
1946
1946–1948
1947
1947
1948–1949
1949
1949–1950
1950–1951
1951–1955
1956–1959
1.FC Katowice
Ruch Hajduki Wielkie/Chorzów
Bismarckhütter SV
1.FC Kattowitz
PSV Chemnitz
TSV 1860 Monachium
Mölders Krakau
1.FC Kattowitz
Karlsruher FV
SG Kassel
SG Merseburg
SG Chemnitz-West
SG Babelsberg
Hameln 07
BC Augsburg
RC Strasbourg
Offenburger FV
FC Singen 04
VfR Kaiserslautern
Kehler FV
1 (0)
86 (117)












6 (3)
0 (0)

30 (16)
90 (70)
Reprezentacja narodowa
Lata Reprezentacja
1934–1939
1934–1939
1941–1942
 Polska
 Śląsk
Flag of the German Reich (1935–1945).svg Niemcy
22 (21)
6 (7)
8 (13)
Kariera trenerska
Lata Klub/reprezentacja
1949–1950 Offenburger FV
Wilimowski (z lewej) w barwach Ruchu

Ernest Otton Wilimowski (ur. 23 czerwca 1916 w Katowicach pod nazwiskiem Pradella, zm. 30 sierpnia 1997 w Karlsruhe w Niemczech) – polski i niemiecki piłkarz grający na pozycji napastnika, reprezentant Polski i Niemiec, trener. Nazwisko na Wilimowski zmienił w 1929.

Ernest Wilimowski przeszedł do historii mistrzostw świata jako strzelec czterech bramek w meczu Brazylia – Polska (6:5) podczas mistrzostw świata 1938 we Francji, dzięki czemu przez 56 lat był rekordzistą pod względem liczby strzelonych bramek w jednym meczu. Rekord Wilimowskiego pobił podczas mistrzostw świata 1994 w Stanach Zjednoczonych Rosjanin Oleg Salenko, który w swoim ostatnim meczu Grupy B z reprezentacji Kamerunu (6:1) strzelił 5 bramek dla reprezentacji Rosji.

Jako pierwszy w historii ekstraklasy zdobył w jednym meczu siedem, osiem, dziewięć i dziesięć goli. Czterokrotny mistrz Polski (1934, 1935, 1936, 1938).

Wilimowski dysponował również bardzo dobrym dryblingiem oraz znakomitą skutecznością strzelecką z uśmieszkiem na twarzy, co powodowało wściekłość wśród zawodników drużyn przeciwnych. Łącznie w karierze strzelił 1175 goli w oficjalnych i nieoficjalnych meczach[1], natomiast w oficjalnych meczach według statystyk RSSSF strzelił 554 gole, co daje obecnie 10. miejsce na liście strzelców wszech czasów[2][3].

Życiorys[edytuj]

Ernest Wilimowski urodził się w Katowicach na Górnym Śląsku, w pruskiej prowincji Cesarstwa Niemieckiego jako Ernst Otto Pradella. Pochodził z górnośląskiej rodziny, typowo górnośląskiego polsko-niemieckiego pogranicza. Jego ojciec Ernst-Roman, żołnierz Cesarstwa Niemieckiego zginął na froncie wschodnim podczas I wojny światowej, a jego matka, Paulina Florentyna (ur. 29 września 1899, zm. 1981) ponownie wyszła za mąż za katowickiego urzędnika – Romana Wilimowskiego[4], przez którego w wieku 13 lat został adoptowany i po którym przyjął nazwisko. W 1922 roku wschodni Górny Śląsk stał się częścią Polski i Ernest tym samym został obywatelem II RP. W domu w przeważającej części mówił po niemiecku, w szkole i publicznie czasami używał dialektu górnośląskiego (ślůnsko godka). Jako obywatel polski mówił o sobie „Górnoślązak” (Oberschlesier)[5].

Ernest Wilimowski karierę piłkarską rozpoczął w niemieckim klubie 1.FC Katowice. Wg ustaleń Andrzeja Gowarzewskiego już w wieku 12 lat i 295 dni zadebiutował w pierwszej lidze. Klub w kwietniu 1929 miał duże problemy kadrowe i sprowadził z okolicznych klubów kilku zawodników, wśród nich gracza o nazwisku Pradelok (ówczesny pseudonim Ernesta), który rozegrał całe spotkanie ligowe 14 kwietnia 1929. Nigdy więcej zawodnik o takim nazwisku dla 1.FC nie zagrał. Na całym Śląsku był tylko jeden piłkarz o takiej godności – Wincenty Pradelok, wówczas gracz Orła Wełnowiec. Po latach spotkał się on z Gowarzewskim, a zapytany o tamten mecz odparł, że jako syn powstańca śląskiego nigdy nie zagrałby dla niemieckiego klubu[6]. Pradella zmienił nazwisko na Wilimowski miesiąc później.

W 1934 talent Wilimowskiego zauważyli działacze Ruchu Hajduki Wielkie, którego wkrótce został zawodnikiem. Debiut zaliczył dnia 2 stycznia 1934 roku w meczu sparingowym z KS Chorzów[4]. Natomiast na ekstraklasie zadebiutował dnia 8 kwietnia 1934 roku wygranego 0:3 meczu wyjazdowego z Cracovią[7], natomiast pierwszą bramkę strzelił dnia 29 kwietnia 1934 roku w Chorzowie w 17. minucie meczu z Wisłą Kraków (4:1), podwyższając wynik na 2:0[8].

Z tym klubem Wilimowski czterokrotnie zdobywał mistrzostwo Polski (1934, 1935, 1936, 1938) oraz trzykrotnie był królem strzelców (1934 – 33 gole, 1936 – 18 goli, 1939 – 26 goli; rozgrywki niedokończone z powodu wybuchu II wojny światowej). Dnia 21 maja 1939 roku w Chorzowie podczas meczu ligowego z Union-Touring Łódź (12:1) Wilimowski strzelił 10 bramek, co do chwili obecnej pozostaje rekordem ekstraklasy[9][10][11].

Wilimowski ostatnią bramkę w ekstraklasie strzelił dnia 2 lipca 1939 roku w 62. minucie meczu u siebie z Polonią Warszawa, który zakończył się porażką Niebieskich 2:3[12], a ostatni mecz rozegrał dnia 20 sierpnia 1939 roku na wyjeździe z Wartą Poznań, który zakończył się zwycięstwem gospodarzy 5:2[13].

Łącznie dla Ruchu Hajduki Wielkie rozegrał w ekstraklasie 86 meczów, w których strzelił 117 bramek. Dwukrotnie znajdował się w Top 10 Plebiscytu Przeglądu Sportowego na najlepszego polskiego sportowca (1934 – 4.miejsce, 1937 – 7.miejsce).

Po wybuchu II wojny światowej Wilimowski podpisał volkslistę, podobnie jak Eryk Tatuś, Teodor Peterek, Gerard Wodarz[14]. W 1940 roku wyjechał w głąb III Rzeszy do Saksonii, zaś prawie cała Polska uznała go za zdrajcę narodu, mimo że do wyjazdu namawiał go m.in. Józef Kałuża, trener reprezentacji Polski[15]. W celu uniknięcia służby wojskowej w Wehrmachcie został policjantem i kontynuował karierę sportową w barwach III Rzeszy. Grał w klubach: Bismarckhütter SV (1939), 1. FC Kattowitz (1939–1940), PSV Chemnitz (1940–1942 – Puchar Związku Rzeszy w 1941 roku), TSV 1860 München (1942–1943), w barwach którego dnia 15 listopada 1942 roku na Stadionie Olimpijskim w Berlinie po zwycięstwie 2:0 z Schalke Gelsenkirchen (Wilimowski strzelił bramkę w 80. minucie na 1:0) w finale zdobył Puchar Niemiec 1942 (Tschammer-Pokal), a Wilimowski z 14 golami został królem strzelców tych rozgrywek oraz reprezentował barwy LSV Mölders Krakau (1943), 1. FC Kattowitz (1944), Karlsruher FV (1944).

W 1942 roku jego matka – Paulina Wilimowska, za romans z rosyjskim Żydem, trafiła do pracy do obozu koncentracyjnego w Auschwitz u jednego z obozowych oficerów SS. Z pomocą przyszedł as lotnictwa myśliwskiego Luftwaffe, pułkownik Hermann Graf, twórca drużyny piłkarskiej Rote Jäger (1943–1944), dzięki którego interwencji została zwolniona z obozu.

Po zakończeniu II wojny światowej Wilimowski za grę w reprezentacji III Rzeszy został wymazany w historii polskiej piłki. Grał w klubach: SG Kassel (1946), SG Merseburg (1946), SG Chemnitz-West (1946–1948), SG Babelsberg (1947 – 2 mecze), TSG Arolsen (1947 – 1 mecz), Hameln 07 (1947), TSV Detmold (1948), BC Augsburg (1948–49 – 6 meczów, 3 gole), francuski RC Strasbourg (1949 – 1 mecz), Offenburger FV (1949–1950 – był również grającym trenerem), FC Singen 04 (1950–1951 – 30 meczów, 16 goli), VfR Kaiserslautern (1951–1955 – 90 meczów, 70 goli) oraz Kehler FV, w którym w 1959 roku zakończył piłkarską karierę.

W 1951 roku ożenił się z Klarą Mehne – córką restauratora z Offenburga (druga żona; w 1939 roku ożenił się z Elżbietą Ławnik[16][17], z którą miał czworo dzieci: córki Sylvia, Sigrid i Ulle oraz syn Rainer oraz pięcioro wnucząt: Steven, Timo, Dapher, Janis, Nicole[18]).

Osiadł w Karlsruhe, gdzie pracował jako urzędnik, odmówił pracy w Niemieckim Związku Piłkarskim (DFB)[19]. Jednak wykonywanie zawodu na pełnym etacie nie stanowiło przeszkody w amatorskiej grze w piłkę nożną oraz w pracy trenerskiej w klubach niższych klas rozgrywkowych, gdyż był bardzo oddany swojej pasji (potrafił jednego dnia prowadzić treningi w dwóch klubach w różnych miejscowościach)[17].

Nigdy już nie wrócił na Górny Śląsk, choć w 1995 roku była nawet szansa, żeby po latach przyjechał do Górnego Śląska na zaproszenie działaczy Ruchu Chorzów z okazji 75-lecia istnienia klubu, jednak ze względu na chorobę żony, a przede wszystkim niepochlebne opinie (na kilka dni przed przyjazdem dziennikarz sportowy Bohdan Tomaszewski publicznie nazwał go zdrajcą i stwierdził, że nie powinien on przyjeżdżać do Polski) spowodowały rezygnację Wilimowskiego z przyjazdu na Górny Śląsk[20].

Ernest Wilimowski zmarł dnia 30 sierpnia 1997 roku w Karlsruhe w wieku 81 lat (choć polska prasa podawała informacje o jego śmierci już w latach 50.[21]). Na pogrzebie była obecna rodzina, znajomi, sąsiedzi, a także delegacja z wieńcem Niemieckiego Związku Piłki Nożnej; nie było delegacji PZPN[16].

Kariera reprezentacyjna[edytuj]

Reprezentacja Polski[edytuj]

Ernest Wilimowski zadebiutował w reprezentacji Polski 21 maja 1934 w przegranym 2:4 meczu towarzyskim z reprezentacją Danii w Kopenhadze, mając 17 lat i 332 dni (najmłodszy wówczas reprezentant Polski w historii). Dwa dni później, 23 maja 1934 w Sztokholmie podczas towarzyskiego meczu z reprezentacją Szwecji strzelił swoją pierwszą bramkę dla Polski.

W 1936 Wilimowski za alkohol został wyrzucony z olimpijskiej reprezentacji Polski, która przygotowywała się do igrzysk w Berlinie (choć jak podaje Andrzej Gowarzewski, prawdziwym powodem było jego rzekome zawodowstwo[potrzebny przypis]).

Wilimowski w reprezentacji Polski ponownie zagrał 4 października 1936 w Kopenhadze w przegranym 1:2 meczu towarzyskim z reprezentacją Danii i znów stanowił o sile drużyny. Grał również w meczach eliminacyjnych mistrzostw świata 1938, w których rywalem Polski była reprezentacja Jugosławii. W dwumeczu lepsza okazała się Polska (4:0 w Warszawie – 1 bramka Wilimowskiego, 0:1 w Belgradzie), która tym samym zakwalifikowała się do mistrzostw świata 1938 we Francji

Rywalem w pierwszej rundzie mistrzostw świata 1938 była reprezentacja Brazylii. Mecz, który odbył się 5 czerwca 1938 w Strasburgu i zakończył się zwycięstwem drużyny Canarinhos 5:6 po dogrywce, był jednym z najlepszych w karierze Wilimowskiego, gdyż zdobył w nim cztery bramki (53., 59., 89. i 118. minuta). Bramkę strzelił także Fryderyk Scherfke (23. minuta) z rzutu karnego podyktowanego po faulu na Wilimowskim). Reprezentacja Polski odpadła z turnieju, ale Wilimowski był wymieniany jako jeden z najlepszych piłkarzy turnieju.

Drugi najlepszy mecz w karierze Wilimowski zagrał w Warszawie 27 sierpnia 1939, gdy reprezentacja Polski towarzysko podejmowała ówczesnych wicemistrzów świata – reprezentację Węgier. Już po 30. minutach gry było 2:0 dla Węgier, jednak Wilimowski zdołał strzelić hat-tricka (33., 64. i 76. minuta) oraz wywalczył dla swojej drużyny rzut karny, który wykorzystał Ewald Dytko (w 75. minucie). Mecz zakończył się zwycięstwem Polski 4:2. Było to ostatnie spotkanie reprezentacji Polski przed wybuchem II wojny światowej, a dla Wilimowskiego ostatnie w reprezentacji Polski, w której łącznie w latach 1934–1939 rozegrał 22 mecze i strzelił 21 bramek.

Reprezentacja Śląska[edytuj]

Ernest Wilimowski grał również w reprezentacji Śląska, w której w latach 1934–1939 rozegrał 6 meczów i strzelił 7 bramek[22]. Najczęstszym rywalem reprezentacji Śląska była reprezentacja Śląska Niemieckiego, których mecze nazywane były przez niemiecką prasę małymi meczami międzypaństwowymi (niem.kleine Länderspiele”). Wilimowski debiut w reprezentacji Śląska zaliczył 19 marca 1934 w Bytomiu w bezbramkowo zremisowanym meczu z odwiecznym rywalem ze Śląska Niemieckiego, a 24 marca 1935 w Zabrzu w zremisowanym 3:3 meczu z tym samym rywalem strzelił swoje trzy pierwsze bramki dla reprezentacji Śląska. Ostatni mecz w reprezentacji Śląska Ernest Wilimowski rozegrał 8 stycznia 1939 w Bytomiu, kiedy to reprezentacja Śląska przegrała 3:5 z reprezentacją Śląska Niemieckiego.

Reprezentacja Niemiec[edytuj]

Po wybuchu II wojny światowej Wilimowski grał w barwach reprezentacji III Rzeszy prowadzonej przez Seppa Herbergera, w której również imponował strzelecką skutecznością, gdyż w latach 1941–1942 w 8 meczach zdobył aż 13 bramek. Debiut w reprezentacji III Rzeszy zaliczył 1 czerwca 1941 w Bukareszcie w wygranym 4:1 meczu towarzyskim z reprezentacji Rumunii, w którym Wilimowski strzelił 2 bramki.

16 sierpnia 1942 doszło do najważniejszego piłkarskiego wydarzenia na Górnym Śląsku w czasie II wojny światowej. W Bytomiu na Stadionie im. marszałka Hindenburga, Niemcy z Wilimowskim w składzie rozgromili reprezentację Rumunii 7:0, a Wilimowski strzelił jedną z bramek. Mecz na stadionie oglądało 55 000 widzów, a jak chciała legenda, wśród nich byli Gerard Cieślik i Ernest Pohl[23]. W rzeczywistości obaj po latach przyznali, że to wymysł dziennikarza; Cieślika nie było wtedy stać na bilet tramwajowy z Chorzowa do Bytomia, a Pohl Wilimowskiego nigdy nie widział na oczy (Ten redaktor chciał, abym tak był, to żech był)[24].

Ostatni mecz w reprezentacji III Rzeszy Wilimowski rozegrał 22 listopada 1942 w Bratysławie, gdzie Niemcy towarzysko wygrali 5:2 z reprezentacją Słowacji.

Statystyki[edytuj]

Ruch Chorzów[edytuj]

Sezon Rozgrywki Mecze Bramki
1934 Liga
21
34
1935 Liga
7
8
1936 Liga
15
18
1937 Liga
16
9
1938 Liga
14
21
1939 Liga
13
27
Łącznie 86 117

Reprezentacyjne[edytuj]

Reprezentacja Rok Mecze Bramki
 Polska
1934 5 3
1935 0 0
1936 1 0
1937 4 3
1938 8 10
1939 4 5
Łącznie 22 21
 Śląsk
1934 1 0
1935 1 3
1936 0 0
1937 2 3
1938 1 1
1939 1 0
Łącznie 6 7
Flag of the German Reich (1935–1945).svg Niemcy
1941 4 6
1942 4 7
Łącznie 8 13

Sukcesy[edytuj]

Ruch Hajduki Wielkie[edytuj]

PSV Chemnitz[edytuj]

TSV 1860 Monachium[edytuj]

Indywidualne[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

  • Order Złotego Orła Polskiego Związku Piłki Nożnej[17]

Inne dyscypliny[edytuj]

Ernest Wilimowski oprócz piłki nożnej grał również w hokeja na lodzie na pozycji bramkarza w barwach Pogoni Katowice, świetnie jeździł na nartach oraz grał w szachy[16].

Upamiętnienie[edytuj]

Wilimowski w kulturze[edytuj]

  • W 1996 ukazała się biografia Ernesta Wilimowskiego pt. Fußball – Sport ohne Grenzen. Die Lebensgeschichte des Fußball-Altnationalspielers Ernst Willimowski, której autorem był zięć Wilimowskiego (Karl-Heinz Haarke – mąż Sylvii)[23].
  • Postać Wilimowskiego była ukazana w filmie pt. Do góry nogami z 1982 w reżyserii Stanisława Jędryki jako piłkarz „Wili” Wilamowski, którą kreował Jan Jurewicz[27][28].
  • W 2012 padł pomysł nakręcenia filmu fabularnego o życiu Ernesta Wilimowskiego. Film miał nosić tytuł Ezi, a reżyserem miał być Jarosław Marszewski[29][30][31].
  • W 2016 chorwacki pisarz Miljenko Jergovic opublikował powieść "Wilimowski", której akcja dzieje się wokół radiowej relacji z meczu z Brazylią, słuchanej przez bohaterów[32].

Varia[edytuj]

Powiedzieli o Wilimowskim[edytuj]

Przypisy

  1. Kicker Sportmagazin”. 100, s. 2, 15 grudnia 1969. 
  2. Best Goalscorers All-Time (Official Matches) (ang.)
  3. 8. miejsce – Ernest Wilimowski (554 gole) [data dostępu: 2016-04-22]
  4. a b Ernest Wilimowski – Pokonany przez historię
  5. Sławny Ernest Wilimowski bohaterem filmu fabularnego [data dostępu: 2012-05-02]
  6. Człowiek, który zawstydza Wikipedię. Rozmowa z pierwszym archiwistą polskiego futbolu [data dostępu: 2017-02-07]
  7. 1934-04-08 Cracovia - Ruch Hajduki Wielkie 0-3
  8. 1934-04-29 Ruch Hajduki Wielkie – Wisła Kraków 4-1
  9. Rocznica strzeleckiego rekordu „Eziego” [data dostępu: 2015-05-21]
  10. 1939-05-21 Ruch Chorzów – Union-Touring Łódź 12-1
  11. Ruch Chorzów – Historia (cz. 23)
  12. 1939-07-02 Ruch Chorzów – Polonia Warszawa 2-3
  13. 1939-08-20 Warta Poznań – Ruch Chorzów 5-2
  14. „Kattowitzer Zeitung”, 20. November 1939, S. 4.
  15. a b Legendy Futbolu: Ruch, volkslista, gra dla Niemiec, czyli Ernest Wilimowski (11) [data dostępu: 2013-01-09]
  16. a b c d Nasi na mundialu (V) Wilimowski i inni [data dostępu: 2014-07-05]
  17. a b c d e Niezapomniany ćwierćfinał i jego bohater – 5 czerwca 1938 Strasburg [data dostępu: 2010-07-02]
  18. a b Ernest Wilimowski tęsknił za Śląskiem [data dostępu: 2007-05-25]
  19. Futbol jest wielki: Ernest Wilimowski [data dostępu: 2010-01-12]
  20. Ernest Wilimowski – bohater czy zdrajca? [data dostępu: 2014-11-10]
  21. Ernest Wilimowski, najlepszy przedwojenny piłkarz reprezentacji Śląska [data dostępu: 2012-03-18]
  22. Wielka piłkarska rywalizacja: piłkarskie mecze Polski Śląsk – Niemiecki Śląsk. Część II: lata 30. [data dostępu: 2006-06-13]
  23. a b c Dariusz Matyja: Encyklopedia gwiazd polskiego sportu. Warszawa: Aha!, 2011, s. 143. ISBN 978-83-60334-95-9.
  24. Andrzej Gowarzewski: MISTRZOSTWA POLSKI. LUDZIE (1918-1939). 100 lat prawdziwej historii (1), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017, str. 246
  25. Ernest Wilimowski patronem stadionu Ruchu? [data dostępu: 2007-09-07]
  26. Wkrótce turniej im. Ernesta Wilimowskiego [data dostępu: 2012-06-05]
  27. Poligon: „Momenty były”, czyli piłka w kadrze [data dostępu: 2009-03-27].
  28. TVP Kultura oraz inne kanały telewizyjne [data dostępu: 2009-03-06].
  29. Sławny Ernest Wilimowski bohaterem filmu fabularnego [data dostępu: 2012-05-02].
  30. Ezi – film i autorzy.
  31. Historia najlepszego polskiego piłkarza trafi na ekrany [data dostępu: 2012-06-01].
  32. [1] [data dostępu: 2016-06-24].
  33. „Człowieku, skąd Ty się wziąłeś?” - wyjątkowa historia Ernesta Wilimowskiego [data dostępu: 2015-06-23]
  34. Jak pijak grał w piłkę. Historia najlepszego polskiego piłkarza [data dostępu: 2014-06-27]

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Gowarzewski: MISTRZOSTWA POLSKI. LUDZIE (1918-1939). 100 lat prawdziwej historii (1), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017
  • Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 123. ISBN 83-60353-11-5.
  • Karl-Heinz Haarke, Georg Kachel: Fußball – Sport ohne Grenzen. Die Lebensgeschichte des Fußball-Altnationalspielers Ernst Willimowski. Dülmen: Laumann-Verlag, 1996. ISBN 3-87466-259-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]