Lowastatyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Monakolina K)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lowastatyna
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C24H36O5
Masa molowa 404,54 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały krystaliczny proszek[1]
Identyfikacja
Numer CAS 75330-75-5
PubChem 53232[2]
DrugBank DB00227[3]
Podobne związki
Podobne związki simwastatyna, mewastatyna
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC C10 AA 02

Lowastatyna (łac. lovastatinum), monakolina K, mewinolina – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny z grupy statyn pochodzenia naturalnego, produkt fermentacji Aspergillus terreus. Pomimo że nie wykazuje ona aktywności biologicznej, jest prolekiem, gdyż uzyskuje aktywność w wyniku procesów metabolicznych w organizmie, gdy obecny w jego strukturze pierścień laktonowy ulega hydrolizie do kwasu lowastatynowego zawierającego ugrupowanie hydroksykwasowe. Stosowana jest jako lek zmniejszający stężenie lipidów, ma także dodatkowe działanie plejotropowe na układ krążenia poprzez wpływ na czynność śródbłonka, stabilizację blaszek miażdżycowych, hamowanie układu krzepnięcia, stymulację układu fibrynolizy, hamowanie reakcji zapalnych oraz działanie immunomodulacyjne.

Lowastatyna występuje także w niektórych produktach żywnościowych takich jak jadalny grzyb boczniak ostrygowaty oraz sfermentowany czerwony ryż.

Jej syntetycznym analogiem jest simwastatyna, zawierająca dodatkową grupę metylową, natomiast inna naturalna statyna, mewastatyna, ma o jedną grupę metylową mniej niż lowastatyna.

Występowanie[edytuj]

Lowastatyna jest produktem fermentacji Aspergillus terreus[7], występuje również w boczniaku ostrygowatym[9] oraz sfermentowanym czerwonym ryżu[10][11][12][13].

Aspergillus terreus[edytuj]

Aspergillus terreus jest grzybem pleśniowym z rodziny Trichocomaceae[14], występującym na całym świecie na rozkładających się roślinach, kompoście oraz kiszonkach z traw i siana. Powoduje ostre i przewlekłe inhalacyjne zakażenia dróg oddechowych u ludzi (aspergiloza oraz płuco farmera[15]).

Boczniak ostrygowaty[edytuj]

Boczniak ostrygowaty jest grzybem jadalnym, o cenionym smaku, szeroko rozprzestrzenionym w stanie naturalnym oraz uprawianym na skalę przemysłową. W warunkach naturalnych rośnie na martwych pniach drzew i występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, natomiast hodowany jest na słomie kukurydzy i innych zbóż[16].

Sfermentowany czerwony ryż[edytuj]

Sfermentowany czerwony ryż powstaje w procesie fermentacji ryżu przy użyciu grzyba pleśniowego z gatunku Monascus purpureus. Grzyby te są naturalnymi składnikami tradycyjnej kuchni chińskiej, między innymi kaczki po pekińsku[17][18].

Historia[edytuj]

W 1959 w Instytucie Molekularnej Biologii Komórki i Genetyki Maxa Plancka odkryto enzym reduktazę HMG-CoA, pełniący kluczową rolę w szlaku metabolicznym syntezy cholesterolu[19]. W latach 60. XX wieku ustalono, iż wątroba nawet przy diecie bezcholesterolowej jest w stanie zwiększyć swoją zdolność do syntezy cholesterolu w stopniu wystarczającym na pokrycie potrzeb całego organizmu[20]. W 1973 roku[20] zespół Akiry Endō po przebadaniu ponad 6 tys. mikroorganizmów, głównie grzybów strzępkowych[21], wykazał, że substancja ML-236B (mewastatyna) wydzielana przez Penicillium citrinum ma właściwości obniżania poziomu cholesterolu oraz lipoproteiny niskiej gęstości (LDL) w surowicy zwierząt laboratoryjnych i ludzi, jednakże badania na zwierzętach wykazały jej potencjalną toksyczność. W 1978 zespół Alfreda Albertsa wyizolował z produktów fermentacji Aspergillus terreus nowy związek o zbliżonej budowie, któremu nadano nazwę mewinolina[21][22]. W tym samym czasie Akira Endō wyizolował i opatentował (1979) statynę o nazwie monakolina K z pleśni Monascus ruber. Pod koniec roku 1979 uzgodniono, że mewinolina i monakolina K są w rzeczywistości tym samym związkiem. Obecnie nazywany jest on zazwyczaj lowastatyną[22]. 4 listopada 1980 lowastatyna została opatentowana w Stanach Zjednoczonych (nr patentu US 4.231.938). Za autorów wynalazku zostali uznani Richard Monaghan, Alfred Alberts, Carl Hoffman oraz George Albers-Schonberg, natomiast właścicielem praw została Merck & Co., Inc.[23] Lowastatyna jako pierwsza statyna została wprowadzona na rynek farmacetyczny w 1987 pod nazwą Mevacor[21].

Budowa[edytuj]

Lowastatyna zbudowana jest z układu zredukowanego 1-naftolu zestryfikowanego kwasem dimetylomasłowym i zawierający boczny łańcuch zakończony pierścieniem δ-walerolaktonu. Od podobnego związku naturalnego, mewastatyny, różni się położeniem I grupy metylowej, a od simwastatyny brakiem jednej grupy metylowej.

W organizmie pierścień laktonowy lowastatyny ulega hydrolizie z wytworzeniem pochodnej zawierającej łańcuch β-hydroksykwasu karboksylowego, która jest właściwą substancją aktywną biologicznie[24].

Mechanizm działania[edytuj]

Lowastatynę dostarcza się do organizmu w nieaktywnej formie laktonu (a więc proleku). Ulega on następnie aktywacji do formy czynnej, co następuje głównie w wątrobie. Ma ona postać kwasu podstawionego grupą hydroksylową, powstałego jako produkt rozpadu laktonu[25].

Proces syntezy cholesterolu przebiega w wielu etapach. Pierwszy z nich to biosynteza mewalonianu. Na początku dzięki tiolazie i syntazie HMG-CoA z reszt acetylowych przenoszonych przez koenzym A powstaje 3-hydroksy-3-metyloglutarylo-koenzym A (HMG-CoA). Związek ten jest substratem reduktazy HMG-CoA, która, wykorzystując zredukowaną postać fosforanu dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADPH+H+), redukuje go do mewalonianu (stanowiącego substrat kolejnego etapu syntezy cholesterolu). Aktywność tego enzymu hamują w warunkach naturalnych kwasy żółciowe, cholesterol i sam mewalonian[26]. Jest to kluczowy w tym procesie enzym, którego aktywność ogranicza szybkość biosyntezy cholesterolu[27].

Mechanizm działania aktywnych metabolitów[25] lowastatyny opiera się właśnie na specyficznym, kompetytywnym i odwracalnym hamowaniu reduktazy HMG-CoA, co następuje natychmiast po wniknięciu do komórki wątrobowej[28]. Blokowanie syntezy cholesterolu powoduje spadek jego stężenia. Cholesterol uczestniczy w regulacji ekspresji wielu genów poprzez łączenie się z białkami wiążącymi sterolowe elementy regulacyjne, SREBP[25]. Skutkiem tego jest nasilenie transkrypcji genu kodującego receptor dla lipoprotein niskiej gęstości (LDL), wzrost liczby receptorów kodowanych przez ten gen na powierzchni błony komórkowej i zwiększenie wychwytu z krwi lipoprotein niskiej oraz pośredniej gęstości. Biologicznym efektem tego mechanizmu jest rozpoczęcie działania lowastatyny po 2 tygodniach, natomiast pełny efekt występuje po 4–6 tygodniach od pierwszej dawki[29].

Właściwości[edytuj]

Właściwości fizyczne[edytuj]

Lowastatyna jest niehigroskopijnym proszkiem, słabo rozpuszczalnym w wodzie (0,004 mg/ml), natomiast dobrze rozpuszczalnym w metanolu, etanolu, acetonitrylu, DMF, izopropanolu oraz chloroformie[2][7].

Właściwości chemiczne[edytuj]

Podczas ekspozycji na promieniowanie słoneczne (lub naświetlaniu światłem sztucznym o zbliżonej charakterystyce) nie zostały wykryte produkty ewentualnej fotodegradacji (podobnie odporna okazała się simwastatyna)[30][24], jednak zachodzi odwracalna hydroliza pierścienia laktonowego[30]. Nie jest natomiast odporna na naświetlanie twardszym ultrafioletem o λ = 254 nm, pod wpływem którego ulega stopniowej degradacji (ok. 10%/h)[30]. W wodzie nawet bez naświetlania i w warunkach obojętnych ulega powolnej hydrolizie[30], której szybkość znacząco wzrasta w środowisku zasadowym[31].

Rodnik hydroksylowy, HO
(generowany w wodzie poprzez naświetlanie światłem UV w obecności TiO2 jako katalizatora), powoduje dość szybką degradację lowastatyny[31].

Badania nad degradacją statyn prowadzone były w kontekście ich eliminacji ze ścieków komunalnych i przemysłowych, w których mogą stanowić poważne źródło zanieczyszczenia środowiska z powodu ich masowej produkcji i stosowania[31].

Farmakokinetyka i metabolizm[edytuj]

Podana doustnie wchłania się z przewodu pokarmowego w 30% i podlega efektowi pierwszego przejścia. W wyniku intensywnego metabolizmu wątrobowego dostępność biologiczna lowastatyny wynosi 5% pod postacią aktywnych metabolitów, głównie w formie kwasu lowastatynowego[32], ponadto generowana jest jego 6-hydroksypochodna[7]. Kwas lowastatynowy jest β-hydroksykwasem, który powstaje w wyniku hydrolizy pierścienia laktonowego lowastatyny[32] i jest właściwym inhibitorem reduktazy HMG-CoA[33]. Maksymalne stężenie we krwi osiąga po 2–4 godzinach, po 24 godzinach od podania dawki maleje do 10% tej wartości. W około 95% wiąże się z albuminami. Czas półtrwania wynosi 2–4 godziny. Lowastatyna jest związkiem lipofilnym, dlatego jest podatna na metabolizm z udziałem cytochromu P450 i może przenikać do komórek wątrobowych na drodze dyfuzji biernej[33]. Lipofilność cząsteczki ułatwia też przenikanie lowastatyny do ośrodkowego układu nerwowego oraz innych narządów, co może powodować większą liczbę działań niepożądanych. Lowastatyna jest metabolizowana w wątrobie i ścianach jelita, głównie poprzez utlenianie przez cytochrom P450 3A4 do różnych produktów[34][32]. Lowastatyna nie jest inhibitorem cytochromu P450[35], natomiast jest jego słabym induktorem[36].

Zastosowania[edytuj]

Wskazania rejestracyjne[edytuj]

  • Leczenie pierwotnej hipercholesterolemii (typu II, a i lI b) w skojarzeniu z odpowiednią dietą, w celu zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL u pacjentów, u których sama dieta i inne metody leczenia niefarmakologicznego nie dały zadowalających rezultatów[37][38][39].
  • Leczenie miażdżycy tętnic wieńcowych jednocześnie z odpowiednią dietą w celu zapobiegania powiększeniu się istniejących zmian miażdżycowych oraz zmniejszenia ilości nowo powstałych blaszek miażdżycowych u pacjentów ze zwiększonym stężeniem cholesterolu w surowicy, u których sama dieta nie dała zadowalających rezultatów[37][38][39].

Wskazania pozarejestracyjne[edytuj]

  • Ciężka wtórna hipercholesterolemia u dzieci w wieku od 10 do 18 roku życia (z wysokim ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych oraz przy braku skuteczności leczenia niefarmakologicznego) w następujących stanach klinicznych:

Wytyczne amerykańskie ACC/AHA 2013[edytuj]

American College of Cardiology (ACC) i American Heart Association (AHA) wydały w 2013 wytyczne postępowania wpływającego na stężenie cholesterolu we krwi. W dwóch grupach pacjentów zalecono leczenie o umiarkowanej intensywności (docelowe zmniejszenie LDL-C o 30–49%), do którego zaliczono także kurację lowastatyną w dawce 40 mg:

  • chorzy z cukrzycą w wieku 40–75 lat ze stężeniem LDL-C 70–189 mg/dl (1,8–4,9 mmol/l) bez dowodów na chorobę sercowo-naczyniową (jeżeli jednak u takiego chorego wyliczone według kalkulatora ryzyka będącego integralną częścią tych wytycznych 10-letnie ryzyko choroby układu krążenia na tle miażdżycy jest wyższe niż 7,5%, należy rozważyć leczenie intensywne);
  • osoby bez choroby sercowo-naczyniowej i bez cukrzycy, w wieku 40–79 lat, ze stężeniem LDL-C 70–189 mg/dl (1,8–4,9 mmol/l) i 10-letnim ryzykiem choroby sercowo-naczyniowej na tle miażdżycy wyliczonego według kalkulatora ryzyka będącego integralną częścią tych wytycznych ≥ 7,5% – należy stosować leczenie umiarkowane lub intensywne[41].

Stosowanie suplementów diety[edytuj]

Stosowanie suplementów diety na bazie ryżu poddanego fermentacji grzybami Monascus purpureus zawierających lowastatynę (monakolinę) jest dyskusyjne i w chwili obecnej powinno być ograniczone do pacjentów z nietolerancją statyn oraz do pacjentów z grup niskiego ryzyka (SCORE < 5 punktów), u których nie uzyskano pełnej normalizacji poziomów lipidów pomimo stosowania odpowiedniej diety oraz modyfikacji stylu życia. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne dostrzega pewne korzyści ze stosowania tych preparatów, jednakże ich bezpieczeństwo wynikające z długotrwałego stosowania nie jest udokumentowane[18]. Opinia naukowa dotycząca zasadności oświadczenia zdrowotnego dotyczącego monakoliny K w sfermentowanym czerwonym ryżu wydana dla Europejskiej Agencji Leków stwierdza, iż wykazano związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy spożywaniem monakoliny K w preparatach ze sfermentowanego czerwonego ryżu a utrzymaniem prawidłowego stężenia cholesterolu LDL we krwi, a w celu uzyskania deklarowanego działania osoby dorosłe z populacji ogólnej powinny spożywać dziennie 10 mg monakoliny K z preparatów ze sfermentowanego czerwonego ryżu[12]. W USA sprzedaż produktów zawierających monakolinę jest zabroniona i FDA wydała oficjalne ostrzeżenie podkreślając ryzyko interakcji lekowych oraz możliwego wystąpienia miopatii[11][42].

Interakcje[edytuj]

Jednoczesne leczenie lowastatyną, która jest metabolizowana przez izoenzym CYP3A4 cytochromu P450, i jego silnymi inhibitorami powoduje wzrost jej stężenia w osoczu oraz zwiększa ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy. Badania dotyczące interakcji leków przeprowadzono wyłącznie u dorosłych[37][38][39][35]:

  • Acenokumarol – jednoczesne leczenie acenokumarolem i lowastatyną może podwyższać INR, należy oznaczyć INR przed rozpoczęciem leczenia lowastatyną oraz przy każdej zmianie dawki lowastatyny, po ustaleniu się stabilnego poziomu INR można powrócić do rytmu kontroli INR ustalonego przed włączeniem lub zmianą dawki lowastatyny,
  • Amiodaron – nie należy stosować lowastatyny w dawce wyższej niż 40 mg/dobę, poza przypadkami, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Amprenawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Atazanawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Bezafibrat – nie stwierdzono interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych[43],
  • Boceprewir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4)[44],
  • Chlorpropamid – nie stwierdzono interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych,
  • Ciprofibrat – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Cyklosporyna – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy,
  • Danazol – można stosować lowastatynę w dawce nie wyższej niż 20 mg/dobę, w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Darunawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Digoksyna – nie stwierdzono interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych,
  • Diltiazem – można stosować lowastatynę w dawce nie wyższej niż 20 mg/dobę, w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Dronedaron – można stosować lowastatynę w dawce nie wyższej niż 20 mg/dobę, w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy.
  • Efawirenz – stosowanie z lowastyną powoduje zmniejszenie osoczowej aktywności hamującej reduktazę HMG-CoA[45]
  • Erytromycyna – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Etofibrat – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Fenofibrat – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Fosamprenawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Gemfibrozyl – stosowanie z lomwastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy,
  • Glipizyd – nie stwierdzono interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych,
  • Indinawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Itrakonazol – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Ketokonazol – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Klarytromycyna – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Klofibrat – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Klofibryd – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Kolchicyna – opisano pojedyncze przypadki występowania miopatii przy jednoczesnym stosowaniu lowastatyny i kolchicyny,
  • Kobicystat – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Lopinawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Nefazodon – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Nelfinawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Niacyna – jednoczesne leczenie niacyną w dawce ≥ 1 g/dobę i lowastatyną może powodować rozwój miopatii lub rabdomiolizy,
  • Propranolol – nie stwierdzono interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych,
  • Ranolazyna – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy[46],
  • Ritonawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Ronifibrat – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Sakwinawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Sok grejpfrutowy – podczas stosowania lowastatyny należy unikać picia soku grejpfrutowego (wypicie 240 ml soku dziennie nie ma istotnego klinicznie wpływu na aktywność lowastatyny, natomiast po wypiciu ponad 1100[37]-1500[47] ml znacząco zwiększa się aktywność lowastatyny),
  • Symfibrat – można stosować lowastatynę w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy,
  • Telaprewir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4)[48],
  • Typranawir – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Telitromycyna – stosowanie z lowastatyną jest przeciwwskazane w związku ze zwiększonym ryzykiem miopatii i rabdomiolizy (silny inhibitor CYP3A4),
  • Warfaryna – jednoczesne leczenie warfaryną i lowastatyną może podwyższać INR, należy oznaczyć INR przed rozpoczęciem leczenia lowastatyną oraz przy każdej zmianie dawki lowastatyny; po ustaleniu się stabilnego poziomu INR można powrócić do rytmu kontroli INR ustalonego przed włączeniem lub zmianą dawki lowastatyny,
  • Werapamil – można stosować lowastatynę w dawce nie wyższej niż 20 mg/dobę, w przypadkach, w których korzyść kliniczna może przewyższać zwiększone ryzyko wystąpienia miopatii i rabdomiolizy.

Przeciwwskazania i środki ostrożności[edytuj]

Przeciwwskazania[edytuj]

Istnieją następujące przeciwwskazania stosowania leku[37][38][39]:

  • znana nadwrażliwość na lowastatynę lub którykolwiek ze składników pomocniczych,
  • czynna choroba wątroby lub utrzymujące się, niewyjaśnione zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy,
  • ciąża i okres karmienia piersią,
  • choroby mięśni poprzecznie prążkowanych (miopatie)
  • utrudniony odpływ żółci
  • jednoczesne leczenie silnymi inhibitorami izoenzymu CYP3A4 cytochromu P450 (itrakonazol, ketokonazol, erytromycyna, klarytromycyna, telitromycyna, amprenawir, atazanawir, indinawir, lopinawir, nelfinawir, ritonawir, sakwinawir, tipranawir, nefazodon oraz leków zawierających w swoim składzie kobicystat),
  • jednoczesne leczenie mibefradilem, blokerem kanału wapniowego (aktualnie wycofanym z obrotu[49])

Środki ostrożności[edytuj]

Należy zachować ostrożność u pacjentów z czynnikami predysponującymi do rabdomiolizy[50]

Działania niepożądane[edytuj]

Podczas badań klinicznych stwierdzono następujące działania niepożądane[37][38][39]:

Zaobserwowane działania niepożądane
Układ zgodnie
klasyfikacją MedDRA
Działanie
niepożądane
Częstość
występowania
Psychiczne zmniejszenie libido rzadkie
Układ nerwowy zawroty głowy niezbyt częste
bóle głowy
bezsenność rzadkie
zaburzenia snu
parestezje
zaburzenia smaku
Wzrok zaburzenia widzenia częste
podrażnienie oczu niezbyt częste
Układ pokarmowy bóle brzucha częste
zaparcia
biegunka
dyspepsja
wzdęcia
nudności
zgaga niezbyt częste
wymioty
suchość w jamie ustnej
Skóra i tkanka podskórna wysypka częste
wypadanie włosów niezbyt częste
świąd
Mięśnie szkieletowe i tkanka podskórna kurcze mięśniowe częste
mialgia
bóle kończyn dolnych niezbyt częste
bóle ramion
bóle stawów
miopatia rzadkie
rabdomioliza
Ogólne i miejscowe osłabienie często
zmęczenie niezbyt częste
ból w klatce piersiowej

Miopatia i rabdomioliza[edytuj]

Miopatia jest rzadkim (w badaniu EXCEL w grupie 4933 pacjentów otrzymujących dawkę 20–40 mg stwierdzono tylko jeden taki przypadek, natomiast w grupie 1649 pacjentów otrzymujących dawkę 80 mg stwierdzono 4 takie przypadki[35]) powikłaniem leczenia wszystkimi inhibitorami reduktazy HMG-CoA, objawiającą się bólem mięśniowym, tkliwością mięśni lub osłabieniem ich siły z towarzyszącym ponaddziesięciokrotnym zwiększeniem aktywności kinazy kreatynowej. Miopatia czasem przechodzi w rabdomiolizę, której może towarzyszyć ostra niewydolność nerek, spowodowana wydalaniem mioglobiny w moczu[51].

Dawkowanie[edytuj]

Dawkowanie w różnych sytuacjach klinicznych przestawia się następująco[37][38][39][35]:

Osoby dorosłe[edytuj]

dawka początkowa maksymalna dawka korekta dawki
10–20 mg 80 mg co > 4 tygodnie

Pacjenci w podeszłym wieku[edytuj]

Nie ma konieczności dostosowywania dawki leku.

Dzieci i młodzież[edytuj]

  • wiek 10–17 lat
  • rozpoznanie – homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna
  • chłopcy powyżej I fazy dojrzewania według skali Tannera
  • dziewczęta, u których minął co najmniej 1 rok od menarche
poziom LDL dodatkowe czynniki ryzyka wskazanie
do leczenia
do 160 bez znaczenia nie
161–189
  • dodatni wywiad rodzinny w kierunku przedwczesnego wystąpienia chorób układu sercowonaczyniowego lub
  • dwa lub więcej czynników ryzyka wystąpienia chorób układu sercowonaczyniowego
tak
ponad 190 bez znaczenia tak
dawka początkowa maksymalna dawka korekta dawki
10–20 mg 40 mg co > 4 tygodnie

Zaburzenia czynności nerek[edytuj]

Nie ma konieczności dostosowywania dawki lowastatyny u pacjentów z niewielką i umiarkowaną niewydolnością nerek:

Klirens kreatyniny Dawkowanie
30–80 ml/min dawka bez zmian
<30 ml/min do 20 mg

Zaburzenia czynności wątroby[edytuj]

Lowastatyna jest przeciwwskazana u chorych z:

  • aktywną chorobą wątroby
  • utrzymującym się, niewyjaśnionym zwiększeniem aktywności aminotransferaz w surowicy, trzykrotnie przewyższające normę

Sposób zażywania[edytuj]

Lowastatyna jest podawana doustnie, razem z posiłkiem, raz na dobę, wieczorem[37][38][39]. Dawka 80 mg powinna być podawana w dwóch równych dawkach podzielonych rano i wieczorem[52]. Przed rozpoczęciem leczenia należy pacjenta poinformować, że w przypadku wystąpienia niewyjaśnionych dolegliwości mięśniowych szczególnie z towarzyszącymi dreszczami i gorączką powinien niezwłocznie zgłosić się do lekarza[35].

Przedawkowanie[edytuj]

Nie ma specyficznych zaleceń dotyczących postępowania w przedawkowaniu lowastatyny. W opisanych przypadkach przedawkowania lowastatyny maksymalna przyjęta dawka wynosiła 6000 mg, po której nie wystąpiły żadne swoiste objawy[37][38][39][35] i żaden z pacjentów nie doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu[35][39].

Leczenie przedawkowania lowastatyny jest jedynie objawowe i podtrzymujące[37][38][39][35], ze szczególnym monitorowaniem funkcji wątroby[37]. Należy rozważyć sprowokowanie wymiotów lub płukanie żołądka oraz podanie węgla aktywnego celem zmniejszenia wchłaniania pozostałości leku w przewodzie pokarmowym[38]. Nie ma danych dotyczących skuteczności dializoterapii w zakresie lowastatyny i jej metabolitów u ludzi[35][37].

Preparaty[edytuj]

Unia Europejska[edytuj]

Preparaty zarejestrowane w Polsce[53]

Liprox, Lovasterol, Lovastin

Inne kraje[edytuj]

Preparaty zarejestrowane w USA[54]

Mevacor, Lovastatin (różne wersje)

Przypisy[edytuj]

  1. Farmakopea Polska wydanie IX. T. 2. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2011, s. 2672–2673. ISBN 978-83-88157-79-0.
  2. a b c d e f g h i j k l m n Lowastatyna (CID: 53232) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. Lowastatyna (DB00227) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  4. a b c d Lowastatyna (ang.) w bazie ChemIDplus, United States National Library of Medicine. [dostęp 2014-07-28].
  5. Lovastatin (75330-75-5) (ang.). Chemical Book. [dostęp 2014-07-28].
  6. Santa Cruz Biotechnology, Inc: Lovastatin sc-200850 (ang.). [dostęp 2014-07-29].
  7. a b c d Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 36.
  8. a b c d Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 35.
  9. Nina Gunde-Cimerman, Aleksa Cimerman. Pleurotus Fruiting Bodies Contain the Inhibitor of 3-Hydroxy-3-Methylglutaryl-Coenzyme A Reductase–Lovastatin. „Experimental Mycology”. 19 (1), s. 1–6, 1995. DOI: 10.1006/emyc.1995.1001. 
  10. Jianping Liu, Jing Zhang, Yi Shi, Sameline Grimsgaard, Terje Alraek, Vinjar Fønnebø1. Chinese red yeast rice (Monascus purpureus) for primary hyperlipidemia: a meta-analysis of randomized controlled trials. „Chinese Medicine”. 1 (4), luty 2006. DOI: 10.1186/1749-8546-1-4. 
  11. a b FDA Warns Consumers to Avoid Red Yeast Rice Products Promoted on Internet as Treatments for High Cholesterol Products found to contain unauthorized drug (ang.). FDA, 2007. [dostęp 2014-07-29].
  12. a b ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 212/2014 z dnia 6 marca 2014 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów zanieczyszczenia „cytrynina” w suplementach diety na bazie ryżu poddanego fermentacji grzybami Monascus purpureus. Europejska Agencja Leków, 2014. [dostęp 2014-07-29].
  13. ArmoLipid. BLOZ, 2014. [dostęp 2014-07-29].
  14. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2014-08-09].
  15. Atlas grzybów chorobotwórczych człowieka. Paweł Krzyściak, Magdalena Skóra, Anna B. Macura. Wrocław: MedPharm Polska, 2011, s. 249–252. ISBN 978-83-60466-80-3.
  16. Marian Gapiński, Wanda Woźniak, Mirosława Ziombra: Boczniak. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1992, s. 7–10. ISBN 83-09-01572-0.
  17. ArmoLIPID tabletki na cholesterol 20tabletek. ROTTAPHARM. [dostęp 2014-07-29].
  18. a b Rola monakoliny w farmakoterapii dyslipidemii. Medycyna Praktyczna. [dostęp 2014-07-29].
  19. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 23.
  20. a b Akira Endo. The discovery and development of HMG-CoA reductase inhibitors. „Journal of Lipid Research”. 33 (11), s. 1569–1582, 1992. PMID: 15531278 (ang.). 
  21. a b c Marcin Bizukojć, Stanisław Ledakowicz. Biosynteza lowastatyny przez Aspergillus terreus. „Biotechnologia – monografie”. 2 (2), s. 55–67, 2005. 
  22. a b Endo, Akira. The origin of the statins. „Atherosclerosis Supplements”. 5 (3), s. 125–130, 2004. DOI: 10.1016/j.atherosclerosissup.2004.08.033. PMID: 15531285. 
  23. Antilipemic agents; fungistats (ang.). United States Patent Office. [dostęp 2014-08-10].
  24. a b Jadwiga Mielcarek, M. Naskrent, P. Grobelny. Photochemical properties of simvastatin and lovastatin induced by radiation. „Journal of Thermal Analysis and Calorimetry”. 96 (1), s. 301–305, 2009. DOI: 10.1007/s10973-008-9322-6 (ang.). 
  25. a b c Ernst Mutschler, Gerd Geisslinger, Heyo Kroemer, Peter Ruth, Monika Schäfer-Korting: Farmakologia i toksykologia. Wrocław: MedPharm polska, 2010, s. 554–561. ISBN 978-83-60466-81-0.
  26. Botham i Mayes 2006 ↓, s. 283.
  27. Wojciech Kostowski: Leki a lipidy krwi. Farmakoterapia miażdżycy. W: Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Wojciech Kostowski(red.). Wyd. III. T. I. Warszawa: PZWL, 2003, s. 220. ISBN 83-200-3351-9.
  28. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 31.
  29. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 37.
  30. a b c d Piecha, Małgorzata, Sarakha, Mohamed, Trebse, Polonca, Kocar, Drago. Stability studies of cholesterol lowering statin drugs in aqueous samples using HPLC and LC-MS. „Environ Chem Lett”. 8 (2), s. 185–191, 2010. DOI: 10.1007/s10311-009-0207-0. 
  31. a b c Piecha, Małgorzata, Sarakha, Mohamed, Trebse, Polonca. Photocatalytic degradation of cholesterol-lowering statin drugs by TiO2-based catalyst. Kinetics, analytical studies and toxicity evaluation. „Journal of Photochemistry and Photobiology A: Chemistry”. 213 (1), s. 61–69, 2010. DOI: 10.1016/j.jphotochem.2010.04.020. 
  32. a b c Neuvonen, PerttiJ., Backman, JanneT., Niemi, Mikko. Pharmacokinetic Comparison of the Potential Over-the-Counter Statins Simvastatin, Lovastatin, Fluvastatin and Pravastatin. „Clin Pharmacokinet”. 47 (7), s. 463–474, 2008. DOI: 10.2165/00003088-200847070-00003. PMID: 18563955. 
  33. a b Maciej Banach, Jacek Rysz, Krzysztof J. Filipiak: Simwastatyna. Gdańsk: Via Medica, 2009. ISBN 978-83-7599-118-5.
  34. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 35–36.
  35. a b c d e f g h i Mevacor Product Monograph (ang.). Merck. [dostęp 2014-08-09].
  36. Diana M. Feidt, Kathrin Klein, Ute Hofmann, Stephan Riedmaier, Daniel Knobeloch, Wolfgang E. Thasler, Thomas S. Weiss, Matthias Schwab, Ulrich M. Zanger. Profiling Induction of Cytochrome P450 Enzyme Activity by Statins Using a New Liquid Chromatography-Tandem Mass Spectrometry Cocktail Assay in Human Hepatocytes. „Drug Metabolism and Disposition”. 38 (9), s. 1589–1597, 2010. DOI: 10.1124/dmd.110.033886 (ang.). 
  37. a b c d e f g h i j k l Lowasterol 20 mg – Charakterystyka Produktu Leczniczego. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. [dostęp 2014-08-09].
  38. a b c d e f g h i j Lovastin 20 mg – Charakterystyka Produktu Leczniczego. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. [dostęp 2014-08-09].
  39. a b c d e f g h i j Liprox 20 mg – Charakterystyka Produktu Leczniczego. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. [dostęp 2014-08-09].
  40. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 24 czerwca 2014r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych poz. 1901-1903. DZ. URZ. Min. Zdr. 2014.56. [dostęp 2014-08-09]. s. 220.
  41. Barbara Cybulska, Longina Kłosiewicz-Latoszek. Podejście do leczenia hipolipemizującego w świetle aktualnych wytycznych amerykańskich i europejskich. „Medycyna Praktyczna”. 275 (1), s. 18–22, 2014. 
  42. Doctor’s Best Issues Voluntary Nationwide Recall of Red Yeast Rice due to Undeclared Lovastatin (ang.). FDA. [dostęp 2014-08-10].
  43. Banach, Rysz i Filipiak 2009 ↓, s. 415.
  44. Victrelis. Indeks Medycyny Praktycznej. [dostęp 2014-08-10].
  45. Banach, Rysz i Filipiak 2009 ↓, s. 43.
  46. Ranolazyna (opis profesjonalny). Indeks Medycyny Praktycznej. [dostęp 2014-08-10].
  47. Lowastatyna (lovastatin). Indeks Medycyny Praktycznej. [dostęp 2014-08-10].
  48. Telaprewir (telaprevir). Indeks Medycyny Praktycznej. [dostęp 2014-08-10].
  49. Roche Laboratories announces withdrawal of Posicor from the market. (ang.). FDA. [dostęp 2014-08-10].
  50. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 456.
  51. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 457.
  52. Banach, Filipiak i Opolski 2013 ↓, s. 82.
  53. Urzędowy Wykaz Produktów Leczniczych 2014. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014-03-21. [dostęp 2014-12-10].
  54. Orange Book (ang.). FDA. [dostęp 2014-08-10].

Bibliografia[edytuj]

  • Maciej Banach, Krzysztof J. Filipiak, Grzegorz Opolski: Aktualny stan wiedzy na temat statyn. Poznań: 2013. ISBN 978-83-63622-21-3.
  • Kathleen Botham, Peter A. Mayes: Synteza, transport i wydalanie cholesterolu. W: Robert K. Murray, Daryl K. Granner, Victor W. Rodwell: Biochemia Harpera ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006. ISBN 978-83-200-3573-5.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.