Kryzys kongijski 1960-1965

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kryzys kongijski – wybuchł w roku 1960 w Pierwszej Republice Konga (obecnie pod nazwą Demokratyczna Republika Konga). Jego powodem był konflikt zbrojny pomiędzy rebeliantami prowincji Katanga, dowodzonymi przez Moise Czombe, a władzami tego kraju (prezydentem Konga był wówczas Joseph Kasavubu, natomiast premierem Patrice Lumumba). Głównym oficerem dowodzącym armią tego państwa został Joseph Desire Mobutu. We wrześniu 1960 roku armia pod jego dowództwem przejęła faktyczną kontrolę nad obszarem kraju.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W 1958 utworzono niepodległościowy Kongijski Ruch Narodowy na czele którego stanął Patrice Lumumba. Ruch Narodowy rywalizował z partią ABAKO reprezentującą interesy plemienia Bakongo (czyli Stowarzyszenia Bakongo dla zjednoczenia, ekspansji i obrony języka Kikongo) zorganizowaną przez Josepha Kasavubu[1]. 30 czerwca 1960 roku, Belgia po wcześniejszych zamieszkach przyznała Kongu niepodległość a Ruch Narodowy i ABAKO podzieliły się władzą. Lumumba został premierem natomiast Kasavubu prezydentem. Już w trakcie ceremonii niepodległościowej doszło do sporu między Lumumbą a przedstawicielami rządu Belgii[2][3]. Kilka dni po zdobyciu niepodległości przez Kongo, Lumumba podjął brzemienną w skutkach decyzję, aby podnieść płace wszystkich pracowników rządowych z wyjątkiem wojska. Wiele jednostek wojskowych dowodzonych przez białych dowódców (cała kadra oficerska pozostała biała) sprowokowanych przez Belgów, sprzeciwiło się tym planom. Bunty wojska szybko rozprzestrzeniły się w całym kraju, co doprowadziło do ogólnego załamania porządku a rozwój szabrownictwa doprowadził do wyjazdu z kraju wielu Europejczyków[4]. 5 lipca 1960 roku wybuchł w Leopoldville z kolei wybuchł bunt żołnierzy kongijskich, którzy domagali się odesłania oficerów belgijskich a bunt ten został poparty przez ludność[5].

Secesja Katangi[edytuj | edytuj kod]

Wykorzystując zamieszanie najbogatsza prowincja kraju, Katanga ogłosiła 11 lipca 1960 niepodległość, a jej premierem został regionalny przywódca Moise Czombe. Separatyści uzyskali wsparcie ze strony rządu Belgii i firm górniczych[6]. Czombe już w okresie kolonialnym jako przywódca Stowarzyszenia Plemienia Lunda ściśle współpracowała z władzami belgijskimi i prowadził ostrą rywalizację z Lumumbą. Niepodległość Katangi uznana została przez Belgię która uznała że w ten sposób zachowa swoje wpływy w regionie, wkrótce była metropolia przeprowadziła interwencję zbrojną[7]. Interwencja Belgii spotkała się z ostrym sprzeciwem Lumumby który zwrócił się z prośbą o rozwiązanie kryzysu do ONZ. Pomimo przybycia wojsk ONZ konflikt nadal trwał. Lumumba zwrócił się do USA o przysłanie wojska w celu stłumienia rebelii. Kiedy otrzymał odmowę, skierował prośbę do ZSRR, który odpowiedział pozytywnie i przysłał samoloty transportowe, broń, żywność, materiały medyczne i ciężarówki mające przewozić kongijskich żołnierzy do Katangi[8]. Zdecydowane działania Lumumby zaniepokoiły jego współpracownika i prezydenta Josepha Kasavubu, który był zwolennikiem bardziej umiarkowanego podejścia. Radziecka pomoc dla Konga zaniepokoiła Stany Zjednoczone obawiające się wpływów sowieckich w tej części Afryki. Prezydent Eisenhower polecił CIA wyeliminowanie kongijskiego premiera wszelkimi sposobami, włącznie z zabójstwem. Agenci CIA nawiązali kontakt z pułkownikiem Josephem Mobutu. We wrześniu 1960 Lumumba został pozbawiony stanowiska przez prezydenta Kasavubu (co zostało wymuszone przez CIA[9]). 14 września, wspierany przez Kasavubu, pułkownik Joseph Mobutu przejął władzę i aresztował Lumumbę. W styczniu 1961 Lumumba został stracony przez katangijskich żandarmów na rozkaz belgijskich oficerów służących w armii Katangi.

W odpowiedzi na bratobójcze walki, które ostatecznie w ciągu trzech lat pochłonęły życie około miliona osób, ONZ już po obaleniu Lumumby postanowiła wysłać jeszcze w 1960 roku swoje wojska do Konga. ONZ w końcu opanowała sytuację w regionie zbuntowanej prowincji Katanga przy pomocy Organizacji dla Jedności Afryki (OAU), będącej zaczątkiem późniejszej Unii Afrykańskiej. Czomba będący przywódcą przegranych rebeliantów, opuścił tymczasowo terytorium kraju w 1963 roku. Czombe powrócił do Konga w lipcu 1964, kiedy prezydent Joseph Kasavubu powierzył mu urząd premiera w nowym rządzie koalicyjnym[10].

Powstanie ruchów partyzanckich[edytuj | edytuj kod]

Dyktatorskie rządy Czombe i Kasavubu doprowadziły do wybuchu rebelii antyrządowej na czele której stanął rewolucjonista Laurent-Désiré Kabila. Czombe niebawem został odsunięty od władzy przez Kasavubu. Walki z rządem prowadził marksistowski ruch Simba. W 1965 roku do Kongo przybył kubański rewolucjonista Ernesto Guevara który wraz ze swym stuosobowym kontyngentem wspierał rebeliantów z ruchu Simba a także przez pewien czas współpracował z Kabilą. Rządy Kasavubu nie trwały jednak długo gdyż już w 1965 roku doszło do wojskowego puczu wspartego przez USA i Belgię a pełnię dyktatorskiej władzy objął Mobutu Mobutu do walki z rebeliantami oprócz wojska użył białych najemników z RPA a rebelia już w tym samym roku została opanowana[11].

Przypisy

  1. Kanyarwunga, Jean I N (2006). République démocratique du Congo : Les générations condamnées : Déliquescence d'une société précapitaliste. Paris: Publibook. s. 76. ISBN 9782748333435.
  2. "Independence Day Speech". Africa Within.
  3. Kamalu, Chukwunyere. The Little African History Book – Black Africa from the Origins of Humanity. s. 115.
  4. Larry Devlin, Chief of Station Congo, 2007, Public Affairs, ISBN 1-58648-405-2
  5. Józef Kukułka: Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945-1996. Warszawa: SCHOLAR, 1996, s. 144. ISBN 83-85838-78-3.
  6. Longman History of Africa, Snellgrove L. and Greenberg K., Longman, London (1973)
  7. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 132
  8. Longman History of Africa, Snellgrove L. and Greenberg K., Longman, London (1973)
  9. Schraeder, Peter J. (1994). United States Foreign Policy Toward Africa: Incrementalism, Crisis, and Change. Cambridge: Cambridge University Press. s. 57. ISBN 978-0-521-46677-6.
  10. Rafał Gan-Ganowicz: Konotierzy. Wyd. VI. Warszawa: Prohibita, 2013, s. 126-131.
  11. Bamford, James (2002): Body of Secrets: Anatomy of the Ultra-Secret National Security Agency (Reprint edition). New York: Anchor Books, ISBN 0-385-49908-6. s. 181